«Ալմաստ»-ի վերադարձը, Երևանի օպերային թատրոնի հոբելյանը. ռեժիսորը մանրամասներ է ներկայացրել

ԵՐԵՎԱՆ, 24 ՀՈՒՆՎԱՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը հունվարի 20-ին տոնեց հիմնադրման 90-ամյակը՝ երկարատև դադարից հետո բեմ բարձրացնելով Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերան, որն ընդունվեց բուռն ծափողջույններով: Հենց «Ալմաստ»-ի երևանյան պրեմիերայով 1930 թվականին երաժշտասերների առաջ իր դռներն է բացել ՀԽՍՀ պետական օպերային թատրոնը, որն ավելի ուշ կոչվել է մեծ կոմպոզիտորի անունով:

«Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ զրույցում ներկայացման ռեժիսոր Ալիս Հեքիմբաշյանը պատմել է օպերայի յուրահատկության, ուղերձի ու արդիականության մասին՝ հիշեցնելով, որ երաժշտագետներն այն օպերային արվեստի լավագույն նմուշներից են համարում:

Հեքիմբաշյանի խոսքով՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանը հայ սիմֆոնիկ երաժշտության հիմնադիրներից է, ստեղծագործող, որը, յուրացնելով ժողովրդական երաժշտության օրինաչափությունները, դաստիարակվելով եվրոպական, ռուսական դասական երաժշտության ավանդույթներով, ընդլայնել է ազգային երաժշտության շրջանակները։ «Նա հրաշալի է ներկայացրել հայկական երաժշտությունը, մելիզմները, որոնք օգտագործել է «Ալմաստ» օպերայում, իսկ սիմֆոնիկ երաժշտությունը տեղ է գտել օպերայի նվագակցության մեջ: Հարուստ երաժշտություն է, հարմոնիկ, բարդ ու գեղեցիկ: Օպերան գնահատվում է առաջին հերթին բովանդակության, հետո՝ երաժշտական մեկնաբանության համար: «Ալմաստ»-ը եզակի ստեղծագործություն է, որն իր թարմությունը չի կորցնում մինչ օրս: Այն շատ թումանյանական ու շատ սպենդիարյանական է»,-նշում է ռեժիսորը:

«Ալմաստ» օպերան հայ ժողովրդի հերոսական-ազատագրական պայքարն արտացոլող երաժշտական դրամա է, որի հիմքում Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմն է: Ռուսերեն լիբրետոն գրել է Սոֆյա Պառնոկը, լիբրետոյի հայերեն թարգմանությունը կատարել է Տիգրան Հախումյանը 1930-ական թվականների սկզբին:

«Սպենդիարյանը, ինչպես և Թումանյանը, բարձրաձայնել է դավաճանության խնդիրը: Պատմականորեն մեր ազգն ունեցել է բազմաթիվ հերոսներ, որոնք պատվով պայքարել են թշնամիների դեմ, սակայն եղել են նաև դավաճաններ, որոնք մեր պետության դեմ են գործել: Թումանյանն ընդգծել է կնոջ դավաճանությունը: Նա փայլուն նկարագրել է դավաճանության հետևանքները: Մենք հաճախ ընկել ենք, հետո փյունիկի նման բարձրացել ենք կրակներից»,-ասում է Հեքիմբաշյանը, որը բնական է համարում այն, որ մարդիկ հակակրանք են զգում Ալմաստի կերպարի հանդեպ, և նշում, որ երբեմն Ալմաստի դերը կերտելիս երգչուհիները տատանվում են:

Օպերայի գլխավոր կերպարներից մեկը՝ Նադիր շահը, դաժան բռնակալ է եղել: Երբ արշավել է Հայաստանի վրա, միշտ հանդիպել է դիմադրության և մեծ կորուստներ կրել՝ չկարողանալավ զավթել Թմուկ բերդը: Դիմելով իր պալատի գուշակին՝ փորձել է հասկանալ, թե ինչպես է հնարավոր գրավել բերդն ու ծնկի բերել հայերին: Գուշակն էլ պատասխանել է, որ այդ հարցում կարող են օգնել կինն ու գինին:

Ալմաստը նվիրված հայ կին է եղել, որը հիացել է ամուսնու հաղթանակներով, սակայն նաև փառամոլ է եղել: «Նա ամուսնուն՝ Թաթուլ իշխանին, հորդորել է տիրել նաև պարսից գահին: Վերջինիս հրաժարվելուց հետո Ալմաստը, լսելով Նադիր շահի փառքի մասին, որոշել է դավաճանել ամուսնուն՝ բացելով բերդի դարպասները զինվորներին հարբեցնելուց հետո:

Հեքիմբաշյանի խոսքով՝ այն ռեժիսորները, որոնք բեմադրել են օպերան, հաշվի են նստել Սպենդիարյանի մեծության ու նրա ստեղծած երաժշտական նյութի հետ, ընդգծել են դաստիարակչական բնույթը:

«Ալմաստ»-ը Երևանի օպերային թատրոնում մի քանի անգամ է բեմադրվել: Հունվարի 20-ին հանդիսատեսին ներկայացվեց 2009-ի բեմադրությունը, որի հեղինակը ՌԴ արվեստի վաստակավոր գործիչ Գեորգի Իսահակյանն է: Հենց նա է բեմադրությունը վստահել Ալիս Հեքիմբաշյանին, որպեսզի վերջինս շարունակի աշխատել բեմադրության վրա և այն փոխանցել սերունդներին:

Հեքիմբաշյանի համոզմամբ՝ կարելի է ներկայացումն արդիականացնել դեկորացիաների միջոցով, սակայն կոմպոզիտորի և պոեմի հեղինակի ստեղծած բովանդակությունը պետք է չխաթարել, ինչն իրենք փորձում են անել:

«Առաջին անգամ «Ալմաստ»-ը Երևանում կատարել են ռուս արտիստներն ու այն երգել են ռուսերեն՝ հրաշալի վոկալով, բայց ռուս արտիստները չէին կարող զգալ այն, ինչն զգում է հայն ազգային երաժշտություն կատարելիս»,-նշում է ռեժիսորն ու շեշտում, որ այն արտիստները, որոնք հանդես են եկել հունվարի 20-ին, շատ շնորհալի են ու փայլել են բեմում:

ՀՀ վաստակավոր արտիստ Ալիս Հեքիմբաշյանը 1974 թվականից եղել է օպերային թատրոնիմեներգչուհի, 1997 թվականից՝ ռեժիսոր։ 1974 թվականից դասավանդում է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1997 թվականից՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Նրա երգացանկում ընդգրկված են Կոմիտասի, Տիգրան Մանսուրյանի, Էդուարդ Միրզոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Վահրամ Բաբայանի և այլոց գործերը: Հեքիմբաշյանն Ալմաստի դերը երբեք չի կերտել, քանի որ իր ձայնը լիրիկո-կոլորատուրային է: Երգել է Անուշ, Օլիմպիա, Ջիլդա, Վիոլետա, սակայն Ալմաստի դերերգը պետք է մեցցո-սոպրանո կատարի, ուստի ինքը երբեք չի մտածել այդ դերեգի մասին: Խոստովանում է՝ երազել է Կարմեն երգել:

Անժելա Համբարձումյան

Լուսանկարները՝ Հայկ Մանուկյանի