Գրականության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է կանադացի գրող Էնն Քարսոնին

Շվեդիայի Գիտությունների թագավորական ակադեմիան 2026 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակը շնորհել է կանադացի գրող Էնն Քարսոնին՝ «իր համարձակ և նորարարական ստեղծագործությունների համար, որոնք դասական ավանդույթի հետ խաղային երկխոսության միջոցով նոր ձևեր են ստեղծել ժամանակակից գրականության համար»։ «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ՝ այս մասին նշված է Նոբելյան հանձնաժողովի տարածած հաղորդագրության մեջ:

Էնն Քարսոնն իր ողջ ստեղծագործական կարիերայի ընթացքում զբաղվել է պոեզիա գրելով, թարգմանական աշխատանքներով և տարբեր համալսարաններում դասավանդելով։ Ըստ հաղորդագրության՝ նրա գրական գործունեության գրեթե ամբողջ ընթացքում կենտրոնական տեղ են զբաղեցրել և հատվել են բանասերի՝ բառերի նկատմամբ ունեցած մոլուցքը և բանաստեղծի՝ նոր իմաստներ ստեղծելու ձգտումը։

Ինքը՝ Քարսոնը, բառերի ստուգաբանությունը համարել է իր ամբողջ ստեղծագործական աշխատանքի ելակետը։

Էնն Քարսոնը ծնվել է 1950 թվականին Կանադայի Տորոնտո քաղաքում։ 1981 թվականին նա հրատարակել է իր դոկտորական ատենախոսությունը դասական բանասիրության ոլորտում:

Ինչպես նշում է Նոբելյան հանձնաժողովը, հին հունարենից նրա թարգմանությունները կարելի է դիտարկել որպես ինքնուրույն գրական ստեղծագործություններ։

Ժամանակի ընթացքում Քարսոնը, հաճախ անսպասելի գրական համադրումների միջոցով հակադրելով անտիկ աշխարհն ու արդիականությունը, հեռացել է քնարական պոեզիայից և անցել նոր ձևերի՝ խաղային ու հեգնական ստեղծագործությունների։

«Չկորցրածի տնտեսագիտությունը» (Economy of the Unlost: Reading Simonides of Keos with Paul Celan, 1999 թ.) փիլիսոփայական-գրական աշխատության մեջ Քարսոնը երևակայական երկխոսություն է կառուցում երկու բոլորովին տարբեր դարաշրջանների հեղինակների՝ հին հույն քնարերգու Սիմոնիդես Քիոսացու և 20-րդ դարի գերմանալեզու նշանավոր բանաստեղծ Պաուլ Ցելանի միջև։

«Տղամարդիկ ազատ ժամերին» (Men in the Off Hours, 2000 թ.) ժողովածուում վերաիմաստավորվում է Էդիպի կերպարը, իսկ անգլիացի գրող Վիրջինիա Վուլֆը պատերազմի շուրջ բանավիճում է հին հույն պատմիչ Թուկիդիդեսի հետ։

Ժանրային սահմանների վերացման մեկ այլ օրինակ է «Ապակե էսսե» արձակ բանաստեղծությունը, որը ներառված է «Ապակի, հեգնանք և Աստված» (Glass, Irony, and God, 1995 թ.) բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածուում։

Հոկտեմբերի 7-ին քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Անրի Բ. Կագանին և Կենսո Սոաիին՝ «ասիմետրիկ օրգանական սինթեզում ոչ գծային ազդեցությունների և ավտոկատալիզի հայտնագործման համար»։

Հոկտեմբերի 6-ին Ֆրենսիս Հալզենին Նոբելյան մրցանակ է շնորհվել Ֆիզիկայի բնագավառում՝ «IceCube նեյտրինոների աստղադիտարանում ունեցած վճռորոշ ներդրման և աստղաֆիզիկական ծագում ունեցող բարձր էներգիայի նեյտրինոների հայտնաբերման համար»։

Հոկտեմբերի 5-ին Նոբելյան մրցանակ է շնորհվել բժշկության բնագավառում՝ «լույսով կառավարվող իոնային անցուղիների և օպտոգենետիկայի վերաբերյալ հայտնագործությունների համար»:

Հոկտեմբերի 9-ին կհայտարարվի խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրը, իսկ հոկտեմբերի 12-ին՝ տնտեսական գիտությունների ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրը։