Ինչպես մարդուն, այնպես էլ թատրոնը հնարավոր չէ մինչև վերջ բացահայտել. դերասան Նարեկ Բաղդասարյանը՝ բեմի, մրցանակների, դերերի մասին

Սոս Սարգսյանի անվան համազգային թատրոնի դերասան Նարեկ Բաղդասարյանի կերտած կերպարները բազմերանգ են, խորն ու զգացմունքային։ Արտիստին հաջողվում է չկորցնել ինքնատիպ ձեռագիրն ու դերասանական անհատականությունը և մշտապես զարմացնել թե՛ մասնագիտական համայնքին, թե՛ հանդիսատեսին։ Այդ են վկայում նրա մրցանակներն ու թատերասերների նվիրվածությունը։

Բաղդասարյանը, որը 25-րդ «Արտավազդ»-ին ճանաչվեց լավագույն դերասան, խոստովանում է՝ ամեն անգամ մրցանակի արժանանալիս մտածում է, որ դեռ կարողանում է ինչ-որ նոր բան անել, հետաքրքրել մարդկանց, ջրի երեսին մնալ, ինչը հպարտության զգացում է առաջացնում։

«Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ զրույցում դերասանը պատմել է Սոս Սարգսյանի հետ հանդիպման, Համազգային թատրոնի ավանդույթների, մարմնավորած դերերի և երջանկության մասին։

-Հաճելի է հյուրընկալվել Սոս Սարգսյանի անվան համազգային թատրոնի շենքում, որի բացմանը երկար էինք սպասել։ Ի՞նչ նշանակություն ունի այս իրադարձությունը Ձեզ համար։

-Կարևոր էր ու շատ սպասված, ավագ ընկերներիս համար՝ ավելի սպասված, իսկ Դավիթ Հակոբյանի համար՝ ամենասպասված, որովհետև նա կանգնած է թատրոնի ակունքներում։ Թատերական ինստիտուտի շենքում չէինք կարողանում մեր գործը ճիշտ կազմակերպել, քանի որ ուսանողների հետ համատեղ էինք աշխատում, փորձերը շատ խառը գրաֆիկով էինք անցկացնում, բայց այդ ծանր պայմաններում աշխատելն էլ իր յուրահատկությունն ուներ. կոփում էր։ Համազգայինի շենքի բացումը կարևորում եմ ոչ միայն մեզ, այլև մեր հանրապետության համար. անկախ Հայաստանում ծնված թատրոնի համար մինչ այդ պահը նոր շենք չէր կառուցվել։ Այդ առումով սա նաև պատմական իրադարձություն է։

-Ավելի քան վստահ եմ, որ այն կծառայի իր նպատակին ու կշարունակի  ավանդույթները, որոնք 35 տարի առաջ ձևավորել է Համազգայինը։

Համագործակցել եք տարբեր թատրոնների, թատերախմբերի հետ, սակայն 2010 թվականից աշխատում եք այստեղ։ Ինչպե՞ս մուտք գործեցիք այս, ինչպես թատրոնի ստեղծագործական կազմն է հաճախ ասում, ընտանիք։

-Սովորում էի Սոս Սարգսյանի արվեստանոցում։ Երկրորդ կամ երրորդ կուրսի ուսանող էի, երբ Սաթենիկ Մաթևոսյանը Համազգայինում բեմադրում էր Հրանտ Մաթևոսյանի «Կայարան»-ը։ Ասացին, որ դեր կա, և ցանկանում են, որ ես կարդամ։  Ներկայացման մեջ ընդգրկվեցի և սահուն հայտնվեցի թատրոնի կազմում։ Հետո մեկնեցի ծառայության, սակայն շարունակում էի խաղալ թատրոնում։

-Համազգային թատրոնում են Ձեր ավագ գործընկեր-ուսուցիչները։ Մինչև Թատերական ինստիտուտ ընդունվելը Ձեզ հետ մասնագիտական դասեր է անցկացրել Արման Նավասարդյանը, իսկ բուհում՝ Դավիթ Հակոբյանը։ Պատասխանատո՞ւ էր նրանց կողքին խաղալը։

