ნიკოლ ფაშინიანის ხელმძღვანელობით მოქმედმა მთავრობამ აირჩია რთული, არასრულყოფილი, მაგრამ სიცოცხლისუნარიანი გზა։ გარო არმენის განცხადება

კომპანია „Agenus Inc.“-ის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარემ და მთავარმა აღმასრულებელმა დირექტორმა, „სომხეთის ბავშვები“ საქველმოქმედო ფონდის (COAF) დამფუძნებელმა და საბჭოს თავმჯდომარემ, დოქტორმა გარო არმენმა განცხადება გაავრცელა, რომელიც უკავშირდება ბოლო პერიოდში დიასპორის გარკვეული წარმომადგენლების მიერ გამოქვეყნებულ ღია წერილს. „არმენპრესი“ წარმოგიდგენთ განცხადებას სრულად։

„მედიამაქსის მიერ გამოქვეყნებული და ე.წ. „დიასპორის ლიდერების“ სახელით წარმოდგენილი ღია წერილის ავტორები ამტკიცებენ, თითქოს სომხეთი დიასპორასთან ურთიერთობების გაწყვეტის საფრთხის წინაშე დგას და მოუწოდებენ საზღვარგარეთ მცხოვრებ სომხებს, ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის არსებული დაპირისპირების ფონზე, მიმართონ „პოლიტიკურ და სამართლებრივ ზომებს“ თავიანთი საცხოვრებელი ქვეყნების მთავრობების მეშვეობით.

ეს ფორმულირება შეცდომაში შემყვანია, ხოლო ასეთი მოწოდება სახიფათოა.

სომხური სამოციქულო ეკლესია არც შენობაა და არც იერარქია. ეკლესია ხალხია. სომხეთის ისტორია ამას ნათლად ადასტურებს. სწორედ უბრალო ქალებმა და კაცებმა, გენოციდის, გადასახლების, რეპრესიების, ომებისა და დანაკარგების პირობებში, შეინარჩუნეს რწმენა და ეროვნული იდენტობა. ინსტიტუტები ცოცხლობენ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ემსახურებიან იმ ადამიანებს, ვისი ძალისხმევითაც ისინი არსებობენ. როდესაც ინსტიტუტი აღარ ემსახურება იმ საზოგადოებას, რომლის წყალობითაც არსებობს, მისი შენარჩუნების ტვირთი ცალმხრივი ხდება, ხოლო რწმენა მძიმე ვალდებულებად გარდაიქმნება. სწორედ ამიტომ, განახლება და ანგარიშვალდებულება ეკლესიას აძლიერებს და არა ასუსტებს.

აუცილებელია ასევე პირდაპირ ვისაუბროთ ამ მოწოდების წარმომადგენლობითობაზე. დიასპორა კომიტეტი არ არის. დიასპორა მილიონობით სომეხია ათეულობით ქვეყანაში, განსხვავებული გამოცდილებით, პოლიტიკური შეხედულებებითა და პრიორიტეტებით. მცირე ჯგუფს, რამდენადაც ცნობილიც არ უნდა იყოს, არ შეუძლია ყველას სახელით საუბარი. დიასპორის ბევრმა წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა სომხეთის დემოკრატიულ გარდაქმნას, სახელმწიფოს მიტაცებისა და სისტემური კორუფციის წინააღმდეგ მიმართულ, დიდი ხნის ნანატრ პროცესს. სხვები ამ ცვლილებებს თავიდანვე ეწინააღმდეგებოდნენ, ხოლო ნაწილი მჭიდროდ დაუკავშირდა ეჩმიაძინის შიგნით მოქმედ პოლიტიკურ წრეებს და დაუპირისპირდა 2018 წლის შემდეგ ჩამოყალიბებულ მთავრობასა და მის მიერ განხორციელებულ რეფორმებს. მედიამაქსის მიერ გამოქვეყნებული ღია წერილი უფრო ამ ხანგრძლივი პოლიტიკური პროექტის გაგრძელებას ჰგავს, ვიდრე ერისადმი მიმართულ გულწრფელ გაფრთხილებას.

