სომხეთი დასავლეთისა და აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის შეხვედრის ეპიცენტრია։ სომხეთში საფრანგეთის ახალი ელჩის ექსკლუზიური ინტერვიუ

ფლორიან ესკუდიე ელჩის რანგში თავის მისიას სწორედ სომხეთიდან იწყებს. რამდენიმე კვირის წინ საფრანგეთის ახლადდანიშნულმა ელჩმა პირველად დადგა ფეხი ჩვენს ქვეყანაში ერთი მკაფიო მიზნით: როდესაც მისიის დასრულების შემდეგ სამშობლოში დაბრუნდება, სომხეთის მოსახლეობას იგი უნდა ახსოვდეს როგორც დიპლომატი, რომელმაც ორ ქვეყანას შორის უფრო ნაყოფიერი და სტაბილური ურთიერთობები ჩამოაყალიბა.

„არმენპრესის“ კორესპონდენტთან საუბარში ახლადდანიშნულმა ელჩმა აღიარა, რომ სომხეთით იგი მოიხიბლა არა მხოლოდ როგორც დიპლომატი, არამედ როგორც ადამიანი, რომელიც ჯერ კიდევ ბავშვობიდანაა დაინტერესებული სომხური კულტურით, სამზარეულოთი და მთებით. ერთ-ერთი მიზანი არაგაცის 4090-მეტრიანი მწვერვალის დაპყრობაცაა.

- ბატონო ელჩო, თქვენ, ფაქტობრივად, ელჩის სტატუსით თქვენს დიპლომატიურ გზას სომხეთიდან იწყებთ. როგორ წარმოგიდგენიათ ამ სტატუსში თქვენი პირველი დიპლომატიური გამოცდილება?

- რეალურად, საკმაოდ ხანგრძლივი და მყარი დიპლომატიური გამოცდილება მაქვს: 20 წელზე მეტია, დიპლომატი ვარ და სხვადასხვა თანამდებობა მეკავა როგორც საფრანგეთში, ისე სხვა ქვეყნებში. თუმცა მართალი ბრძანდებით პირველი შემთხვევაა, როდესაც საელჩოს ვხელმძღვანელობ და ელჩის რანგში გამოვდივარ. ეს საკმაოდ საპასუხისმგებლო და ამაღელვებელი თანამდებობაა. ეს ასევე დიდი პასუხისმგებლობაა.

- ელჩად დანიშვნამდე საფრანგეთის შეიარაღებული ძალების სამინისტროში მუშაობდით. როგორ ფიქრობთ, ამ სფეროში არსებული პროფესიული უნარები გამოსადეგი იქნება სომხეთში გასაწევ დიპლომატიურ საქმიანობაში?

- რეალურად, მე შეიარაღებულ ძალებში კი არ ვმუშაობდი, არამედ საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ გარკვეული ვადით მივლენილი ვიყავი თავდაცვის სამინისტროში. ამ სამუშაომ ბევრი რამ მასწავლა: ამან მომცა საშუალება, უკეთ გაგვეგო უსაფრთხოებასა და თავდაცვასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებიც საკმაოდ მრავლადაა სამხრეთ კავკასიაში. მათ შორის არის კონფლიქტები, ბუნებრივ რესურსებზე წვდომა, ხშირად მრავალფეროვანი ურთიერთობები მეზობელ დიდ ქვეყნებთან, როგორებიცაა რუსეთი, თურქეთი, ირანი. იმედი მაქვს, ეს გამოცდილება დამეხმარება, ხელისუფლებას რეგიონის სტრატეგიული სიტუაციის უკეთ აღქმასა და ინტერპრეტაციაში დავეხმარო.

დავძენ, რომ ვმუშაობდი ისეთ თემებზე, რომლებიც, კერძოდ, მნიშვნელოვანია სომხეთისთვის, მაგალითად, კიბერუსაფრთხოება. ვმუშაობდი სამხედრო სფეროსა და თავდაცვითი მრეწველობის წარმომადგენლებთან და ვფიქრობ, ამას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ექნება სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობების ამ სფეროშიც განმტკიცებისთვის.