-Հիմա ավելի սովորական է դարձել, քանի որ դասախոս-ուսանող պատնեշը տարիների ընթացքում վերացել է։ Տավուշի մարզից եմ։ Այն ժամանակ այնտեղ հյուրախաղերով գրեթե որևէ թատրոն չէր գալիս, միայն մի ներկայացում եմ դիտել շատ փոքր հասակում, իսկ առաջին լուրջ ներկայացումը նայել եմ Համազգայինում։ Այդ ժամանակ դեռ թատրոնում չէի։ Զարմանալի է՝ որոշել էի դերասան դառնալ, բայց ներկայացում չէի դիտել։

-Ո՞րն էր այդ ներկայացումը։

-Այն Սոս Սարգսյանն էր բեմադրել. կոչվում էր «Խեղճ Պետրոսը»։ Կատակերգություն էր. ամբողջ Համազգայինը խաղում էր։ Ես էլ նայում ու մտածում էի՝  մի օր ես էլ դերասան կդառնամ։ Այդ ժամանակ դա երազանքի պես բան էր։

-Խոսեցիք Սոս Սարգսյանի մասին։ Վարպետի հետ կապված հետաքրքիր հիշողություններ կա՞ն։ Ինչպիսի՞ դասախոս էր, մարդ։

-Կարող եմ պատմել նրա հետ առաջին հանդիպման մասին։ Ընդունելության հանձնաժողովի նախագահ էր Սարգսյանը։ Նա նստած էր, երբ մտա այդ սրահ։ Մի էտյուդ էի անում և շատ լարված էի, ու ինչ-որ պահի նա արձագանքեց՝ ասելով հը-հը։ Դրանից այնքան էի ոգևորվել, որ մտածում էի, թե ընդունվել եմ։ Պարզվեց, որ իսկապես ընդունվել եմ և՝ նրա կուրս։ Շատ ուրախացա։ Երբ ծառայում էի բանակում և թատրոն էի գալիս, շատ շուտ էի հասնում։ Սոս Սարգսյանը ևս շուտ էր հասնում և առաջարկում էր միասին սրճել։ Երկար զրուցում էինք. իմ ծառայությունից էր հարցնում, ուզում էր իմանալ հո նեղացնող չկա՞, որ գա և ինձ պաշտպանի։ Նա բոլորի կյանքով ապրող մարդ էր, բոլորի մասին ամեն բան գիտեր։ Ուզում էր, որ բոլորը երջանիկ լինեն։ Լեգենդար մարդ  էր։

-Փոխանցե՞լ  է մասնագիտական հմտություններ, որոնք մինչ օրս կիրառում եք բեմում։

-Երբ ինչ-որ պիես էինք փորձում, աշխատում էինք որևէ դերի վրա, Սարգսյանը կարողանում էր մի բառով հեղափոխել մեզ, և հասկանում էինք, որ նա ճիշտ է։ Նրա շնորհիվ դերը ստացվում էր։ Սոս Սարգսյանը մեծ ներկայություն  ունեցող մարդ էր, նրանով ամեն բան լցվում էր։ Ուր մտնում էր, մթնոլորտը, տրամադրությունը փոխվում էին։ Միայն նրա ներկայությունն արդեն սովորելու առիթ էր։

Շատ էր ասում, որ պետք է կարդալ։ Ամառային արձակուրդներից հետո հարցրեց, թե ով ինչ է կարդացել։ Մեկն ասաց, որ մի գիրք է կարդացել, մյուսը՝ երկու և այլն։ Երբ հարցրինք, թե նա քանի գիրք է կարդացել, պատասխանեց՝ քիչ. ընդամենը վաթսուն գիրք։ Դա ինձ վրա շատ ազդեց։ Մտածեցի՝ վարպետը հասցնում է այդքան կարդալ, իսկ մենք ժամանակ չենք տրամադրում ընթերցանությանը։ Դա դաս էր։

