სომხეთმა ევროპის კონტინენტის პოლიტიკურ სცენაზე მნიშვნელოვანი მნიშვნელობის ქონა დაიწყო: არაიკ ჰარუთუნიანის ინტერვიუ

სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის აპარატის ხელმძღვანელმა არაიკ ჰარუთუნიანმა დეტალურად განიხილა აზერბაიჯანთან სამშვიდობო პროცესში დაფიქსირებული მიღწევები, მიმდინარე წელს სომხეთში ჩასატარებელი საერთაშორისო ფართომასშტაბიანი და მაღალი დონის სამიტების ჩატარებისა და საორგანიზაციო სამუშაოების საკითხები, ამ კონტექსტში მოსალოდნელი მაღალი დონის ვიზიტები, ისევე როგორც არაერთი კითხვა, რომელიც ეხება საყოველთაო წინასაარჩევნო ბრძოლას.

სააგენტო „არმენპრესის“ კორესპონდენტისთვის მიცემულ ინტერვიუში არაიკ ჰარუთუნიანმა ასევე ისაუბრა მეზობელი ირანის ისლამური რესპუბლიკის ირგვლივ და, ზოგადად, ახლო აღმოსავლეთში არსებული ვითარების შესახებ, მიუთითა რა, რომ სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობას ამ მოვლენების სხვადასხვა სცენარზე რეაგირებისთვის გააჩნია შემუშავებული აუცილებელი მექანიზმები.

- ერევანი ამ წლის მაისში გახდება მსოფლიოს პოლიტიკური რუკის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულება: სომხეთი უმასპინძლებს ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების მე-8 სამიტს. როგორ ემზადება ქვეყანა ამ უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოვლენისთვის? არსებობს თუ არა ამ მომენტისთვის სიცხადე, თუ რომელი სახელმწიფოების ლიდერები მიიღებენ მონაწილეობას სამიტში? რა იქნება ამ სამიტის მთავარი გზავნილი?

- ძალიან სწორად აღნიშნეთ. მაისის პირველ დღეებში - 3-ში, 4-ში, ერევანში ჩატარდება ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების მე-8 სამიტი, რომლის შესახებ ცნობილი გახდა გასულ წელს, გაზაფხულზე. და ჩვენ სწორედ იმ დროიდან დავიწყეთ მომზადება. ამ მომენტისთვის უკვე არის, ასე ვთქვათ, საკუთრივ მოსამზადებელი ეტაპი, რადგან შერჩეულია ორგანიზაცია, რომელიც განახორციელებს უშუალო სამუშაოს, და სამიტი ჩატარდება სპორტულ-საკონცერტო კომპლექსში. დაახლოებით 50 ქვეყნის ლიდერი და საერთაშორისო ორგანიზაციების დირექტორები, ხელმძღვანელები, გენერალური მდივნები დაესწრებიან ამ სამიტს. ეს არჩევანი, არსებითად, ერთ რამეზე მეტყველებს, რომ სომხეთმა მინიმუმ ევროპის კონტინენტის პოლიტიკურ სცენაზე დაიწყო მნიშვნელოვანი მნიშვნელობის ქონა, და სწორედ ამიტომ არის, რომ მსგავსი პასუხისმგებლიანი და დიდი ღონისძიების ჩატარების უფლება მიეცა სომხეთის რესპუბლიკას. ეს ბევრ რამეზე მეტყველებს: ჩვენ ევროპის ყველა ლიდერს აქ ვუმასპინძლებთ. ციფრის შესახებ ამ მომენტში ვერ ვიტყვი, რადგან ჯერ კიდევ მიმდინარეობს რეგისტრაციები, მაგრამ ჩვენ მოველით, რომ წინა სამიტების ლოგიკით - ყველა ან მინიმუმ უმრავლესობა მიიღებს მონაწილეობას. რამდენადაც ვიცი, ყველა არ არის, რომ ყველა სამიტში მონაწილეობს, მაგრამ უმრავლესობა მიიღებს მონაწილეობას. ყოველ შემთხვევაში, რეგისტრაციები, რომლებიც ახლა მიმდინარეობს, მეტყველებს იმაზე, რომ, დიახ, ჩვენ ასეთი სურათი გვექნება. პოლიტიკური, საერთაშორისო ურთიერთობების ყველა გაგებით ეს არის ძალიან მკაფიო გზავნილი ასევე რეგიონული ბოლო განვითარებების კუთხით. ის, რომ სომხეთის ირგვლივ, რეგიონში დამყარდა მშვიდობა, და ეს მშვიდობა, არსებითად, უნდა ვუფრთხილდეთ, განვავითაროთ; მან შექმნა შესაძლებლობები, ამიტომაც დიდი სახელმწიფოების ლიდერები სტუმრობენ სომხეთს. ჩვენ გვექნება ასევე ოფიციალური, სახელმწიფო ვიზიტები, თუმცა მათ რაოდენობაზე ამ მომენტში გამიჭირდება თქმა, მაგრამ მინიმუმ ერთი გვაქვს უკვე დადასტურებული, და ასევე ამ მიმართულებით ვმუშაობთ. ანუ, ეს არის შესაძლებლობა ასევე ორმხრივი ურთიერთობების განვითარების კუთხით.

