Ճանաչելով Հայոց ցեղասպանությունը՝ Իսրայելի կառավարությունն առաջնորդվել է նախ իր նեղ քաղաքական շահերով․ քաղաքական վերլուծաբան

Քաղաքական վերլուծաբան Արմեն Պետրոսյանը կարծում է, որ կան մի քանի պատճառներ, թե ինչու Իսրայելում հատկապես ներկա փուլում որոշում կայացվեց կրկին օրակարգ բերել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը։ 

«Արմենպրես»-ի հետ զրույցում Արմեն Պետրոսյանը հանգամանորեն անդրադարձավ տարածաշրջանային իրողություններին, գլոբալ զարգացումներին և ներիսրայելական քաղաքական գործընթացներին, որոնցով էլ պայմանավորված է իսրայելական կողմի գործելակերպն ու որոշումը։    

«Նախևառաջ աննախադեպ լարվածության են հասել Իսրայելի և Թուրքիայի փոխհարաբերությունները։ Երկկողմ քաղաքական փոխհրաձգությունը հասել է ամենաբարձր մակարդակի, երկու երկրների իշխանությունները շարունակում են կտրուկ քննադատել մեկը մյուսին՝ ներկայացնելով փոխադարձ մեղադրանքներ։ Երբ Իսրայելը 2023 թվականին պաղեստինցիների դեմ սկսեց ռազմական գործողությունը Գազայի հատվածում, Թուրքիան այդ ժամանակից ի վեր դարձավ Իսրայելի իշխանություններին ամենախիստ քննադատող տարածաշրջանային ու մահմեդական երկրներից մեկը, և այդ ուղեգիծն այս պահին հասել է գագաթնակետին։ Երբ թուրքական կողմն Իսրայելի իշխանություններին մեղադրում է պաղեստինցիներին ցեղասպանելու մեջ, հակառակ կողմն էլ պատասխանում է՝ հղում անելով Թուրքիայի պատմությանը, այն է՝ Օսմանյան կայսրության օրոք հայ ժողովրդի դեմ իրականացված ցեղասպանությանը՝ օրակարգ բերելով դրա ճանաչման հարցը»,- ասաց Պետրոսյանը։

Նա հիշեցրեց, որ նախորդ երեք տարիների ընթացքում Իսրայելի տարբեր պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ վարչապետ Նեթանյահուն, անընդհատ անդրադարձել են տվյալ խնդրին, իսկ ներկայում արդեն կառավարության մակարդակով հաստատվել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող նախագիծը և արդեն քննարկվում է խորհրդարանի՝ Կնեսեթի օրակարգ մտցնելու և համապատասխան օրենքի տեսքով ընդունելու հարցը։

«Մյուս հանգամանքը պայմանավորված է ավելի լայն համատեքստով։ Վերջին շրջանում ակտիվացել են Թուրքիա-ԱՄՆ հարաբերությունները։ Վաշինգտոնը մտադիր է թուրքական կողմին վաճառել F-35 կործանիչներ կամ առնվազն Թուրքիային տրամադրել շարժիչներ՝ թուրքական արտադրության կործանիչների համար, ինչը, սակայն, Իսրայելի համար լուրջ ռազմավարական խնդիր է։ Իսրայելն իր պատմության ողջ ընթացքում միշտ տարածաշրջանում ձգտել է օդային գերակայության, հետևաբար եթե Թուրքիային հաջողվի կյանքի կոչել վերոհիշյալ գործարքը, ապա դա շատ լուրջ խնդիրներ կառաջացնի Իսրայելի համար։ Չի բացառվում, որ Իսրայելի ակտիվացման պատճառներից մեկն էլ պայմանավորված է հենց նման զարգացումը կանխելու նպատակով»,- ասաց քաղաքական վերլուծաբանը։  