-Համազգայինը համընթաց է քայլում համաշխարհային թատերական զարգացումներին՝ պահանջված պիեսներ, նոր լուծումներով բեմադրություններ, բայց պահպանում է սարգսյանական ավանդույթները։

Այժմ խաղացանկում կա՞ն ներկայացումներ, որոնցում այդ ավանդույթները վառ են արտահայտված։

-Այդ ձեռագիրը հենց այս դերասանախումբն է, այս մթնոլորտն է։ Նա ասում էր, որ թատրոնը պետք է բազմազան լինի։ Կարող է թվալ, թե Սարգսյանն ավանդապաշտ մարդ էր, իրականում ժամանակակից հայացքներ ուներ։ Նա գիտեր, որ երիտասարդները պետք է թատերական նոր ձևեր գտնեն։ Յուրաքանչյուր մարդ, որը գալիս է մեր թատրոն, եթե անգամ Սարգսյանի հետ չի շփվել, դառնում է մեր խմբի մասը։ Եթե չի դառնում, հավանաբար հեռանում է, բայց մեր թատերախումբը շատ բաց է։

-Ասացիք, որ Սարգսյանը կարևորում էր բազմազանությունը։ Այդ բազմերանգությունը կա Ձեր կերպարներում՝ Համլետ, Դադլի, Կորնյուդե, Դագլաս, Փոլ, Անթեյ և այլն։ Մի՞շտ է հաջողում լիարժեք ընկալել հերոսներին, հասկանալ նրանց։

-Աշխատում եմ, որ միշտ հաջողվի։ Իրականում դա Դուք պետք է ասեք։ Ես փորձում եմ հնարավորինս համոզիչ մարմնավորել այդ կերպարները, ոչ թե խաղալ։

-Ինձ զարմացրեց այն խոստովանությունը, որը տարիներ առաջ արեց հոլիվուդյան հայտնի դերասան Նիկոլաս Քեյջը։ Նա նշեց, որ հեռանում է կինոյից, քանի որ չի կարողանում գտնել իր և հերոսների միջև սահմանը։ Պատահե՞լ է, որ այս կամ այն հերոսը Ձեզ այնքան կլանի, որ տևական ժամանակ չկարողանաք բաժանվել նրանից։

-Կարծում եմ՝ դա ավելի շատ կինոյի յուրահատկությունն է, երբ մի քանի ամիս աշխատում են մի կերպարի վրա և կտրվում են իրականությունից, իսկ թատրոնում այսօր մի կերպար ես կերտում, վաղը՝ մեկ այլ։ Իհարկե, կան կերպարներ, որոնք հետք են թողնում, բայց, ժողովրդական լեզվով ասած, «դերի տակ մնալու» վտանգ չեմ զգացել։

-Երբ մի հեղինակից մի քանի գիրք ես ընթերցում, հեշտությամբ ես ճանաչում նրա ձեռագիրը, եթե անգամ գրքի վրա անունը գրված չէ։ Դերասանի պարագայում ինչպե՞ս է. կա՞ն շարժումներ, հայացք, որոնք, անկախ կերպարից, միշտ օգտագործում եք։

-Ինչպես յուրաքանչյուր մարդ ունի իրեն հատուկ շարժուձև, միմիկա, ժեստեր, այնպես էլ մենք, ուղղակի մենք պետք է հսկենք այդ ամենը, որպեսզի կրկնվելու վտանգի առջև չկանգնենք։ Աչքերը միշտ նույնն են, բայց դերասաններ կան, որոնք կարողանում են անգամ հայացքը փոխել, խաբկանք են ստեղծում։ Դերասանի մասնագիտության նրբություններն այնքան խորն են, որ որքան էլ խորանաս հատակը չի երևա։ Մարդու գիտություն է. մարդուն էլ որքան ուսումնասիրես, մինչև վերջ չես հասկանա։