- ევროპელი ლიდერების შეხვედრას მოჰყვება სომხეთი-ევროკავშირის პირველი სამიტი: ერთი ჭერის ქვეშ შეიკრიბება ევროკავშირის ყველა მაღალი დონის თანამდებობის პირი, მათ შორის - ევროპული საბჭოს პრეზიდენტი ანტონიუ კოშტა და ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი, რათა განიხილონ ორმხრივი ურთიერთობების მომავალი. რა ძირითადი საკითხები იქნება ამ შეხვედრის დღის წესრიგში და როგორ ხედავს ჩვენი ქვეყანა თავის ევროპულ პერსპექტივებს?

- იცით, რომ გასულ წელს ჩვენ შესაბამისი კანონი მივიღეთ ეროვნულ კრებაში, გარდა ამისა, ჩვენ გვაქვს ძალიან დიდი დღის წესრიგი ევროკავშირთან, ეს მიმართულება ჩვენთვის ძალიან საინტერესოა, რადგან ჩვენ საქმე გვაქვს ისეთ კავშირთან, სადაც დადგენილია ძალიან მაღალი სტანდარტები, და სომხეთი მიისწრაფვის, როგორც სახელმწიფო, შეესაბამებოდეს ამ სტანდარტებს, და მინიმუმ ამ დონეზე ურთიერთობები ევროკავშირთან გამომდინარეობს სომხეთის რესპუბლიკის ინტერესებიდან. გარდა ამისა, ასევე ამ წლებში არაერთი მიმართულებით ჩატარდა საკმაოდ დიდი სამუშაო, მაგალითად - ვიზების ლიბერალიზაციის მიმართულებით, და ვფიქრობ, რომ ეს თემა ასევე იქნება დღის წესრიგში, და მსგავსი ბევრი საკითხი - ეკონომიკური, ჰუმანიტარული თანამშრომლობის. ანუ, ყველა ის მიმართულება, რომელთა შესახებ ჩვენ წლების განმავლობაში ვაცხადებდით, რომელთა მიმართულებითაც ჩატარდა სამუშაო, ეს სამიტი არის შესაძლებლობა - შევაჯამოთ ისინი და დავსახოთ განვითარების ახალი შესაძლებლობები.

- ამ მნიშვნელოვანი განხილვების შემდეგ დაუყოვნებლივ სომხეთში შიდაპოლიტიკური პროცესები შევა წინასაარჩევნო აგიტაციის ფაზაში. დღეებში თქვენ განაცხადეთ, რომ „არჩევნების სანდო და ვალდებული ორგანიზება სომხეთის მთავრობის ფუნდამენტური და უწყვეტი პოლიტიკური ვალდებულებაა“. რომელია ამ ვალდებულების ცხოვრებაში გატარების გზაზე ძირითადი გასაკეთებელი საქმეები? რა გამოწვევებს ხედავთ ამ პროცესში?