წერილში გამოყენებული ყველაზე პროვოკაციული შედარება, თითქოს სომხეთი მიუახლოვდა ისეთ განხეთქილებას, „რაც ვერც ოსმალეთის იმპერიამ და ვერც საბჭოთა კავშირიმ ვერ მოახერხეს“, საერთოდ არ უნდა გაკეთებულიყო. ეს რეჟიმები სომეხი ხალხის განადგურებას ცდილობდნენ. სომხეთის რესპუბლიკა სუვერენული სახელმწიფოა, არჩეული ხელისუფლებით, პოლიტიკური პლურალიზმითა და კონსტიტუციური წესრიგით. გენოციდის მეხსიერებისა და საბჭოთა ტრავმის დღევანდელ პოლიტიკურ ბრძოლაში ჩათრევა მორალური სიცხადე არ არის, ეს მორალური ვანდალიზმია.

დიასპორელ სომხებს უცხო ქვეყნების მთავრობების მიმართ „პოლიტიკური და სამართლებრივი ზომების“ მოთხოვნისკენ მოწოდებაც არასწორია. დიასპორას აქვს უფლება და მოვალეობაც კი, დაიცვას სომხეთის უსაფრთხოება და მომავალი იმ ქვეყნებში, სადაც ცხოვრობს. თუმცა სომხეთის შიდა საკითხების ამ გზით საერთაშორისო დონეზე გატანა დიასპორულ თემებს ზეწოლის ინსტრუმენტად აქცევს, თავად სომხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ. ეს აზიანებს სუვერენიტეტს, აღრმავებს სამშობლოსა და დიასპორას შორის განხეთქილებას და დამატებით ბერკეტებს აძლევს იმ ძალებს, რომლებიც სომხეთის სიკეთეს არ ისახავენ მიზნად. სომხეთის ბედი ვერ განიხილება უცხო დედაქალაქებში თვითგამოცხადებული წარმომადგენლების მიერ.

ამ ეტაპზე აუცილებელია გულწრფელობა იმ მემკვიდრეობის შესახებ, რომელიც სომხეთმა მიიღო. დამოუკიდებლობის შემდეგ ქვეყანა ათწლეულების განმავლობაში სისტემურ კორუფციასა და ინსტიტუციურ დეგრადაციას განიცდიდა. ამ მემკვიდრეობამ დაასუსტა სახელმწიფო, დაანგრია საზოგადოებრივი ნდობა და ქვეყანა დაუცველ მდგომარეობაში ჩააგდო.

2018 წლის დემოკრატიული გარდატეხა გარდამტეხ მომენტად იქცა, ხალხმა მოითხოვა ხელისუფლება, რომელიც ანგარიშვალდებული იქნებოდა საზოგადოებისთვის და არა გამყარებული წრეებისთვის. ეს პროცესი ჯერ დასრულებული არ არის, თუმცა მიმართულება მკაფიოა - მეტი ანგარიშვალდებულება, მეტი გამჭვირვალობა და სახელმწიფოს მიმართ მეტი საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობა.

არავინ ივიწყებს აზერბაიჯანთან დამანგრეველ ომს და მის შემდგომ ტრაგედიას. ეს ტკივილი საერთო და მუდმივია. თუმცა ამ კატასტროფის ფესვები ვერ დაიყვანება ერთ კონკრეტულ პერიოდზე ან ხელისუფლებაზე - ათწლეულების უყურადღებობამ, თვითკმაყოფილებამ და არასწორმა მმართველობამ სომხეთი და არცახი უკიდურესად მოწყვლად მდგომარეობაში დატოვა. სომეხმა ხალხმა ამისთვის სისხლით გადაიხადა. ამ ისტორიის გადაწერა ავტორიტეტების დასაცავად დაუშვებელია.