Պետրոսյանի դիտարկմամբ՝ վերջին հանգամանքը կապված է Իսրայելում ընթացող ներքաղաքական գործընթացների հետ։ Իսրայելը գտնվում է նախընտրական շրջանում, հոկտեմբերին կայանալու են խորհրդարանական ընտրությունները, հետևաբար գործող կառավարության նպատակն է իր նախընտրական քարոզչական ուղեգիծը կառուցել երկրի համար անվտանգային մարտահրավերների վրա՝ դրանց դիմագրավելու նպատակով ամբողջ բնակչությանը կոնսոլիդացնելու անհրաժեշտության շեշտադրմամբ։

«Դա է պատճառը, որ կրկին ակտիվացել են ու կենտրոնացել արտաքին հակառակորդներին թիրախավորելու վրա։ Օրինակ՝ իրանական խնդրին զուգահեռ, Իսրայելի կառավարությունը փորձում է ցույց տալ, որ իր համար շարունակում է օրակարգային մնալ ինչպես Իրանից բխող անվտանգային մարտահրավերը, այնպես էլ լիբանանյան «Հըզբոլլահ»-ից, Սիրիայում իշխող վարչակարգից ու հիմա էլ Թուրքիայից բխող անվտանգային մարտահրավերները։ Բազմաթիվ հակառակորդներին դիմագրավելու նպատակով՝ Նեթանյահուն և նրա կառավարությունը փորձում են հասարակության ուշադրությունը սևեռել շարունակվող անվտանգային խնդիրների վրա»,- ասաց մեր զրուցակիցը։

Անդրադառնալով այն դիտարկմանը, թե չի՞ ձգտում արդյոք Իսրայելն իր քայլով սեպ խրել նաև Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեջ՝ Պետրոսյանն ընդգծեց, որ բնականաբար, վերոհիշյալ թեման որոշակի ազդեցություն կունենա այդ գործընթացի վրա։

«Բայց Իսրայելի որոշումը և քայլերը բացառապես Թուրքիա-Իսրայել հարաբերությունների համատեքստում են, այլ ոչ երրորդական գործընթացների վրա ազդելու նպատակ են հետապնդում։ Իր որոշմամբ՝ Իսրայելի կառավարությունը ցանկանում է պարզել Թուրքիայի հետ իր հաշիվները և չունի այնպիսի շահեր, որոնցից բխի, օրինակ, Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացի ձախողումը կամ Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերություններում հերթական լարվածության առաջացումը։ Իսրայելը նման հեռահար ծրագրեր չունի և կենտրոնացած է բացառապես սեփական խնդիրների ու Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պարզելու վրա»,- ասաց Պետրոսյանը։

Նրա կարծիքով՝ Հայոց ցեղասպանության փաստն անկեղծ մղումներով ճանաչելու գործընթաց նախաձեռնելուց առաջ անհրաժեշտ էր գոնե որոշակի կապ հաստատել ՀՀ իշխանությունների հետ կամ ինչ-որ քննարկումներ անցկացնել իսրայելահայ համայնքի հետ։

«Ավելին, այս գործընթացը նախաձեռնելուց առաջ Իսրայելի արտգործնախարարը հեռախոսազրույց է ունեցել ադրբեջանցի գործընկերոջ հետ։ Այսինքն՝ նրանք այս հարցը համակարգել են Ադրբեջանի հետ՝ նպատակ ունենալով բացատրել Ադրբեջանին և այդ կերպ զսպել վերջինիս հնարավոր քայլերը, պատասխանները կամ Ադրբեջանում խնդրին միջամտելու փորձերը, հետևաբար չեմ կարծում, որ այստեղ Հայաստանի և հայկական օրակարգի հետ կապված առաջնահերթություն է հետապնդում Իսրայելը, այլ  վերոհիշյալ քայլը բացառապես պայմանավորված է սեփական նեղ քաղաքական շահերով», - եզրափակեց Պետրոսյանը։      

Իսրայելի կառավարությունը միաձայն հավանություն է տվել Հայոց ցեղասպանությունը պաշտոնապես ճանաչելու` երկրի արտաքին գերատեսչության ղեկավար Գիդեոն Սաարի նախագծին։ Կառավարությունը պաշտոնապես կտեղեկացնի Քնեսեթին և կձգտի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը դնել օրենսդիր մարմնի լիագումար նիստի քվեարկությանը։