- მე ეს ვთქვი გაეროს განვითარების სააგენტოსთან და ცენტრალურ საარჩევნო კომისიასთან ერთობლივად ორგანიზებული ღონისძიების დროს. ჩვენ ახლა გვაქვს ფორმატი გაეროსთან და საერთაშორისო პარტნიორებთან - ცენტრალური საარჩევნო კომისიის შესაძლებლობების განვითარებისთვის. თქვენ იცით, რომ როგორც 2018 წლის, ისე 2021 წლის საყოველთაო არჩევნები ყველა საერთაშორისო სტრუქტურის მიერ მიჩნეულია საერთაშორისო მაღალ სტანდარტებთან შესაბამისად, და ჩვენ გვაქვს ვალდებულება, რომ 2026 წლის არჩევნები მინიმუმ არ ჩამოუვარდეს 2018 და 2021 წლის არჩევნებს - ერთი ნაბიჯით მეტი იყოს დემოკრატიული ინსტიტუტების განვითარებისა და განმტკიცებისკენ. და შემთხვევითი არ არის ასევე ის, რომ ის თანხა, რომელიც დადგენილია ამ შესაძლებლობების განვითარებისთვის, საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ერთად ასევე იზიარებს სომხეთის რესპუბლიკა, რომელიც ასევე თავის წვლილს შეიტანს. რა გამოწვევებს შევეჩეხებით: ისეთ გამოწვევებს, რომლებსაც არჩევნების წინ მინიმუმ ბოლო წლებში ბევრი ქვეყანა ეჩეხება. ესენია ჰიბრიდული საფრთხეები, რომელთა საშუალებითაც იქნება მცდელობა გარკვეული ზემოქმედება მოახდინონ არჩევნებზე, დეზინფორმაციაა და კიბერშეტევებია. ყველა ამ მიმართულებით ჩვენ ახლა ვაწარმოებთ სამუშაოს ასევე ჩვენს საერთაშორისო პარტნიორებთან იმ გაგებით, რომ განვამტკიცოთ ჩვენი ინსტიტუტები. და არა მხოლოდ ამ არჩევნებისთვის, არამედ მომავალშიც ამის შემდეგ შევქმნათ მექანიზმები, რომლებითაც ეს ინსტიტუტები შეძლებენ ეფექტურად გაუძლო ამ საფრთხეებს. ეს საფრთხეები ახალია კაცობრიობისთვის და სახელმწიფოებისთვის და უნდა ვისწავლოთ მათ წინააღმდეგ ბრძოლა და არ დავუშვათ, რათა მათ რაიმე გავლენა იქონიონ სახელმწიფოს ბუნებრივ განვითარებასა და შიდასახელმწიფოებრივ განვითარებებზე. რა თქმა უნდა, დიდ საფრთხედ ან მსგავსად შეიძლება ჩაითვალოს შესაძლო ფინანსური ზემოქმედებები არჩევნების დროს. ჩვენ მინიმუმ პრესიდან ან სხვადასხვა ადგილიდან მსგავს სიგნალებს ვიღებთ, მაგრამ აქაც დარწმუნებული ვარ, რომ ჩვენი შესაბამისი ორგანოები თვალყურს ადევნებენ ამ ინფორმაციას ან ამბებს და თავიანთი უფლებამოსილების ფარგლებში ახორციელებენ მოქმედებებს, რათა მსგავსი შესაძლებლობები აღკვეთონ და არ დაუშვან, რადგან, მიუხედავად ყველაფრისა, ეს ასევე საკმაოდ დიდი საფრთხეა არჩევნებისთვის და არჩევნების ლეგიტიმურობისთვის.

- ხოლო რა იქნება წინასაარჩევნო ბრძოლაში თქვენი პოლიტიკური ძალის ტაქტიკა? წინსწრებით - ასევე ვისაუბროთ მოსალოდნელი შედეგების შესახებ და ამ შედეგებიდან გამომდინარე - თანამშრომლობის რა ალბათურ შესაძლებლობებს განიხილავთ სხვა ძალებთან?

- „სამოქალაქო ხელშეკრულებას“ აქვს გადაწყვეტილება, რომ მიდის - მიიღოს ხალხის სრული მანდატი (ხმები), რადგან ამ წლებში უზარმაზარი სამუშაო ჩატარდა ბევრი მიმართულებით. ტაქტიკაზეც და სტრატეგიაზეც ჩვენ უფრო მეტს ვისაუბრებთ არჩევნებთან ახლოს, მაგრამ ახლა უკვე იკვეთება, რომ ჩვენ იმდენი რამ გავაკეთეთ ამ პერიოდში, რომ საკმაოდ რთული იქნება იმ ერთთვიან წინასაარჩევნო ეტაპზეც კი ამ ყველაფრის წარდგენა და კომუნიკაცია ჩვენს საზოგადოებასთან. მაგრამ ასევე სათქმელი გვექნება მომავალთან დაკავშირებით, და ერთ-ერთი მთავარი სათქმელი, ბუნებრივია, იქნება ის განვითარებები, რომელთაც საფუძველი ჩაეყარა ბოლო წლებში, კერძოდ - მშვიდობის განმტკიცებასთან, უსაფრთხოების განმტკიცებასთან, სტაბილურობის განმტკიცებასთან დაკავშირებით, რადგან სტაბილურობა ძალიან მნიშვნელოვანი წინაპირობაა ეკონომიკური განვითარებისთვის. ბუნებრივია, ვისაუბრებთ ასევე ჩვენს ეკონომიკურ, სოციალურ პროგრამებზე, რომლებიც განვახორციელეთ, ვახორციელებთ და განვახორციელებთ, და ბუნებრივია, ჩვენი საზოგადოების კეთილდღეობის პრობლემებზე და მათ გადაწყვეტებზე.