ამ პირობებში, რეგიონული ზეწოლისა და აზერბაიჯანისა და თურქეთის მხრიდან მუდმივი მტრული გარემოს ფონზე, პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის ხელმძღვანელობით მოქმედმა მთავრობამ აირჩია რთული, არასრულყოფილი, მაგრამ სიცოცხლისუნარიანი გზა - სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება, სომხეთის დიპლომატიური და უსაფრთხოების შესაძლებლობების გაფართოება და ისეთი მექანიზმების განვითარება, რომლებიც ახალი ომის რისკს ამცირებს.

დღეს სომხეთი ურთიერთობს გლობალურ ძალოვან ცენტრებსა და რეგიონულ პარტნიორებთან ისეთ ფორმატებში, რომლებიც ახლო წარსულში მცირე და იზოლირებული სახელმწიფოსთვის წარმოუდგენლად ითვლებოდა. ეს არ აუქმებს არსებულ გამოწვევებს, თუმცა ქმნის სტაბილურობისა და განვითარების შესაძლებლობებს, იმას, რაც დამოუკიდებლობის შემდეგ თითქმის მიუღწეველი იყო.

ამ კონტექსტში, მცირე ჯგუფის მცდელობა წარმოაჩინოს თავი „დიასპორად“, დაფაროს პოლიტიკური დღის წესრიგი რელიგიური ლექსიკით და მოუწოდოს გარე ზეწოლის კამპანიებს არჩეული ხელისუფლების წინააღმდეგ, ერის მშენებლობა არ არის.

ეს არის ჯგუფური ინტერესი, რომელიც მორალის ნიღბით არის წარმოდგენილი და შერწყმულია პირად, ინსტიტუციურ ან ფინანსურ ინტერესებთან, რომლებიც არც გამჭვირვალეა და არც ნეიტრალური.

სომხეთს სჭირდება ძლიერი სახელმწიფო და ძლიერი ეკლესია. ორივე ერთად შესაძლებელია, როდესაც ხელისუფლება ლეგიტიმურია, ინსტიტუტები ანგარიშვალდებული და პოლიტიკა არ იმალება ეკლესიური სამოსის უკან. რწმენა არ უნდა იქცეს დემოკრატიული ლეგიტიმაციის წინააღმდეგ მიმართულ იარაღად. ეკლესია უნდა განახლდეს ზნეობრივი გამკაცრებისა და რეფორმების გზით, ხოლო სახელმწიფოს ევალება კანონის უზენაესობის დაცვა და სარწმუნოების თავისუფლების უზრუნველყოფა, ისე, რომ არც ერთ ინსტიტუტს არ მიეცეს პარალელური პოლიტიკური ძალაუფლების ფორმირების შესაძლებლობა.

დიასპორის უმაღლესი პასუხისმგებლობაა არ გააღრმავოს სომხეთის შიდა დაპირისპირებები. მისი მისიაა ქვეყნის გაძლიერება - ინვესტიციების განხორციელებით, ინსტიტუტების შენებით, განათლებისა და მდგრადობის გაძლიერებით, იძულებით გადაადგილებული ოჯახების მხარდაჭერით, შესაძლებლობების განახლებით და რეფორმების რთული პროცესის მხარდაჭერით, და არა შორიდან მათი საბოტაჟით.

სომხეთი ძველი ძალაუფლების ბრძოლების სცენა არ არის. ეკლესია ტახტი არ არის. დიასპორა ბერკეტი არ არის, რომელიც სომეხი ამომრჩევლის ნების წინააღმდეგ შეიძლება იქნას გამოყენებული. ეკლესია, რომლის საფუძველიც ხალხის რწმენაა, ვერ დაშორდება ხალხს. კორუფციისგან გათავისუფლებული სახელმწიფო დაცული უნდა იყოს და არა დასუსტებული მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში მცხოვრები სომხების მიერ.