Երբեք չեմ մոռանում, որ բեմում եմ, որ հանդիսատես կա դահլիճում։ Կենտրոնացումը չպետք է լքի, բայց լինում են պահեր, երբ մեծ հաճույք եմ ստանում խաղից։ Նման է նրան, երբ ֆուտբոլիստը գոլ է խփում ու բավականություն ստանում դրանից։  

-Հիշում եմ՝ ինչպես էիք «Փափլիկ» ներկայացման մեջ աստիճաններով վեր  բարձրանում, հետո ընկնում։ Հրաշալի էր։

Մի առիթով մեջբերել եք Դավիթ Հակոբյանի խոսքն այն մասին, որ արվեստը սիրո և սիրո բացակայության մասին է։ Ըստ Ձեզ՝ ինչի՞ մասին է թատրոնն այսօր։

-Կարող ենք ասել, որ այն մարդու մասին է։ Մարդը վերջին կետն է. սերն ու սիրո բացակայությունն առանց մարդու չկան։ Մարդուն հնարավոր չէ մինչև վերջ բացահայտել, թատրոնը՝ ևս։ Շատ յուրահատուկ արվեստի տեսակ է։ Հաճախ ասում ենք, որ երաժշտությունն է ամենաաստվածային ու իսկական արվեստը, կամ՝ գեղանկարչությունը, բայց, հավանաբար, թատրոնն է դա, որովհետև թատրոնը համադրում է այդ ամենը։ Կան ներկայացումներ, որոնցում ասես աստվածային ներդաշնակություն լինի։ Շատ քիչ է այդպես պատահում, բայց հենց դա արվեստ է, այնինչ մենք ամեն ինչին ենք արվեստ անվանում։ Ինձ համար ներկայացումն ինքնին արվեստ չէ։ Արվեստը բարձրագույն արդյունքն է։ Յուրաքանչյուր ներկայացում չէ, որ արվեստ  կարող է կոչվել։

-Ձեզ դո՞ւր են գալիս թատրոնի նոր ձևերը։

-Անխոս, շատ առաջ ենք գնացել։ Մի շրջան կար, երբ հայկական թատրոնը փոսի մեջ էր, բայց եկավ մի սերունդ, որոնց ներկայացուցիչներից է Նարինե Գրիգորյանը, որը բան փոխեց, սակայն այդ թատերական զարգացումը շատ անհատական է, ոչ թե համընդհանուր և գաղափարական։ Երբեմն վախ կա,  որ այս կամ այն մարդու չլինելու պարագայում, գուցե ամեն բան ճահճանա։ Ուզում եմ լավատես լինել։ Շատ հարցերում գուցե դերասաններն ավելի քիչ են պատրաստված, և խնդիրը միայն ինստիտուտի  մեջ չէ. ինքնակրթվելու խնդիր էլ կա։

-Համազգայինը հաճախ է մեկնում փառատոնների, հյուրախաղերով ներկայանում է տարբեր երկրներում և միշտ ձեռքբերումներով է վերադառնում։ Ինչո՞վ ենք, ըստ Ձեզ, մենք աչքի ընկնում, ի՞նչ առանձնահատկություն ունենք, երանգ, որ պակասում է այլոց։

-Շատ է պատահել, երբ ասել են. «Հայաստանում այս տեսակի թատրոն կա՞»։ Նույնիսկ Ռուսաստանում են դա ասել, այնինչ թվում է, թե պետք է իմանային։ Հավանաբար մեզ մատների արանքով են նայել, բայց վերջին տարիներին արտերկրում հայկական թատրոնը սկսել են լուրջ ընդունել։ Մինչ այդ անհատական դեպքեր են եղել։ Տա Աստված՝ կարողանանք միջազգային կապեր ունենալ և հանդես գալ այդ ասպարեզում, ինչպես ժամանակին Վրաստանն է արել։

