Անկրկնելի հեղինակ և կատարող, բազմաշնորհ հայ. մշակույթի գործիչները սգում են Շառլ Ազնավուրի մահը

ԵՐԵՎԱՆ, 1 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ։ Լեգենդար Շառլ Ազնավուրի մահը մեծ կորուստ է ամբողջ աշխարհի համար: Ֆրանսահայ նշանավոր երգչի, երգահանի, գրողի, կինոդերասանի և հասարակական գործչի մահը սգում են նաև մշակույթի գործիչները: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում «Երևանյան հեռանկարներ» միջազգային փառատոնի նախագահ, կոմպոզիտոր Ստեփան Ռոստոմյանը վերհիշեց, որ 2015 թվականին փառատոնը Երևանում կազմակերպել էր Ազնավուրի համերգը:

«Դժվար է խոսել այն պահին, երբ ցնցված ես: Նա ամենամեծ հայն էր ինձ համար: Շառլ Ազնավուրի ֆենոմենը անկրկնելի է: Նա հայի կերպարի իսկական մարմնավորումն է՝ անսահման տաղանդավոր և անկոտրում, հայրենասեր և լույսի պես բոլորից առանձնացող: Մի խոսակցության ժամանակ Ազնավուրն ասաց, որ նույնիսկ մեկ քառորդ հայի արյուն ունեցողն իր համար հայ է: Նա մշտապես հետևում էր յուրաքանչյուր հայի հաջողություններին և ուրախանում էր այդ հաջողություններով: Շատ անգամ սատարում էր այդ մարդկանց»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Ստեփան Ռոստոմյանը:

Նրա խոսքով՝ մենք՝ հայերս, կորցրինք մի մեծ հսկայի: «2015թ. հոկտեմբերին բոլորս վայելեցինք նրա հետ մտերիմ շփման բերկրանքը: «Երևանյան հեռանկարներ»-ը պատիվ ունեցավ կազմակերպելու Ազնավուրի, չեմ ուզում հավատալ, բայց վերջին մենահամերգը Հայաստանում: Թող Աստված լուսավորի նրա հոգին: Ազնավուրը միշտ կենդանի է և ապրում է յուրաքանչյուր հայի և միլիոնավոր նվիրյալ երկրպագուների սրտում»,- հավելեց Ռոստոմյանը:

«Արմենպրես»-ի հետ զրույցում Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահ Արամ Սաթյանը կարևորեց Ազնավուրի ներդրումը համաշխարհային երգարվեստում:

«Մեծ կսկիծով իմացա մեծանուն վարպետ, շանսոնի անկրկնելի հեղինակ և կատարող, միևնույն ժամանակ հիանալի բանաստեղծ, դերասան, բազմաշնորհ Շառլ Ազնավուրի մահվան լուրը: Անմոռանալի են նրա հետ ունեցած իմ հանդիպումները, որոնց ընթացքում նա ինձ համար բացահայտվեց նաև իր փիլիսոփայական մտքերով: Մարդ, ով ապրելով երկար տարիներ իր հայրենիքից հեռու, պահեց իր մեջ հայի կերպարն ու ներկայացրեց այն ամբողջ աշխարհին: Կարծում եմ՝ մի ամբողջ կյանք էլ բավարար չէ, որպեսզի հնարավոր լինի ամբողջությամբ ընկալել նրա ամբողջ ժառանգությունը, գնահատել իր արածն ու ներդրումը համաշխարհային երաժշտարվեստի զարգացման գործում: Հոգիդ լուսավորվի, Շա՛ռլ»,- նշեց Արամ Սաթյանը:

Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր Սերգեյ Սմբատյանը մեզ հետ զրույցում առանձնահատուկ շեշտեց, որ Ազնավուրը ստեղծել է բացառիկ արժեքներ:

«Մահացել է Շառլ Ազնավուրը, մեր ազգի լեգենդը՝ լեգենդ, որին սիրում ենք և միշտ կսիրենք: Ես շատ լավ հիշում եմ իմ առաջին հանդիպումը մաեստրո Ազնավուրի հետ Մոսկվայում: 12 տարեկան էի, հիշում եմ այդ համերգը, որին ներկա էի: Տարիներ անց իմ և մեր նվագախմբի համար ամենամեծ ոգևորությունն այն էր, երբ մենք միասին նույն բեմում ելույթ էինք ունենում»,- նշեց Սերգեյ Սմբատյանը: Նրա խոսքով՝ արտերկրում Հայաստանն ու հայ ազգին ճանաչում են հենց Շառլ Ազնավուրով:

«Մեծ կորուստ է մեր ազգի համար: Վստահ եմ, որ միշտ կհիշենք Ազնավուրին, նրա երաժշտությունը միշտ կուղեկցի մեզ և մենք միշտ վառ կպահենք նրա հիշատակը»,-եզրափակեց Սմբատյանը:

Շառլ Ազնավուրի (իսկական անուն-ազգանունը՝ Վաղինակ Ազնավուրյան) հայրը՝ Միշան, ծնվել է Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում, մայրը՝ Թուրքիայի Իզմիր քաղաքում: Շառլի ընտանիքն ամուր կապված էր ազգային սովորույթներին, մայրենի լեզվին, եկեղեցուն: Ծնողները մասնակցում էին հայերի կազմակերպած թատերական ներկայացումներին, որոնց ներկա էր լինում նաև Վաղինակը: Մանկուց մեծ հետաքրքրություն ուներ արվեստի նկատմամբ: Հաճախում էր թատերական դպրոց: Ծնողներին օգնելու համար պատանի Շառլը ելույթներ էր ունենում փոքր ներկայացումներում, երգում եկեղեցում:

Ավելի ուշ սկսել է երգեր գրել ժամանակի ճանաչված երգիչների համար: 1946-ին ծանոթացել է հանրահայտ երգչուհի Էդիտ Պիաֆի հետ, և նրանք միասին շրջագայել են համերգներով: Սկզբնական շրջանում երգել է Պիեռ Ռոշի հետ: Համընդհանուր ճանաչման է արժանացել 1959 թվականին՝ Փարիզի «Օլիմպիա» համերգասրահում ելույթից հետո: Երգել է աշխարհի գրեթե բոլոր լավագույն համերգասրահներում, համերգներով հանդես է եկել նաև Երևանում:

Ազնավուրը գրել է 1000-ից ավելի երգեր՝ «Սա է վերջը», «Մամա», «Իզաբել», «Երկու կիթառ», «Սիրուց հետո», «Ջահելություն» և այլն: Նրա երգերի սկավառակները թողարկվել են միլիոնավոր օրինակներով, բանաստեղծությունները թարգմանվել և լույս են տեսել առանձին գրքերով: Նա իր երգերի լավագույն կատարողն է: Ազնավուրը երգել է Լուչանո Պավարոտիի, Պլաչիդո Դոմինգոյի, Լայզա Մինելիի, Միրեյ Մաթյոյի, Պատրիսիա Կաասի հետ: Դստեր՝ Սեդայի հետ կատարել է Սայաթ-Նովայի «Աշխարհումս» երգը: Գրել է նաև օպերետային երաժշտություն:

Ազնավուրը նկարահանվել է 60-ից ավելի կինոնկարներում՝ «Հռենոսի անցումը», «Սատանան և տասը պատվիրանները», «Հայր Գորիո» և այլն, իսկ «Գլուխը՝ պատը» ֆիլմի համար արժանացել է «Բյուրեղյա աստղ» մրցանակի: Ուշագրավ է նրա դերակատարումը Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմում, որը նվիրված է Հայոց ցեղասպանությանը:

1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժից հետո նա բազմիցս այցելել է Հայաստան, եղել աղետի գոտում: Փարիզում ստեղծել է երկրաշարժից տուժածների օգնության «Ազնավուրը Հայաստանին» հիմնադրամը, որի ներկայացուցչությունը բացել է Երևանում: Երգիչ և կոմպոզիտոր Ժորժ Կառվարենցի հետ գրել է «Քեզ համար, Հայաստան» երգը, թողարկել տեսահոլովակ` Ֆրանսիայի 90 երգչի ու դերասանի մասնակցությամբ: Կուբայում Չ. Վալդեսի հետ թողարկել է ալբոմ (2007 թ., շնորհանդեսը՝ Մոսկվայում):

1995 թվականից ՀՀ նախագահի հատուկ հանձնարարությունների գծով պատվավոր դեսպանն է, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում Հայաստանի մշտական պատվիրակ: 2009-ին նշանակվել է ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Շվեյցարիայում: Արժանացել է Հայաստանի ազգային հերոսի կոչման, պարգևատրվել ԼՂՀ «Գրիգոր Լուսավորիչ» և Թեքեյան մշակութային միության ադամանդակուռ «Արարատ» շքանշաններով, Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի 2 շքանշանով: 2009 -ին ճանաչվել է XX դարի լավագույն երգիչ:

Գրել է «Ազնավուրն Ազնավուրի մասին» (1975 թ.), «Անցած օրեր» (2004 թ.) հուշագրությունները: Ազնավուրի անունով կոչվել են հրապարակ Երևանում, Վաղարշապատի դրամատիկական թատրոնը, իսկ 2000 թ. Գյումրիում՝ նրա անվան հրապարակում, կանգնեցվել է հուշարձանը: Ազնավուրի մոմե արձանը 2004թ. դրվել է մադամ Տյուսոյի թանգարանում: 2009թ. Երևանում բացվել է Ազնավուրի թանգարանը:

Շառլ Ազնավուր, երգիչ, Ֆրանսիա