- გასულ თვეში თქვენ გქონდათ შეხვედრები ამერიკის შეერთებულ შტატებში. როგორ შეაჯამებთ სომხებით დასახლებულ თემებში თქვენი ამ შეხვედრების შედეგებს?

- მე სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის მთავარ მრჩეველთან, ლილით მაკუნცთან ერთად ვეწვიე სამხრეთ კალიფორნიას, რომელიც ყველაზე დიდია სომეხთა რაოდენობით, და ვიზიტის მიზანი იყო ერთი - წარგვედგინა ჩვენი პროგრამები, გვქონოდა ურთიერთობა ჩვენს თანამემამულეებთან, რადგან, ჩვენი შთაბეჭდილებით, დეზინფორმაციის დოზა იქ საკმაოდ დიდი იყო, და ეს ნეგატივი გარკვეულწილად მოქმედებდა ასევე ჩვენს საინფორმაციო ველზე. ჩვენ ვეწვიეთ იქ, მრავალი შეხვედრა გვქონდა ჩვენს თანამემამულეებთან, სხვადასხვა წრეებთან: ეს იქნებოდნენ როგორც საჯარო პოლიტიკური მოღვაწეები, ისე ბიზნეს წრეები, დაახლოებით ათი ინტერვიუ სხვადასხვა ტელეარხით, რაც მიმართული იყო სწორედ ამ ნეგატივის განმუხტვისკენ და სომხეთის რეალური რეალობის წარდგენისკენ. რა თქმა უნდა, ჩვენს ფიქრებში ან ჩვენს დაკვირვებებში გვქონდა, მაგრამ მორიგჯერ დავაფიქსირეთ, რომ რეალურად ჩვენ საქმე გვქვს ორგანიზებულ აგრესიულ უმცირესობასთან, რომელიც ავრცელებს ამ დეზინფორმაციას, ხოლო უმრავლესობა ძირითადად ფლობს იმ დადებით ტენდენციებს ან შესაძლო დადებით განვითარებებს, რომლებიც არის სომხეთში, მაგრამ, ბუნებრივია, ასევე ინფორმირებულობის პრობლემა არსებობს. მე ეს უნდა დავაფიქსირო მორიგჯერ, რომ ჩვენმა მთავრობამ გასული 8 წლის განმავლობაში უფრო მეტი აქცენტი გააკეთა საქმის კეთებაზე, ვიდრე კომუნიკაციაზე, რაც ხანდახან სწორია, მაგრამ ძირითადად არასწორია, რადგან ის, რასაც აკეთებ, უნდა მოახდინო კომუნიკაცია, რათა საზოგადოება იყოს საქმის კურსში იმ მთელი უზარმაზარი სამუშაოს შესახებ, რომელსაც ახორციელებ. და ამ თვალსაზრისით ასევე ამერიკის შეერთებულ შტატებში დავაფიქსირეთ, რომ ამ მიმართულებითაც გასაკეთებელია საქმე - აქაური მთელი რეალური ინფორმაციის ადგილზე მიტანის და ჩვენს თანამემამულეებთან კომუნიკაციის კუთხით. ვფიქრობთ, რომ ჩვენი დასახული ამოცანები იმ ერთი კვირის განმავლობაში გადავჭერით. რა თქმა უნდა, ახლა ზარებს და წერილებს ვიღებთ, რომ აუცილებელია კიდევ ერთხელ მსგავსი ვიზიტის განხორციელება, მაგრამ, სამწუხაროდ, ამ წინასაარჩევნო პროცესებით განპირობებული - ამას ვერ განვახორციელებთ, მაგრამ მადლობა ღმერთს, ახლა ტექნოლოგიები ისე განვითარდა, რომ ეს შესაძლებელია ასევე განხორციელდეს ვიდეოკავშირით, დისტანციურად და ა.შ. ამას განვახორციელებთ, და ვფიქრობ, რომ ძირითადი პრობლემები გადავჭერით ჩვენი ვიზიტის განმავლობაში.