- საუბარი ყველაზე გავრცელებული და მოსალოდნელი კითხვით გავაგრძელოთ: როგორ აფასებთ სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობებს ამ ეტაპზე?

- ვფიქრობ, ამ კითხვაზე პასუხში ყველანი ერთსულოვანნი ვართ: დღეს ეს ურთიერთობები გამორჩეულია როგორც თავისი მასშტაბით, ისე სიღრმით. ბუნებრივია, ნულოვანი წერტილიდან არ ვიწყებთ, ურთიერთობების საკმაოდ მდიდარი და ხანგრძლივი ისტორია გვაქვს. შორს რომ არ წავიდეთ და კილიკიის სომხეთის სამეფოსაც რომ არ შევეხოთ, ვიცით, რომ XIX-XX საუკუნეებში ფრანგი ინტელექტუალები და სახელმწიფო მოღვაწეები ოსმალეთის იმპერიის რეპრესიების დროს სომხეთისა და სომხების სასარგებლოდ იმაღლებდნენ ხმას და საკუთარ შეშფოთებას გამოხატავდნენ. გენოციდის დროს ჩვენი ვალი შევასრულეთ - კერძოდ, ვიხსენებთ მუსა-დაღის გმირებს, ადმირალ ლუი დარტიჟ დიუ ფურნესა და მის ფლოტს, რომლებმაც 4000-ზე მეტი სომეხი გადაარჩინეს. 1910-1920-იან წლებში ათიათასობით სომეხს ვუმასპინძლეთ საფრანგეთში.

უფრო თანამედროვე პერიოდს თუ შევეხებით, ჩვენ სომხეთის უპირობო მხარდამჭერები ვიყავით მისი ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების საკითხში და ვეხმარებოდით მას მშვიდობისკენ მიმავალი გზის პოვნაში.

ბედნიერებად, ჩვენი ურთიერთობები მხოლოდ ამ რთული და კრიზისული პერიოდებით არ შემოიფარგლება. დღეს საშუალება გვაქვს, ავაგოთ მომავალზე ორიენტირებული პარტნიორობა. და გეტყვით, რომ ამ თვალსაზრისით ბოლო წლებში საკმაოდ სერიოზული პროგრესი დაფიქსირდა.

მაისში პრეზიდენტ მაკრონის სახელმწიფო ვიზიტმა სომხეთში საშუალება მოგვცა, მოგვეხაზა ის სტრატეგიული პარტნიორობის ჩარჩო, რომელიც ბიძგს მისცემს ყველა იმ ინიციატივას, რაც სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობების აქტორებს გააჩნიათ.

- მართლაც, თქვენ სომხეთში ჩამოდიხართ ისეთ ეტაპზე, როდესაც სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობები საკმაოდ მაღალ დონეზეა. რას მიიჩნევთ თქვენს ძირითად პრიორიტეტად ჩვენს ქვეყანაში საქმიანობის მომავალ წლებში?

- რეალურად, არ ვფიქრობ, რომ ჩვენი ურთიერთობების პიკს მივაღწიეთ. ყოველთვის შეიძლება უფრო შორს წასვლა. როგორც ამბობენ: Sky is the limit (ავტ. - „ზღვარი მხოლოდ ცაა“). როდესაც საფრანგეთის პრეზიდენტმა მონაწილეობა მიიღო საერთაშორისო ფორუმში „ერევნის დიალოგი“, მან თქვა: ამჟამად სომხური სუნთქვააო.

სომხეთი მშვიდობისკენ მიმავალ გზაზეა, ღრმა ეკონომიკური და სოციალური ტრანსფორმაციების პროცესშია, და ჩვენი მიზანია დავეხმაროთ სომხეთს ამ გზაზე. ფიქსირდება საგანგებო ეკონომიკური ზრდა, არის რეგიონთან და მსოფლიოსთან დაკავშირების, ინტეგრირების სურვილი.

ამგვარად, მიმაჩნია, რომ ჩემი მისია და პრიორიტეტია უზრუნველვყო საფრანგეთის თანაყოფნა ისტორიის ამ ახალ მონაკვეთში, და ყველა ის თესლი, რომელსაც ვთესავთ, გახდეს ჭეშმარიტად მტკიცე, სიცოცხლისუნარიანი და ხანგრძლივი ხე.

- ბატონო ელჩო, არის თუ არა ეკონომიკის, ბიზნესის სფერო, სადაც საფრანგეთს შეუძლია ყველაზე მსხვილი ინვესტიციების განხორციელება სომხეთში, და პირუქით, სომხეთს საფრანგეთში?

- აღვნიშნოთ, რომ უკვე არის მრავალი საწარმო, რომლებიც წარმოდგენილნი არიან სომხეთში, სომეხი ხალხის ყოველდღიურ ცხოვრებაში. კერძოდ: „კარფური“, „AXA“, „ვეოლია“... ეს არის სახელები, რომლებთანაც სომხებს ყოველდღიური შეხება აქვთ. მალე მიიღებთ ახალ ბიომეტრიულ პასპორტებს, რომლებიც შემუშავებულია ფრანგული კომპანიის, In Group-ის მიერ. თუმცა, ბუნებრივია, წინსვლის სივრცე ჯერ კიდევ არსებობს.

ვფიქრობ, ჯერ კიდევ არის დისპროპორცია პოლიტიკურ დინამიკას, ერთის მხრივ ისტორიულად ჩამოყალიბებულ ჩვენს კულტურულ ურთიერთობებსა და, მეორეს მხრივ, ეკონომიკურ ურთიერთობებს შორის. ეს უკანასკნელი საკმაოდ სწრაფად ვითარდება და წინ მიდის, მაგრამ გასავლელი გზა ჯერ კიდევ არის.

სხვათა შორის, დიდი ძალისხმევა გავწიეთ თავდაცვის სფეროში, სომხეთის შეიარაღებულ ძალებს საკმაოდ სერიოზული სამხედრო ქონება და ტექნიკა გადაეცა.

თუმცა არის სხვა სფეროებიც: გუშინ (ავტ. - ინტერვიუ ჩატარდა 11 სექტემბერს) სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა საფრანგეთის პრეზიდენტთან საუბრისას ახსენა ბარგუშატის გვირაბი, რომლის მშენებლობაშიც ჩაერთვებიან ფრანგული კომპანიები, ასევე საფრანგეთის განვითარების სააგენტო (AFD).

ინფრასტრუქტურა მნიშვნელოვანი სფეროა დაკავშირებადობის დღის წესრიგის ცენტრში, ისევე როგორც პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანისთვის მნიშვნელოვანი ინიციატივის, „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ საფუძველში. ინფრასტრუქტურის სფეროს გარდა, ჩვენ ასევე დაინტერესებულნი ვართ ახალი ტექნოლოგიებითა და ციფრული სფეროთი: სომხეთში არის საკმაოდ დიდი ინტელექტუალური კაპიტალი, სერიოზული ექსპერტიზა, და ჩვენ გვსურს ვიმუშაოთ ამ სფეროს საწარმოებთან და მეცნიერებთან.

რაც შეეხება თქვენს შეკითხვას იმის შესახებ, თუ რა ინვესტიციები შეუძლიათ განახორციელონ სომხებმა საფრანგეთის ეკონომიკაში, გეტყვით: მართალია, დღეს სომხური ინვესტიციები საკმაოდ შეზღუდულია, მაგრამ საფრანგეთი, ბუნებრივია, დაინტერესებულია მიიღოს ის, რაც არ გააჩნია. მზად ვართ შევისწავლოთ პროგრამები და პროექტები.

გარდა ამისა, როგორც იცით, ევროკავშირმა დროებით გახსნა თავისი ბაზარი სომხური პროდუქციის იმპორტისთვის რუსეთში იმპორტის შეზღუდვების საპასუხოდ. ეს საშუალებას მისცემს სომეხ მწარმოებლებს აღმოაჩინონ ევროპული ბაზარი, და ეგებ ამანაც ახალი შესაძლებლობები გაახსნას მომავლისთვის.

- დავუბრუნდეთ ჩვენი ქვეყნების სტრატეგიულ პარტნიორობას: ეგებ სომხეთში ახალი პროექტებიც ჩამოიტანეთ? შესაძლებელია, იცით, რა ახალი ეტაპი ელის სომხეთ-საფრანგეთის სტრატეგიულ პარტნიორობას?

- ჩვენი ორი ქვეყნის ლიდერები მუდმივად განიხილავენ ამ საკითხებს, როგორც ამ კვირაში პარიზში. ჩვენი ძირითადი მიზანია, პირველ რიგში, განვამტკიცოთ ის, რაც გვაქვს, სანამ ახალი პროექტების შესახებ განცხადებებს გავაკეთებთ. ახლახან ვილაპარაკეთ ეკონომიკურ პროგრესზე. ჩვენ გვსურს სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობების ყველა აქტორი ჩავართოთ ამ პროგრესში.

მე ახალი ჩამოსული ვარ და ჩემთვის ჯერ ადრეა ჩემი მთავრობისთვის ახალი წინადადებების წარდგენა, მაგრამ, ბუნებრივია, განზრახული მაქვს ამის გაკეთება.

- ნებისმიერ სფეროში, რაც არ უნდა მტკიცე იყოს ურთიერთობები, მაინც წარმოიშობა გარკვეული უთანხმოებები. არის თუ არა საკითხი, რომლის ირგვლივაც სომხეთსა და საფრანგეთს გამოკვეთილი უთანხმოება აქვთ?

- გულწრფელად რომ ვთქვა, ვერ ვხედავ ასეთ თემას. ეგებ მხოლოდ ერთი: დიდებულ შარლ აზნავურს ნათქვამი აქვს, რომ იგი 100 პროცენტით ფრანგია და ამავდროულად 100 პროცენტით სომეხი. დღემდე არიან ადამიანები, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ იგი უფრო მეტად ფრანგია, ან უფრო მეტად სომეხი. ალბათ, ესაა სომხეთ-საფრანგეთის ერთადერთი უთანხმოება (ავტ. - იღიმის).

- სომხეთი და აზერბაიჯანი სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის მიმართულებით ნაბიჯებს დგამენ. რა როლი შეუძლია იკისროს საფრანგეთმა ორ ქვეყანას შორის სამშვიდობო პროცესის მხარდაჭერის საქმეში? დიპლომატის თვალით, უახლოეს მომავალში საბოლოო წერტილი ჩანს?

- საფრანგეთი დიდი დოზით იყო ჩართული წინა ეტაპზე, რომელმაც ამ სამშვიდობო შეთანხმების შემუშავებამდე მიგვიყვანა. ჯერ კიდევ 2022 წლის ოქტომბრიდან ემანუელ მაკრონმა წარმოადგინა მშვიდობისთვის ზოგიერთი წინაპირობა, კერძოდ, სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარება, ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის განთავსება. შემდგომში ჩვენ მხარი დავუჭირეთ 2025 წლის აგვისტოში ვაშინგტონში პარაფირებულ შეთანხმებას. ბუნებრივია, შეთანხმება ჯერ უნდა მოეწეროს ხელი და საბოლოოდ გაფორმდეს. თუმცა მშვიდობის დადებითი შედეგები უკვე ჩანს. ტავუშის, სიუნიქის, გეღარქუნიქის მცხოვრებლებს რომ ჰკითხოთ მათ ყოველდღიურ ცხოვრებაზე, როდესაც აღარაა სროლები და პროდუქციას შეუძლია საზღვარზე შესვლა-გამოსვლა, ვფიქრობ, გეტყვიან, რომ ცხოვრება ახლა უკეთესი და ადვილია, ვიდრე მანამდე.

ფრანგულ დიპლომატიას შეუძლია როლის შესრულება, თუ მოგვმართავენ. თუმცა ვფიქრობ, რომ დღეს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ორმხრივი ურთიერთობები საკმაოდ კარგად მიმდინარეობს. ყოველ შემთხვევაში, ჩვენ თქვენს განკარგულებაში ვართ, თუ ჩვენი საჭიროება იქნება.