-Շենքի բացումն ազդարարելուց հետո Համազգային թատրոնն իր ստեղծագործական գործունեության նոր փուլը մեկնարկեց մի քանի առաջնախաղով։ «Պենելոպե, օ, Պենելոպե» ներկայացման մեջ Անթեյի դերակատարման համար արժանացաք «Արտավազդ»-ի «Լավագույն դերասան» անվանակարգում։ Շնորհակալությունների ցանկը մեծ էր։ Ի՞նչ են ստեղծագործող մարդուն տալիս մրցանակները։ Արդեն սովորակա՞ն են դարձել։

-Չէ, սովորական չեն։ Եթե ասեն, որ սովորական է, դա մի քիչ մեծամիտ կլինի, ուղղակի նույնը չէ, ինչ առաջին անգամ։ Ամեն անգամ մի բան փոխվում է։ Հիմա մրցանակի արժանանալիս մտածում եմ, որ դեռ կարողանում եմ ինչ-որ նոր բան անել, հետաքրքրել մարդկանց, ջրի երեսին մնալ։ Հպարտությունն է գալիս։

-«Պենելոպե, օ, Պենելոպե»-ի պրեմիերային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Նարինե Գրիգորյանն ասաց, որ այն էպիկական ներկայացում է, իսկ Սիմոն Աբգարյանի ռեժիսուրան զերծ է ավելորդաբանություններից։ Անձամբ Ձեզ ի՞նչ տվեց համագործակցությունն Աբգարյանի հետ, ֆրանսիական թատրոնի ավանդույթները մո՞տ էին մեզ։

- Սիմոն Աբգարյանն էպիկականության կրողներից է։ Անգամ փողոցում նրա հետ զբոսնելիս նկատում ես, որ քայլում է հստակ, առանց ավելորդ շարժումների։ Զարմանալի է՝ ում հետ աշխատում ես, նմանվում ես նրան, նրա կերպ ես փորձում լինել, նրա հայացքով ես նայում աշխարհին։ Մեր գործի բնույթն է ռեժիսորի հայացքով իրերին նայելը։ Այդ պարագայում որպես դերասան ավելի ես շահում, քան, երբ քեզ խելացի կամ իմաստուն արտիստի տեղ ես դնում, հակաճառում, հակադարձում։

Աբգարյանի հետ աշխատանքը շատ հետաքրքիր ու տպավորիչ էր։ Նա յուրահատուկ ներկայություն և մթնոլորտ ունեցող մարդ է։ Երբ նրան չէի ճանաչում, թվում էր, որ շատ խիստ է, բայց իրականում ընկերասեր է, երիտասարդանում է երիտասարդների կողքին, կարողանում է ճիշտ դատել երևույթների մասին։

-Աշակերտների հետ հանդիպումներից մեկի ժամանակ ասացիք, որ կյանքում ամենակարևոր բանը երջանիկ լինելն է։ Ռուբեն Հախվերդյանը գեղեցիկ տողեր ունի. «Երջանկություն, անցիր կողքովս, դու հարատև չես»։

Ե՞րբ եք Ձեզ լիարժեք երջանիկ զգում։ Թատրոնը տալի՞ ս է այդ թրթիռները։

-Հավանաբար երջանկությունն ավելի պարզ բաներում է, քան մենք ենթադրում ենք։ Երջանիկ եմ, երբ ներկայացում եմ խաղում, երբ գալիս եմ թատրոն երջանկություն է, տուն եմ գնում, դա ևս երջանկություն է։ Երջանիկ լինելն ավելի հեշտ է, քան կարծում ենք. շատ բաներ ծանրացնում ենք, շատ ենք խորանում։

 -Երազանքի դեր ունե՞ք։

-Չէ։ Չեմ մտածել դերի մասին, որը շատ կցանկանամ խաղալ։ Կարծում եմ՝ այն, ինչ ճիշտ է, ժամանակին կգա։

-Հաջողություն եմ մաղթում, լեփ-լեցուն դահլիճներ։ Շնորհակալ եմ ևս մեկ անգամ, որ մեզ ժամանակ տրամադրեցիք։ Կսպասենք նոր դերերի։

-Ձեզ ևս շնորհակալ եմ։