- სომხეთი-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესი: სომხეთი ყველაზე მაღალ დონეზე მუდმივად საუბრობს სამშვიდობო დღის წესრიგის შესახებ - როგორც რეგიონული სტაბილურობისა და განვითარების ქვაკუთხედის. როგორ შეაფასებთ სამშვიდობო პროცესის რეალურ წინსვლას და ამ მიმართულებით დაფიქსირებულ მიღწევებს? რა ძირითად პრინციპებზე იგება სომხეთის პოზიცია, და რა პრაქტიკულ შედეგებს, განვითარებებს მოელით ახლო მომავალში?

- ახალს რამეს ძნელად ვიტყვი ამ თვალსაზრისით, რადგან ის, რაც არის ჩვენს პროგრამებში ან ის, რისკენაც მიდრეკილნი ვართ, ეს ყველაფერი საჯაროა და ყველა დონეზე ჩვენ ვსაუბრობთ ამის შესახებ. თუ მიღწევების შესახებ ვისაუბრებთ, მაშინ ისინი მინიმუმ 2025 წლის აგვისტოდან მოყოლებული უზარმაზარია: დაწყებული იქიდან, რომ საზღვარზე არ ისმის სროლები, ორმხრივი სროლები, უკვე თითქმის 2 წელია ან უკვე 2 წელია, რაც ჩვენ არცერთი მსხვერპლი არ გვყავს საზღვარზე, გარკვეულწილად საზღვარი გაიხსნა ტვირთების გადაზიდვისთვის, ანუ ხდება ეკონომიკური გზების, ინფრასტრუქტურის დებლოკირება, სხვადასხვა ქვეყნიდან უკვე უფრო მოკლე გზებით აზერბაიჯანის ტერიტორიით ტვირთები მოდის სომხეთში, ასევე დარწმუნებული ვარ, რომ ეს მალე საპირისპირო მიმართულებით იქნება, აზერბაიჯანიდან მოდის საქონელი სომხეთში, ხდება ურთიერთვიზიტები სამოქალაქო საზოგადოებებს შორის, ძალიან დიდი ინტენსივობით ქვეყნების ხელმძღვანელობა ურთიერთობს. ეს მოწმობს იმაზე, რომ ჩვენ საკმაოდ შორს წავედით და ძალიან სწრაფად ხდება ეს მოწესრიგება, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია და ასევე გამორჩეულია გარკვეული გაგებით, რადგან როგორც ისტორიკოსს - ერთმნიშვნელოვნად შემიძლია ვთქვა, რომ ის კონფლიქტები, რომელთაც, მაგალითად, დაახლოებით 40-წლიანი ისტორია აქვთ, შერიგება და მოწესრიგება ძალიან ნელა ხდება, რაც არ შეგვიძლია ვთქვათ ჩვენს შემთხვევაში. რა თქმა უნდა, ჩვენ ახლა ძალიან დიდი სამუშაო გვაქვს: როგორც სომხეთის, ისე აზერბაიჯანის ხელმძღვანელობას საზოგადოებაში ტენდენციების შეცვლის, განწყობების შეცვლის კუთხით აქვთ გასაკეთებელი, რადგან ეს არის ძალიან სენსიტიური თემა როგორც სომხეთის, ისე აზერბაიჯანის საზოგადოებისთვის. და სწორედ აქ არის საჭირო დრო, რათა ეს ტენდენციები შეიცვალოს, და ორ ხალხს შორის ურთიერთთანამშრომლობა იყოს დადებითის ფარგლებში, და არა იმ განწყობებში, რომლებიც გვქონდა, მაგალითად, 2025 წლის 8 აგვისტომდე.

- 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონში სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის აშშ-ის შუამავლობით ხელმოწერილი დეკლარაციიდან გამომდინარეობს TRIPP ინიციატივა, რომლის განხორციელების ირგვლივ სომხეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებს უკვე აქვთ მკაფიო საგზაო რუკა. როგორ შეაფასებდით პროექტის განხორციელების შესაძლებლობებს - გაითვალისწინებთ რა, განსაკუთრებით, არსებულ გეოპოლიტიკურ პირობებს, და რა კონკრეტული სარგებელი შეიძლება მოუტანოს ამ პროექტის ცხოვრებაში გატარებამ სომხეთს - როგორც ეკონომიკური, ისე საკომუნიკაციო და პოლიტიკური თვალსაზრისით?

- პირველ რიგში, მე მინდა კიდევ ერთხელ ხაზი გავუსვა TRIPP პროექტის მნიშვნელობას სომხეთის რესპუბლიკისთვის - უსაფრთხოების, ეკონომიკური თვალსაზრისით: ეს ჩვენ უნდა შევაფასოთ, რადგან, არსებითად, მსოფლიოს ნომერ პირველი ეკონომიკა (აშშ) საკმაოდ დიდ ინვესტიციას ახორციელებს ინფრასტრუქტურაში, რაც გულისხმობს ინფრასტრუქტურის დაცულობას და ძალიან დიდ ეკონომიკურ უპირატესობებს სომხეთის რესპუბლიკისთვის. თქვენ იცით, რომ სხვადასხვა რეგიონები დღეს ომებშია, სხვადასხვა დიდი სახელმწიფოები ერთმანეთის მხრიდან სანქციების ქვეშ არიან, რამაც გამოიწვია ძალიან დიდი რაოდენობით ინფრასტრუქტურის ბლოკირება, და ის გზა, რომელიც გაივლის სომხეთის სამხრეთით, არსებითად, იმ მცირე გზებიდანაა, რომელიც საშუალებას მისცემს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ ამ ტვირთბრუნვის განხორციელებას. ახლა ის გზები, რომლებიც არის, გადაჭარბებულად გადატვირთულია, და სომხეთის ტერიტორიით ამ გზის მშენებლობა საშუალებას მისცემს ამ ტვირთების გადაზიდვა მიიმართოს უფრო სამხრეთისკენ, და თუ ეს გადის ყურის ქვეყნებით - ცოტა უფრო ჩრდილოეთით. ეს გულისხმობს საკმაოდ დიდ შემოსავლებს როგორც კომპანიისთვის, სადაც ჩვენ გვაქვს წილი, და ისე სომხეთის რესპუბლიკისთვის. მე მინდა კიდევ ერთხელ ვთქვა, რომ ეს არის უსაფრთხოების და ეკონომიკური სერიოზული პროგრამა, და ჩვენ, ალბათ, მინიმუმ ამ მომენტში ძალიან დიდი სერიოზულობით ვერ ვაცნობიერებთ - ვგულისხმობ ჩვენს საზოგადოებას, სომხეთის რესპუბლიკას, ჩვენს მოქალაქეებს - თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ეს გზა სწორედ სომხეთის რესპუბლიკისთვის რეგიონში თავისი როლის ამაღლებისა და თავისი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის კუთხით. ვიტყვი, რომ ახლა ამერიკულ მხარესთან მოლაპარაკებები და პრაქტიკული სამუშაო გრძელდება კომპანიის შექმნის მიმართულებით: ჩვენ საკმაოდ შორს წავედით, ეს პროცესიც იმავე ტემპებშია, რომელიც ჩვენ გვსურს, ვისურვებდით ცოტა მეტი ყოფილიყო, მაგრამ, ვფიქრობთ, ბუნებრივად ვითარდება, და ახლო დროში უკვე ადგილზე დაიწყება სამუშაოების განხორციელება.

- ამ წელს სომხეთი უმასპინძლებს კიდევ ერთ მასშტაბურ ღონისძიებას - COP17-ს. მაღალ დონეზე ამ ღონისძიების ჩატარებას მნიშვნელოვნად შეუძლია აამაღლოს ქვეყნის საერთაშორისო რეპუტაცია. ბატონო ჰარუთუნიან, თქვენი აზრით - რა სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს ამ კონფერენციას სომხეთისთვის, და რა გავლენა შეიძლება იქონიოს მან ჩვენი ქვეყნის კლიმატურ პოლიტიკასა და საინვესტიციო გარემოზე?

- ეს არის კიდევ ერთი მტკიცებულება, თუ სომხეთი საერთაშორისო ურთიერთობებში რა როლს კისრულობს. ამასთანავე, მე მინდა შეგახსენოთ, რომ განსხვავებით ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების სამიტის გადაწყვეტილებისგან, რომელიც კონსენსუსით განხორციელდა - COP17-ის ჩატარების უფლება ჩვენ მივიღეთ კენჭისყრით, და კენჭისყრაში მონაწილე გაეროს წევრი ქვეყნების უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა სომხეთის კანდიდატურას. ეს მინდა დავაფიქსიროთ იმ კონტექსტში, თუ სომხეთს რა როლი აქვს საერთაშორისო ურთიერთობებში. შინაარსის კუთხით ვიტყვი, რომ დღეს ეკოლოგიური, კლიმატური საკითხები და ბიომრავალფეროვნებასთან დაკავშირებული საკითხები ძალიან მწვავედ დგას მთელ მსოფლიოში, რადგან ინდუსტრიულმა, ტექნოლოგიურმა განვითარებამ გამოიწვია ბუნებრივი საკმაოდ დიდი ტერიტორიების განადგურება ან შეზღუდვა, რაც მოქმედებს ასევე ბიომრავალფეროვნებაზე. და, რა თქმა უნდა, სწორედ კონკრეტულად სომხეთის რესპუბლიკისთვის ამ სამიტის ორგანიზება, რომელშიც მონაწილეობას მიიღებენ დაახლოებით 100 ქვეყნის დელეგაციები და ლიდერები, მნიშვნელოვანია საუკეთესო საერთაშორისო გამოცდილების სომხეთში ჩამოტანის კუთხით. რა თქმა უნდა, ჩვენ ბიომრავალფეროვნების მიმართულებით ბევრი პროგრამა განვახორციელეთ ამ პერიოდში: საგრძნობლად შევზღუდეთ, მაგალითად, ნადირობა, ბრაკონიერობა, სერიოზულ ბრძოლას ვაწარმოებთ ამ მიმართულებით, მცენარეების მრავალფეროვნებასთან დაკავშირებით მიმდინარეობს სამუშაოები. ამის საუკეთესო დასტური ის არის, რომ დღეს უკვე სომხეთში მოგზაურობისას ბევრ ადგილას შეიძლება გარეულ ცხოველებს შეხვდეთ. კონფერენცია ამ თვალსაზრისით ასევე დაგვეხმარება გავიგოთ - არის თუ არა პროგრამები, რომლებსაც ჩვენ ვახორციელებთ, სწორი და რა არის საჭირო გასაკეთებლად, რათა ისინი უკეთ განვითარდნენ. რა თქმა უნდა, COP17-ში ასევე ჩვეულებრივ ძალიან მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები მიიღება, კონვენციები მიიღება, მე არ ვიცი ერევანში იქნება თუ არა, ვვარაუდობ, რომ სამუშაოები მიმდინარეობს ამ მიმართულებით, სავალდებულო არ არის, რომ ყოველთვის მიიღონ, მაგრამ მიიღება გადაწყვეტილებები ან იმართება დისკუსიები, რომლებიც გლობალური გაგებით მსოფლიოს ტენდენციებზე მოქმედებენ, მოცემულ შემთხვევაში - ბიომრავალფეროვნების სფეროში.

- რეგიონულ ვითარებას შევეხოთ: ირანის ირგვლივ მიმდინარე განვითარებებს მნიშვნელოვანი გავლენა აქვთ მთელი რეგიონის უსაფრთხოებასა და გეოპოლიტიკურ წონასწორობაზე. როგორ აფასებს სომხეთი შექმნილ სიტუაციას, და რა შესაძლო რისკებს ან შესაძლებლობებს ხედავთ ჩვენი ქვეყნისთვის?

- უშიშროების საბჭოს აპარატის ფარგლებში ჩვენ გვაქვს შექმნილი სამუშაო ჯგუფი, რომელიც ინტენსიურად მუშაობს, ახორციელებს ვითარების მონიტორინგს - სომხეთისთვის შესაძლო ნეგატიური ტენდენციების გასანეიტრალებლად. ჯგუფის მხრიდან პერიოდულად არის მოხსენებები ქვეყნის ხელმძღვანელობისთვის, და ამის მიხედვით - განისაზღვრება ნაბიჯები, რომლებიც უნდა განხორციელდეს. რა თქმა უნდა, ის, რაც ხდება - სომხეთის მახლობელ რეგიონში, საკმაოდ სერიოზულია და, მთლიანობაში, რეგიონის განვითარებაზე საკმაოდ ნეგატიურ გავლენას ახდენს და მომავალშიც იქონიებს. რა თქმა უნდა, გლობალურ ეკონომიკაზეც მოქმედებს, რადგან დღეს ნავთობის მომპოვებელ ძირითად ქვეყნებს, რომლებიც, მაგალითად, სპარსეთის ყურეში არიან, საგრძნობი შეზღუდვები აქვთ, მაგალითად - ნავთობის მოპოვებასთან და გაყიდვასთან დაკავშირებით, და ეს მოქმედებს ფასებზე, შესაბამისად კი ასევე გლობალურ ეკონომიკასა და ცალკეულ ქვეყნებზე. ჩვენ ირანის ისლამურ რესპუბლიკასთან საკმაოდ მჭიდრო თანამშრომლობა გვაქვს ყველა მიმართულებით, და ეს ვითარება ვერ იქნება, რომ არ იმოქმედოს ამ განვითარებებზე - კერძოდ ეკონომიკური თვალსაზრისით. ჩვენ, რა თქმა უნდა, ყველაფერს ვაკეთებთ, რათა ეს ნეგატიური ზემოქმედებები შევარბილოთ და არ დავუშვათ, რომ მათ იმოქმედონ ჩვენს ეკონომიკურ განვითარებაზე, ხოლო ჩვენი ეკონომიკური განვითარება ბოლო წლებში საკმაოდ მაღალია: გასულ წელს 7.2% ეკონომიკური ზრდა დაფიქსირდა, ხოლო ბოლო 8 წელიწადში საშუალო, თუ არ ვცდები, დაახლოებით 8 პროცენტია. ეს ტემპი უნდა შენარჩუნდეს, ხოლო მსგავს განვითარებებს თავიანთი ნეგატიური ზემოქმედებები, მიუხედავად ყველაფრისა, ყველა ქვეყნის, მეზობელი ქვეყნების ეკონომიკებზე აქვთ. ჩვენ ძალიან გვსურს და ჩვენს განცხადებებშიც ასევე მრავალჯერ გვითქვამს - მოწოდებით, მოხსენებით, რომ ყველა კონფლიქტი გადაწყდეს მშვიდობიან პირობებში და დიპლომატიური გზებით. ძალიან ვწუხვართ იმ მრავალრიცხოვანი მსხვერპლის გამო, რომელიც არის, არსებითად, ყველა იმ ქვეყანაში, რომლებიც ჩართულნი არიან ამ კონფლიქტში. გვსურს, რომ სწრაფი მოწესრიგება იყოს, ქვეყნები მინიმუმ დასხდნენ მოლაპარაკებების მაგიდასთან და სცადონ იქ იპოვონ კონფლიქტის გადაწყვეტები.