- სომხეთი აქტიურად ცდილობს ევროკავშირთან ინტეგრაციას, თუმცა, თითქოს, ჯერ კიდევ აქვს გადასალახი გარკვეული დაბრკოლებები. ამ გზაზე, თქვენი აზრით, რა არის მთავარი დაბრკოლება და როგორ აფასებს საფრანგეთი ევროკავშირში სომხეთის ინტეგრაციის პერსპექტივას?

- პირველ რიგში, ვფიქრობ, დადებითი ფაქტია, რომ სანდო ურთიერთობები დამყარდა სომხეთსა და ევროკავშირს შორის და არის ამ ურთიერთობების დონის გაუმჯობესების სურვილი. ეს გამოვლინდა პირველ რიგში მაისში ევროკავშირი-სომხეთის პირველი სამიტის ორგანიზებით, ევროკომისიის პრეზიდენტისა და სხვა წევრების სომხეთში ვიზიტით. კრიზისულ მომენტებში ევროკავშირი მხარდაჭერას უცხადებს სომხეთს: მაგალითად, ვაჭრობის სფეროში, რაზეც ცოტა ხნის წინ ვილაპარაკე, ან მისიების გაშლით, რომლებიც სომხეთს ჰიბრიდული თავდასხმების დროს სუვერენიტეტის დაცვაში ეხმარებიან. სხვა საკითხები ფორმატს ეხება, თუ რა ფორმა გვინდა მივცეთ ამ ურთიერთობებს მომავალში.

უკვე გადაწყდა იმის თქმა, რომ სომხეთსა და ევროკავშირს შორის არსებობს სტრატეგიული პარტნიორობა. ვიცი, რომ სომხეთში მიღებულია კანონი ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის დაწყების შესახებ, თუმცა ამ ეტაპზე ოფიციალური განაცხადი სომხეთის მხრიდან ევროკავშირში გაწევრიანებაზე ჯერ არ წარდგენილა.

ვფიქრობ, ძალიან მნიშვნელოვანია პირველ რიგში განვიხილოთ ჩვენი საერთო მიზნები, შევთანხმდეთ მათზე გაწევრიანების ოფიციალური პროცესის დაწყებამდე, რაც, ჭეშმარიტად, საკმაოდ ხანგრძლივი და რთული პროცესია.

- სხვათა შორის, საკმაოდ ხანგრძლივი და რთული პროცესია ვიზების ლიბერალიზაციაც. ჩვენს ხალხს უყვარს მოგზაურობა, ევროპა კი ხანდახან მიუწვდომელი ხდება სწორედ შესვლის ვიზის არარსებობის გამო. ასევე, ამ კითხვის ფარგლებში მსურს ვისაუბროთ კიდევ ერთ რთულ პროცესზე - საელჩოებში ბიუროკრატიულ გაჭიანურებებსა და ხანგრძლივ რიგებზე. შესაძლებელია, რომ ეგებ საფრანგეთის საელჩომ ეს პროცესი უფრო ხელმისაწვდომი გახადოს?

- კითხვის პირველ ნაწილთან დაკავშირებით აღვნიშნავ, რომ ეს საკმაოდ ახალი პროცესია. სომხეთმა ევროკავშირს ოფიციალური განაცხადით 2024 წელს მიმართა. 2025 წელს ერთად განვსაზღვრეთ საგზაო რუკა მკაფიო კრიტერიუმებით. 2026 წელს ევროკავშირი-სომხეთის სამიტზე აღინიშნა, რომ სერიოზული პროგრესია მიღწეული.

როგორც თქვით, სომხებს უყვართ მოგზაურობა, სურთ ევროკავშირის ქვეყნებთან ტურიზმით ან ვაჭრობით დაკავდნენ, და მე მესმის მათი მოუთმენლობა. თუმცა, თუ გვინდა, რომ ეს ლიბერალიზაცია იყოს სტაბილური და ხანგრძლივი, მეთოდურად უნდა წავიდეთ წინ და პატივი ვცეთ ყველა კრიტერიუმს. მაგალითად, ერთ-ერთი ასეთი კრიტერიუმია უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ვიზის მაძიებელთა იდენტობის შემოწმებისას, და ფრანგული საწარმო, რომელიც ცოტა ხნის წინ ვახსენე - IN Group, მხარს უჭერს ახალი ბიომეტრიული პასპორტების გაცემის საკითხს, რაც იქნება კონკრეტული წინსვლა ვიზების ლიბერალიზაციის პროცესის ფარგლებში.

