Շախմատը սպորտ է և արվեստ, բայց ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ով է այդ պահին շախմատ խաղում․ Մանուէլ Պետրոսյան

ԵՐԵՎԱՆ, 31 ՄԱՐՏԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Հայկական շախմատի դպրոցը փոխվող ամեն մի նոր սերնդի հետ բերում է նոր անուններ, որոնք միշտ բարձր են պահում Հայաստանի պատիվը միջազգային տարբեր մրցաշարերում: Իրենց ավագ գործընկերներից սովորելով՝ նրանք յուրացնում են լավագույն հմտությունները և շախմատը տեսնում են ոչ թե պարզապես որպես հաշվարկների խաղ, այլ որպես արվեստ ու, ինչու ոչ, ինչ-որ տեղ նաև՝ գիտություն:

Հայաստանի շախմատի նախորդ տարվա չեմպիոն Մանուէլ Պետրոսյանը այդ դպրոցի լավագույն ներկայացուցիչներից է: Արմատներով արցախցի Պետրոսյանը 2016 թվականի աշխարհի և Եվրոպայի պատանիների չեմպիոն է: Նրա վարկանիշն այժմ 2634 է, ինչը խոսում է շախմատիստի մեծ ներուժի մասին: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում Պետրոսյանը պատմել է շախմատային իր անցած ճանապարհի մասին:

-Մանուէլ, պատմեք խնդրում եմ, ինչպե՞ս սկսեցիք հետաքրքրվել շախմատով:

-Շախմատով հետաքրքրվել սկսել եմ երկու տարեկանից: Շախմատը մեր տանը սիրված և հարգված խաղ է եղել: Սկզբում շախմատի քարերը որպես խաղալիք էին ինձ համար (ծիծաղում է. հեղ.)։ Հետո, երբ նկատեցին, որ շախմատը ձեռքիցս չեմ դնում, սկսեցին սովորեցնել քայլերը: Պապիկս էր սովորեցնում, հայրիկս՝ ևս: Իսկ արդեն 4 տարեկանից հաճախել եմ Ստեփանակերտի շախմատի դպրոց:

-Կա՞ մի շախմատիստ, ով Ձեզ համար օրինակ է, ում պարտիաները սիրով վերլուծում եք:

-Աշխարհի բոլոր չեմպիոնների խաղերն եմ սիրում ուսումնասիրել: Բայց կառանձնացնեմ Տիգրան Պետրոսյանին, նրա խաղաոճը: Նա միշտ առանձնանում է որպես շախմատիստ: Յուրահատուկ խաղաոճի էր տիրապետում Պետրոսյանը: Քիչ էր պարտվում և աչքի էր ընկնում «որակի զոհաբերությամբ»: Նա իսկապես դիրքային, խորը շախմատիստ է:

-Տիգրան Պետրոսյանը հայտնի է «Երկաթե Տիգրան» մականունով, քանի որ լավ էր գործում պաշտպանությունում: Ինչպիսի խաղաոճ եք նախընտրում Դուք:

-Գիտեք, տարբեր տարիքում տարբեր խաղաոճ ես նախընտրում: Տարիների ընթացքում խաղաոճս փոխվել է: Կար ժամանակ, երբ փորձում էի դիրքային շախմատ խաղալ, իսկ հիմա արդեն ինձ իրապես համարում եմ դիրքային շախմատ խաղացող: Բայց մեր օրերի շախմատում բավարար չէ մեկ խաղաոճը, դա բավարար չէ: Լավ շախմատիստն ամեն խաղաոճից ինչ-որ չափի պաշար պետք է ունենա:

-Երբեմն շախմատային պարտիաները ձգվում են ժամերով, ինչը ենթադրում է, որ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը գումարվում է մտավոր աշխատանքը: Ինչպե՞ս եք հաղթահարում այդ լարված պահերը:

-Իրոք, շախմատում երբեմն լինում են պարտիաներ, որոնք ձգվում են ժամերով: Հիշում եմ, որ մի քանի տարի առաջ 7,5 ժամ խաղացինք: Բայց հոգնում ես ոչ միայն երկար ձգվող պարտիաներից, այլ նաև երկար մրցաշարերից, որոնք ձգվում են մինչև 11 տուր: Ես այդ ամենը հաղթահարում եմ մարզվելով: Ինչպես նաև հանդիպումներ են լինում սպորտային հոգեբանի հետ:

-Որո՞նք են Ձեր սիրելի երեք խաղաքարերը:

-Ձին եմ սիրում, բայց առանձնացնեմ նաև թագուհուն և արքային:

-Ո՞րն է շախմատի գեղեցկությունը:

-Շախմատը սպորտ է, արվեստ ու, ինչու ոչ, նաև գիտություն: Բայց ընդհանուր առմամբ շախմատը պարզապես խաղ է: Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ով է այդ պահին շախմատ խաղում: Ինձ համար շախմատը ժամանց է, երբ բակում պապիկներն են խաղում: Կան մարդիկ, ովքեր հանգստանում են շախմատ խաղալով, բայց նաև կան մարդիկ, ովքեր ապրում են շախմատով: Պրոֆեսիոնալ շախմատիստների համար շախմատը գիտություն և սպորտ է:

-Մանուէլ, լինո՞ւմ են պահեր, երբ պարզապես հոգնում եք շախմատից:

-Այո, լինում են, իհարկե: Նման դեպքերում ինչ-որ ժամանակ դադար եմ վերցնում:

-Շախմատիստներից ոմանք սնահավատ են: Նախընտրում են գրել «հաղթական գրիչով», կրել նույն շապիկը: Դուք սնահավատ ե՞ք:

-Ես ինձ սնահավատ չեմ համարում: Գուցե, կողքից նայողների համար այդպես է: Այն կարծիքին եմ, որ սնահավատությունը չի օգնում շախմատում: Թեպետ, այո, կան շախմատիստներ, որոնք այդ կերպ են վարվում:

-Չկա զինվոր, որը չի ուզում գեներալ դառնալ, չկա շախմատիստ, ով չի մտածում չեմպիոնության մասին: Որտե՞ղ եք տեսնում ձեզ 10-15 տարի անց:

-Իմ մեծագույն երազանքը Հայաստանի հավաքականի կազմում հանդես գալն էր: Մեծ նվաճում եմ համարում նաև այն, որ նախորդ տարի հավաքականի հետ քիչ էր մնում Օլիմպիադայի չեմպիոն դառնայինք, սակայն գրավեցինք երկրորդ տեղը: Պետք է իրատես լինել և իրատեսական երազանքներ ունենալ: Իրատեսորեն նայելով՝ գուցե, ինձ հաջողվի լինել աշխարհի 100 լավագույն շախմատիստների շարքում, ինչու ոչ` 50 լավագույնների:

-Հայկական շախմատը միշտ էլ բարձր հորիզոնականներում է եղել համաշխարհային շախմատում: Ինչի՞ց է, որ այդ սպորտաձևն այդքան սիրվել է մեր երկրում:

-Իմ կարծիքով այս մեծ ոգևորության շրջանի հիմքը դրել է Տիգրան Պետրոսյանը, երբ դարձավ աշխարհի չեմպիոն: Բայց մեր ազգին բնորոշ հատկություններից է մտածելը: Հային բնորոշ պարզություն կա շախմատում: Մեր ազգի յուրահատկություններից մեկն էլ այն է, որ հենց շախմատն է այսքան սիրելի մեզ համար:

-Հայաստանի շախմատի հավաքականում այժմ սերնդափոխություն է կատարվում: Ըստ Ձեզ ինչպիսի՞ նոր սերունդ կա այժմ:

-Հետաքրքիրն այն է, որ Հայաստանի հավաքականում սերնդափոխությունը բնական ստացվեց: Հիմա մենք ունենք մրցունակ հավաքական: Եթե տարիներ առաջ մեր հավաքականը գերհզոր էր, ապա այժմ մեր թիմը մրցունակ է: Այս հավաքականը մեծ ներուժ ունեցող թիմ է: Շախմատիստներից յուրաքանչյուրը դեռևս ավելի շատ ուժեղանալու տեղ ունի: Ինձ համար առավել մտահոգիչ է արդեն մեզ հաջորդող սերունդը, որտեղ ես չեմ տեսնում փոխարինող շախմատիստ:

-Շախմատային աշխարհն օրեր անց կկենտրոնանա աշխարհի չեմպիոնի համար մրցախաղի վրա: Ըստ Ձեզ ո՞վ է ֆավորիտը, ո՞վ ավելի մեծ շանսեր ունի:

-Հավակնորդների մրցաշարի հաղթողը Յան Նեպոմնյաշչին է, ով երկրորդ անգամն է հաղթում այդ մրցաշարում: Դին Լիժենն էլ տեղ ստացավ, քանի որ Մագնուս Կարլսենը հրաժարվեց: Իմ կարծիքով երկուսն էլ շանսեր ունեն: Բայց նաև պետք չէ մոռանալ, որ Յան Նեպոմնյաշչին մեկ անգամ արդեն իսկ մասնակցել է նման մրցախաղի: Ինձ համար քիչ ավելի ֆավորիտ է Յան Նեպոմնյաշչին:

-Շնորհակալ եմ հաճելի զրույցի համար:

Հարցազրույցը՝ Վարվառա Հայրապետյանի

Լուսանկարները` Հայկ Մանուկյանի