- არსებობს თუ არა შემუშავებული ანტიკრიზისული მექანიზმები, რომელთა მიხედვითაც სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობა ემზადება შესაძლო სცენარებისთვის? ზოგჯერ ოპონენტების მხრიდან ისმის შეფასებები - სომხეთის მხრიდან არასაკმარისი რეაგირების შესახებ. როგორ დააკომენტარებთ?

- უნდა ვთქვა, რომ ჩვენ ეს სცენარები დიდი ხანია შევიმუშავეთ, და ისინი განიხილება სწორედ იმ სამუშაო ჯგუფის ფარგლებში. ანუ - ჩვენ ჩვენი საშინაო დავალება დიდი ხანია შევასრულეთ, გვაქვს განვითარების რამდენიმე სცენარი, ისინი დევს ჩვენს მაგიდებზე, და იგივე უშიშროების საბჭოს ან შესაბამისი ორგანოების სიგნალის შემთხვევაში ჩვენ ვამუშავებთ ამა თუ იმ სცენარს. ოპონენტებმა მინიმუმ უნდა გაიგონ, რომ მსგავსი საკითხები ასე საჯაროდ არ განიხილება, არამედ მათ გამოყენებას სხვადასხვა სცენარის შემთხვევაში საზოგადოება მერე ხედავს, თუ ამის აუცილებლობა დგება. ანუ - არ ამხელ: ამ შემთხვევაში ეს სცენარი, იმ შემთხვევაში - ის სცენარი, რადგან ისინი გარკვეული სენსიტიურობის მქონე თემებია, და სცენარებზე საუბრისას შენ შეგიძლია გარკვეული დაძაბულობა გამოიწვიო ამის ირგვლივ, რომლის საჭიროებაც შეიძლება არც იყოს. შესაბამისად, მთავრობა აკონტროლებს ვითარებას, აქვს სხვადასხვა სიტუაციისთვის განვითარების სცენარები, და მოქმედებს - ამ წინასწარ დასახული სცენარების მიხედვით.

- ბატონო ჰარუთუნიან, გმადლობთ საინტერესო და ყოვლისმომცველი საუბრისთვის, ხომ არ ისურვებდით რაიმეს დამატებას?

- ვფიქრობ - ყველაფერზე ვისაუბრეთ: მომავალი 3 თვე საკმაოდ აქტიური იქნება სომხეთის შიდაპოლიტიკური და საგარეო პოლიტიკური განვითარებების თვალსაზრისით. ასევე ვფიქრობ, რომ ის, რაც უნდა მოხდეს, მოხდება სომხეთის რესპუბლიკის ინსტიტუტების, საგარეო პოლიტიკის, უსაფრთხოების, ისევე როგორც ეკონომიკის განმტკიცების სასარგებლოდ.