რაც შეეხება თქვენს შეკითხვას საფრანგეთის საელჩოს საკონსულოს მუშაობის შესახებ, უნდა აღვნიშნო, რომ ბოლო 4-5 წლის განმავლობაში ვიზის განაცხადების ძალიან დიდი ზრდა დაფიქსირდა, რადგან საჰაერო მიმოსვლა გააქტიურდა, ფრენები მეტია, ურთიერთობები უფრო დინამიკური გახდა. ამ ახალ სიტუაციაზე რეაგირებისთვის ჩვენ შევცვალეთ ორგანიზაციული საერთო მიდგომა. სამუშაო გავანაწილეთ: ერთის მხრივ არის კომპანია „TLS“, რომელიც იღებს განაცხადებს, მეორეს მხრივ - საკონსულოს თანამშრომლები, რომლებიც ამ განაცხადებზე მუშაობენ და პასუხებს ამზადებენ. ორგანიზაციული ეს ახალი მეთოდი ჯერ ახალია, პროგრესი უნდა გავაკეთოთ, რათა შეხვედრის დანიშვნის პერიოდი შემცირდეს. ასევე ყურადღებით ვართ იმ საკითხის მიმართ, რომ განაცხადის წარდგენიდან პასუხის მიღებამდე პერიოდიც რაც შეიძლება მოკლე იყოს.

- ბატონო ელჩო, პირველად ხართ სომხეთში. ერთი შეხედვით, რამ მიგიზიდათ ყველაზე მეტად, ეგებ - რამ გაგაოცათ ჩვენს ქვეყანაში?

- მე პირდაპირ მიმიზიდა სომხური ხალხის ძალიან მგრძნობიარემ, მკაფიომ და ძლიერმა იდენტობამ. თუმცა, ამავდროულად, ძალიან ღიანი არიან მთელი მსოფლიოს მიმართ. დასვენების დღეებში ერევნის ქუჩებში ვსეირნობდი, მრავალი ენა მოვისმინე - ინგლისური, რუსული, სპარსული, ფრანგული, გერმანული; სრულიად განსხვავებული კულტურების რესტორნები ვნახე. შეიძლება ითქვას, რომ თქვენი ქვეყანა დასავლეთისა და აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის შეხვედრის ეპიცენტრია. ეს არის ის, რაც მომწონს სომხეთში.

- ერევანში უკვე გაქვთ თქვენი საყვარელი ადგილი, სადაც უფრო მშვიდად გრძნობთ თავებს?

- დიახ, უკვე მოვასწარი სეირნობა პარკებში, რომლებიც წელიწადის ამ დროს ძალიან სასიამოვნო გარემოა. ეს არის ადგილები, სადაც შეიძლება მეგობრებთან საუბარი, ოჯახთან დროის გატარება ან კითხვა. ასე რომ, პარკები, მწვანე სივრცეები ერევანში ყველაზე მეტად მიყვარს.

- მანამდე, როგორც უბრალოდ რიგითი მოქალაქე, ფლორიან ესკუდიე რამდენად იცნობდა ჩვენს ქვეყანას, კულტურას? გქონიათ სომხებთან ურთიერთობა, გყავთ სომეხი მეგობრები?

- როგორც ბევრი ფრანგი, მეც ბევრ დიასპორელ სომეხს ვიცნობ. როდესაც პატარა ვიყავი, ჩვენი მეზობლები გენოციდს გადარჩენილი სომხების შვილები იყვნენ. ბევრ დროს ვატარებდით ერთად, სომხური სამზარეულოს კერძებს ვაგემოვნებდით. ჩვენი არდადეგებიც ერთობლივი იყო. მაგრამ ვიცი, რომ დიასპორელ სომხებსა და სომხეთის რესპუბლიკაში მცხოვრებ სომხებს შორის განსხვავებებიც არსებობს. მე ძალიან დაინტერესებული ვარ სომეხი ხალხის ამ მეორე ნაწილის აღმოჩენითაც.

