ვაშინგტონის სამიტმა შექმნა შესაძლებლობა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ხანგრძლივი მშვიდობის დასამყარებლად - აშშ-ის ეროვნული დაზვერვის ანგარიში

2025 წლის 8 აგვისტოს, ამერიკის შეერთებული შტატების ეგიდით ვაშინგტონში გამართულმა სამშვიდობო სამიტმა მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიტანა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ურთიერთობებში.

 „არმენპრესის“ ცნობით, ამის შესახებ ნათქვამია აშშ-ის ეროვნული დაზვერვის დირექტორის ოფისის მიერ გასაჯაროებულ აშშ-ის სადაზვერვო თანამეგობრობის 2026 წლის ანგარიშში „ყოველწლიური საფრთხეების შეფასება“.

„აშშ-ის პატრონაჟით 8 აგვისტოს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის გამართულმა სამშვიდობო სამიტმა შექმნა შესაძლებლობა ორი ქვეყნისთვის ხანგრძლივი მშვიდობის დასამყარებლად და ხელი შეუწყო რეგიონული სტაბილურობის ზრდას. სამიტის შედეგებს შორის იყო წინასწარი შეთანხმება სამშვიდობო ხელშეკრულების პირობებზე და აშშ-ის მიერ მართული პროგრამის „ტრამპის გზა საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP) შექმნის გეგმები. ეს პროექტი აზერბაიჯანს სომხეთის სამხრეთით დააკავშირებს მის ნახიჩევანის ექსკლავთან, რაც გახსნის სავაჭრო ნაკადებს ორივე სახელმწიფოსა და მთელი რეგიონისთვის“, - ნათქვამია ანგარიშში.

აღნიშნულია, რომ ეს მოვლენები ქმნის მნიშვნელოვან ცვლილებას სომხურ-აზერბაიჯანული ურთიერთობების მიმართულებით.

„2020 და 2023 წლებში აზერბაიჯანმა სამხედრო გზით აღადგინა კონტროლი მთიანი ყარაბაღის რეგიონზე, რომელიც მანამდე იმყოფებოდა ერევნის მიერ მხარდაჭერილი ეთნიკური სომხური მოსახლეობის კონტროლის ქვეშ“, - ნათქვამია დოკუმენტში.

ასევე აღინიშნება, რომ 2025 წლის 8 აგვისტოს შემდეგ, ორივე მხარე, როგორც ჩანს, მზად იყო შეენარჩუნებინა სამშვიდობო სამიტიდან მიღებული პოზიტიური დინამიკა.

 „სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვარზე ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის დარღვევები მკვეთრად შემცირდა და ახლა თითქმის არ ფიქსირდება. 2025 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანმა გააუქმა შეზღუდვები აზერბაიჯანის ტერიტორიის გავლით სომხეთისკენ ტვირთების გადაზიდვაზე, რაზეც სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა რამდენიმე დღეში საპასუხო ნაბიჯით უპასუხა. მას შემდეგ აზერბაიჯანმა სომხეთს მიაწოდა ბენზინი და დაუშვა ხორბლის ტრანზიტი“, - ნათქვამია ანგარიშში.

ანგარიშის მიხედვით, სამშვიდობო შეთანხმების საბოლოო გაფორმების გზაზე კვლავ რჩება დაბრკოლებები. „მაგალითად, პრეზიდენტი ალიევი კვლავ დაჟინებით მოითხოვს, რომ სომხეთმა შეცვალოს კონსტიტუცია და ამოიღოს მითითება, რომელსაც ის ახასიათებს, როგორც ფორმულირებას, რომელიც მთიან ყარაბაღს სომხეთის ნაწილად წარმოაჩენს. ეს ნაბიჯი მოითხოვს სომხეთში საკონსტიტუციო რეფერენდუმის ჩატარებას, რომლის შედეგიც გარანტირებული არ არის“.

ანგარიშში სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესი ასევე განხილულია პოსტსაბჭოთა სივრცის, კერძოდ სამხრეთ კავკასიისა და ცენტრალური აზიის განვითარების კონტექსტში. აღნიშნულია, რომ აშშ-ის მუდმივი ჩართულობა რეგიონული კონფლიქტების მოგვარებაში, როგორიცაა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დაპირისპირება, გააუმჯობესებს აშშ-ის წვდომას რეგიონში და ხელს შეუწყობს სტრატეგიულ ინვესტიციებსა და სავაჭრო შესაძლებლობებს.