Հավասարակշռելով պարտապանի և պարտատիրոջ շահերը. արգելադրված գույքը տնօրինելու ինչ հնարավորություններ են ընձեռվել

Հայաստանում 2026 թվականից պարտապանը կարող է արգելադրված գույքը, օրինակ՝ բնակարանը, մինչև հարկադիր էլեկտրոնային աճուրդը վաճառել կամ տալ վարձակալության:  Սահմանվել են նաև էլեկտրոնային աճուրդը վիճարկելու հիմքերը, փոխվել է կատարողական ծախսի հատուցման չափը: Նոր օրենքի կարմիր թելն է՝ հարկադրանքը պետք է լինի ծայրահեղ միջոց, բարեխիղճ ու կարգապահ քաղաքացին չպետք է տուժի:  

«Արմենպրես»-ի փոդքասթի տաղավարում «Կատարողական վարույթի մասին» նոր օրենքով սահմանված փոփոխություններն է ներկայացրել իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի համահեղինակ Տիգրան Մարկոսյանը:

Նախկինում արգելանքի առկայությունը ենթադրում էր տնօրինման բացարձակ սահմանափակում, այսինքն՝ պարտապանը, որի  գույքի վրա արգելանք էր կիրառվել, այդ առնչությամբ որևէ հնարավորություն չուներ:  

«Նոր օրենքի մշակման շրջանակում մենք մեր առջև խնդիր էինք դրել հավասարակշռելու պարտապանի և պարտատիրոջ շահերը: Այս տեսանկյունից նախատեսվեցին, նաև արգելանքի տակ գտնվելով հանդերձ, գույքի թույլատրելի տնօրինման հնարավորություններ պարտապանի համար՝ չվնասելով կատարողական վարույթի նպատակները, որն է պարտատիրոջ պահանջների բավարարումը»,-ասաց Մարկոսյանը:

Թույլատրելի տնօրինման առաջին հնարավորությունն այն է, որ մինչև հարկադիր աճուրդը պարտապանը հնարավորություն ունի հարկադիր կատարողի թույլատրմամբ վաճառել գույքը՝ համապատասխան գնի պահպանման պայմաններով, այսինքն՝ ինչպես կիրացվեր աճուրդում: «Եթե ինքն իր հերթին կկարողանա գնորդ գտնել ավելի լավ գնով, այդ դեպքում այս հնարավորությունը տրված է պարտապանին: Անկախ նրանից, թե դա որքանով իրականության հետ աղերս ունի, սակայն շատ անգամ քաղաքացիներից լսում ենք դժգոհություններ, թե հարկադիր կատարողը կազմակերպեց կամ որևէ մեկը էժան գնով վաճառեց իրենց ունեցվածքը: Այս հնարավոր մեղադրանքներն այլևս հնարավոր չի լինի ներկայացնել, քանի որ, եթե այդ գույքն իրականում հնարավոր էր վաճառել բարձր գնով, ապա պարտապանը կձեռնարկի և կվաճառի»,-ասաց Մարկոսյանը:

Նոր օրենքով նաև թույլ է տրվել արգելանքի տակ գտնվող գույքը հանձնել վարձակալության: Օրենքի համահեղինակը նկատեց՝ երբեմն վերջնական լուծումը կարող է տևել տարիներ: «Տարբերակ կա, որ գույքն ուղղակի անշարժ վիճակում մնա, և կա տարբերակ, որ օգտագործվի, և իր հերթին որոշակի շահույթ գեներացնի: Սակայն կա պայման, որ գույքի վիճակը դրա արդյունքում չպետք է տուժի: Եթե ի սկզբանե արժեր օրինակ 100 միավոր, օգտագործման արդյունքում չպետք է դառնա 50՝ դրանով վտանգելով պարտատիրոջ պահանջների բավարարում ստանալու հնարավորությունը»,-ասաց Մարկոսյանը:

Ընդ որում, անկախ տնօրինման թույլատրման եղանակներից՝ բոլոր դեպքերում վճարումները պետք է իրականացվեն հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության դեպոզիտ հաշվին: Նույնիսկ վարձակալության դեպքում վարձավճարը պետք է մուծվի դեպոզիտ հաշվին:

Անդրադառնալով կատարողական ծախսի հատուցման չափերի վերաբերյալ հարցին՝ օրենքի համահեղինակը նախ ընդգծեց. «Այս օրենքի և հարակից օրենսդրական փաթեթի շրջանակում կարմիր գծով անցնում է մի միտք, որ հարկադրանքը պետք է լինի ծայրագույն միջոց: Մենք պետք է ամեն ձևով խթանենք, որ մեր պարտապաններն ինչ-որ պահից ուղղվեն, կատարեն կատարման ենթակա ակտերի պահանջները: Այս տրամաբանությունը դրված է կատարողական վարույթ հարուցելու պահից ընդհուպ մինչև վերջին գործողությունը: Եթե ապացույցներ կբերվեն, որ հարուցման փուլում էլ կամովին կատարել է, հատուցում չպետք է տեղի ունենա»:

Օրենսդրորեն սահմանված է, որ, եթե կատարողական վարույթը հարուցելու պահից X ժամկետում պարտապանը գումարն ինքնուրույն կմուծի, կատարողական վճարները կլինեն ավելի փոքր: Եթե քաղաքացին ինքնուրույն կմուծի կատարողական վարույթ հարուցելու պահից երկշաբաթյա ժամկետում, կամ գումարները կգանձվեն անկանխիկ հաշիվներից, ապա գումարը կլինի 2 տոկոս, եթե դրանից հետո՝ ապա 4 տոկոս: Եթե այդ ընթացքում կողմերը կգան փոխընդունելի լուծման, պետությունը սա ևս կդիտարկի ինքնուրույն կատարման տրամաբանություն ունեցող գործողություն: Այդ դեպքում կկիրառվեն նույն դրույքաչափերը: «Եթե կանխիկ միջոցների բռնագանձման մասին է խոսքը, այսինքն՝ հարկադիր կատարողը գնացել է պարտապանի գտնվելու վայր, գումար է հայտնաբերել, բերել է, այդ դեպքում կկիրառվի բռնագանձված, վճարված գումարի 5 տոկոս դրույքաչափը: Ամենաբարձր տոկոսն այն դեպքում է, երբ հարկադիր կատարողը ստիպված է բացահայտել պարտապանի գույքային կազմը, այնուհետև դնել աճուրդի: Աճուրդի դեպքում արդեն բռնագանձված գումարի 10 տոկոսի չափով կլինի»,-ասաց Մարկոսյանը:

Նախկին օրենսդրության համեմատ՝ դրույքաչափերի էական փոփոխություններ են կատարվել: Մարկոսյանի խոսքով՝ պարտապաններին փոխանցում են մի հստակ ուղերձ՝ առավելագույնս համագործակցել, դրսևորել իրավահպատակ վարքագիծ, ինչի արդյունքում միայն շահելու են: Եվ հակառակը՝ որքան բարդացնեն կատարողական վարույթը, այնքան բացասական հետևանքներ են վրա հասնելու՝ ընդհուպ քրեական պատասխանատվություն:

Օրենքով ևս մի կարևոր ոլորտ է զարգացվել: Պետություն-մասնավոր անձ հարաբերությունները հիմնականում պետք է ուղեկցվեն էլեկտրոնային հարթակներով: Իսկ կոնկրետ ոլորտում էլեկտրոնային հարթակն անձնական գրասենյակն է, որտեղ յուրաքանչյուրը կարող է գրանցվել, «ԵսԵմ» համակարգի միջոցով նույնականացվել և ունենալ կատարողական վարույթների մասին ողջ ինֆորմացիան: Հնարավորություն կա նաև պարտավորությունները վճարել այդ համակարգի միջոցով, որի դեպքում արգելանքը վայրկյան առաջ կվերացվի:

Խոսելով օրենքի հիմնական նպատակից՝ համահեղինակը շեշտեց. «Սա մարդակենտրոն, իրավունքի շահը ամրապնդող օրենսդրական կարգավորումների շրջանակ է, որտեղ մենք առաջին հերթ ենք մղել մարդկանց կարգապահությունն ու բարեխղճությունը: Բնականաբար, բարեխիղճ ու կարգապահ քաղաքացին չպետք է տուժի, եթե նույնիսկ նա պարտապանի կարգավիճակում է, նրա շահերն առավելագույնս պետք է երաշխավորվեն»:  

Օրենքը սահմանում է նաև հարկադիր աճուրդը ոչ իրավաչափ ճանաչելու մեխանիզմներ: Մարկոսյանը ներկայացրեց, թե աճուրդը ինչ դեպքերում և ինչ ժամկետում կարելի է վիճարկել: Օրենքի համահեղինակը ներկայացրեց նաև, թե կատարողական վարույթի շրջանակում հարկադիր կատարողը պարտապանի գույքի կազմը պարզելու ինչ միջոցներ է ունենալու:

Մանրամասները կարող եք դիտել և լսել վիդեոփոդքասթում