- ფაქტობრივად, იცნობთ სომხურ სამზარეულოს. გაქვთ რჩეული კერძები?

- უფრო დასავლეთ ნაწილის სამზარეულოს ვიცნობ, მაგრამ თუ ზოგადად რომ ვთქვა, ძალიან მიყვარს ლავაში, ბასტურმა, სომხური ხილი და ბოსტნეული, განსაკუთრებით ბროწეული, გარგარი, ასევე ყველეული. მაგრამ, რა თქმა უნდა, მსურს მეტი აღმოვაჩინო. მაგალითად, ღვინოებზე ბევრი მიამბეს...

- ბატონო ელჩო, ჩვენი საუბრისას შევამჩნიე, რომ ძალიან მარტივად და სუფთა სომხურით ამბობთ „შნორჰაკალუთიუნ“ (გმადლობთ). ეს თქვენ მიერ ცნობილი ჯერჯერობით ერთადერთი სომხური სიტყვაა, თუ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ჩვენი ენის სწავლას ცდილობთ?

- ვიცი, რომ სომხური ენა სომეხი ხალხის იდენტობის საფუძველშია, ამიტომ ჩემთვის მნიშვნელოვანია გარკვეულწილად მესმოდეს და შევძლო სომხურად ლაპარაკი. ასე რომ, დავიწყე სომხურის გაკვეთილების აღება, რათა შევძლო ანბანის გაგება, ცნობა, ენის სულის შეგრძნება.

- სომხეთში მომუშავე თქვენი კოლეგებისგან თუ დაინტერესებულხართ, რა ღირსშესანიშნავი ადგილები მოინახულოთ, რა აღმოჩენები გააკეთოთ სომხეთის შესახებ?

- დიახ, ჩემს ყოფილ კოლეგებთან ბევრი ვილაპარაკე, და არა მხოლოდ ტურიზმზე. მართლაც, თითოეულს თავისი საყვარელი ადგილი ჰქონდა. პირადად მე მთები მიზიდავს. ძალიან ვისურვებდი არაგაცის ნახვას, ეგებ ასვლასაც. ასევე ვისურვებდი ზამთარში წახკაძორში წასვლას და თხილამურებით სრიალს. ბუნებრივია, ასევე მსურს ვნახო ყველა მონასტერი და, ზოგადად, სომხური კულტურული მემკვიდრეობის ყველა საოცრება ხორ-ვირაპი, გარნი, სევანი და სხვა ადგილები.

- როგორც სომხურ, ისე ფრანგულ ენას მრავალი ეპითეტი აქვს. დღევანდელი სომხეთ-საფრანგეთის ურთიერთობები ერთი სიტყვით რომ დაგეხასიათებინათ, რომელ ეპითეტს აირჩევდით? ასევე, რა დახასიათებას ისურვებდით ჩვენს ქვეყანაში თქვენი დიპლომატიური მისიის წლების შემდეგ დასრულებისას?

- დღევანდელი ურთიერთობების აღსაწერად გამოვიყენებდი სიტყვას „მჭიდრო“ (ავტ. - წარმოთქვამს სომხურად: ხიტ), სამი წლის შემდეგ კი ვისურვებდი მეთქვა, რომ ურთიერთობები უფრო მჭიდროა (ავტ. - იღიმის).

- საუბრის ბოლოს მინდა გკითხოთ: არის თუ არა რამე, რაზეც არ უგითხავთ, მაგრამ ისურვებდით ლაპარაკს?

- მხოლოდ იმას დავძენდი, რომ ძალიან დაინტერესებული ვარ ქვეყნისა და სომხების აღმოჩენით, და უახლოესი დღეებიდანვე განზრახული მაქვს ვესტუმო მრავალ ადგილს როგორც ერევანში, ისე ერევნის გარეთ.

- გმადლობთ, რომ პირველად ჩვენ გვეწვიეთ.

- მე გიხდით მადლობას თბილი და უშუალო მიღებისთვის.