Ըստ Էներգետիկայի միջազգային գործակալության կանխատեսման` աշխարհին գլոբալ տաքացում եւ նավթի գների աճ է սպասում

ԵՐԵՎԱՆ, 11 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Էներգետիկայի միջազգային գործակալության ղեկավարները, ներկայացնելով World Energy Outlook զեկույցը, կոչ են արել աշխարհի բոլոր երկրների կառավարություններին շտապ կարգով զբաղվել էներգիայի արդյունավետ օգտագործմամբ եւ նվազեցնել մթնոլորտ ածխաթթվական գազի արտանետումները:

Եթե շտապ միջոցներ չձեռնարկվեն, գլոբալ կլիմայի փոփոխությունը կդառնա անշրջելի: Այս նախազգուշացմամբ է հանդես եկել Էներգետիկայի միջազգային գործակալությունը: Նրա գլխավոր տնտեսագետ Ֆաթիհ Բիրովը, նոյեմբերի 9-ին Լոնդունում ելույթ ունենալով World Energy Outlook 2011 զեկույցի շնորհանդեսի ժամանակ, պահանջել է աշխարհի բոլոր երկրների կառավարություններից դադարեցնել հանածո էներգակիրների սուբսիդավորումը եւ լրջորեն զբաղվել էներգաարդյունավետության բարձրացմամբ, որի գլոբալ ցուցանիշները վատանում են երկրորդ տարին անընդմեջ:

Բացակայում է քաղաքական կամքը

«Ներկա միտումների պահպանվելու դեպքում միջազգային հանրությանը չի հաջողվի հասնել հայտարարված նպատակին` գլոբալ կլիմայի տաքացումը սահմանափակել Ցելսիուսի 2 աստիճանով»,- ընդգծել է Ֆաթիհ Բիրովը: ԷՄԳ-ի ներկայացրած զեկույցում մատնանշվում է, որ նույնիսկ եթե բոլոր պետությունները կատարեն մինչ այժմ իրենց ստանձնած պարտավորությունները, կլիմայի տաքացումը կկազմի շուրջ 3,5 աստիճան: Իսկ եթե պայմանավորվածությունները խախտվեն, ապա Երկրի միջին ջերմաստիճանը մինչինդուստրիալ դարաշրջանի համեմատությամբ կաճի 6 աստիճանով:

ԷՄԳ-ի գլխավոր տնտեսագետը խիստ թերահավատորեն է գնահատել երկրների մեծամասնության կառավարող շրջանների պատրաստակամությունը` զոհողությունների գնալու հանուն իրենց տված խոստումների կատարման: Նրա խոսքով` խնդիրը ոչ թե տեխնոլոգիաների բացակայությունն է, այլ քաղաքական կամքի պակասը: Սակայն, ինչպես երեւում Է՝ գործակալության Փարիզի կենտրոնակայանում ելնում են այն կանխադրույթից, որ այդ կամքը, այնուամենայնիվ, կդրսեւորվի: Այդ մասին է վկայում Էներգետիկայի միջազգային գործակալության գործադիր տնօրեն Մարիա բան դեր Հուվենի կոչը աշխարհի բոլոր երկրների իշխանություններին` ուժեղացնելու ածխաթթվական գազի նվազագույն արտազատմամբ արդյունավետ տեխնոլոգիաներում ներդրումների աջակցման միջոցառումները, քանի որ 2010 թվականին մթնոլորտ այդ գազի արտանետումը, նրա խոսքով, հասել է ռեկորդային մակարդակի:

ԷՄԳ-ի կարեւորագույն փաստաթղթի` World Energy Outlook տարեկան զեկույցի հանգուցային բաղկացուցիչ մասն անփոփոխ կերպով էներգիայի գլոբալ սպառման կանխատեսումներն են: Գործակալության փորձագետները գտնում են, որ դրա պահանջարկը 2010-ից մինչեւ 2035 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում կմեծանա մոտավորապես մեկ երրորդով: Նրանք պնդում են, որ այդ ժամանակ էներգիայի 90 տոկոսը կսպառվի այն երկրների կողմից, որոնք այսօր չեն մտնում Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության՝ զարգացած արդյունաբերություն ունեցող պետությունների միավորման մեջ: Այսպես, կանխատեսման համաձայն, միայն Չինաստանը 2035 թվականին 70 տոկոսով ավելի շատ էներգիա կսպառի, քան Միացյալ Նահանգները: Միեւնույն ժամանակ, ինչպես ենթադրում են ԷՄԳ-ի փորձագետները, գլոբալ էներգետիկական շուկայում էներգիայի վերականգնվող աղբյուրների բաժինը ներկայիս 13 տոկոսից կաճի ընդամենը մինչեւ 18 տոկոս:

Ներդրումների ներհոսք կսկսվի արդյոք նավթարդյունահանման բնագավառ

Գործակալության կենտրոնակայանում ելնում են այն կանխադրույթից, որ նավթի գներն առաջիկա տարիներին բարձր կլինեն եւ, հնարավոր է` նույնիսկ կտրուկ կաճեն: ԷՄԳ-ի կանխատեսման համաձայն` վճռորոշ նշանակություն կունենան Հյուսիսային Աֆրիկայի եւ Մերձավոր Արեւելքի երկրների նավթարդյունահանման ճյուղում ներդրումների ծավալները, տարածաշրջան, որտեղ այժմ արմատական քաղաքական փոփոխություններ են տեղի ունենում: «Եթե 2011թ-ից մինչեւ 2015 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում այդ ներդրումների ծավալները մեկ երրորդով կամ ավելի պակաս լինեն, քան տարեկան անհրաժեշտ 100 մլրդ դոլարը, ապա մոտ ապագայում սպառողներին սպասում է նավթի գնի բարձրացում` բարելի դիմաց մինչեւ 150 դոլար»,- ասված է ԷՄԳ-ի զեկույցում:

Գործակալության եւս մեկ կանխատեսում վերաբերում է Ճապոնիայի Ֆուկուսիմայի ատոմային էլեկտրակայանում տեղի ունեցած վթարից հետո միջուկային էներգետիկայի հեռանկարներին: ԷՄԳ-ի փորձագետները ենթադրում են, որ երկարաժամկետ հեռանկարում այդ աղետը չի հանգեցնի միջուկային վառելիքից արտադրվող էլեկտրաէներգիայի ծավալների կրճատմանը: Նրանք, մասնավորապես, մատնանշում են Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ռուսաստանը եւ Հարավային Կորեան, երկրներ, որտեղ շարունակվում է նոր ատոմակայանների լայնամասշտաբ շինարարությունը: Դա կբերի աշխարհի ատոմային էլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիայի արտադրության մինչեւ 2035 թվականը 30 տոկոս աճի:

Իր հերթին, ատոմային ոլորտում ներդրումների գծով առաջատար մասնագետներից մեկը՝ Վլադիմիր Սկլյարը, ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ի թղթակցի հետ զրուցելիս այն կարծիքն Է հայտնել, որ ատոմային Էներգետիկայից հրաժարուման հիստերիան ժամանակավոր բնույթ Է կրում, եւ արդեն 5-10 տարի անց կդադարի: Նա այսպես Է մեկնաբանել Բելգիայում գործող երկու ատոմային Էլեկտրակայանների («Դուլ» եւ Թիանժ») կանգնեցման մասին երկրի քաղաքական կուսակցությունների միջեւ վերջերս ձեռք բերված համաձայնությունը:

«Այդ հիստերիան կդդարի, քանի որ ատոմակայաններից փաստացի հրաժարումը կբերի ընտրության սահմանափակման»,-հայտարարել Է «Ռենեսանս կապիտալ» ներդրումային խմբի վերլուծաբանը: Բելգիացի քաղաքական գործիչները հիանալի հասկանում են, որ ատոմային Էներգետիկան պետք Է ինչ-որ բանով փոխարինել, եւ հազիվ թե շեշտը դնեն միայն ածխի կամ գազի օգտագործմամբ ԷլեկտրաԷներգիայի արտադրության վրա»:

Այդ կապակցությամբ Վլադիմիր Սկլյարը նշել Է, որ քարածխով աշխատող Էներգետիկական կայանքների բաժնի ավելացումը հակասում Է մինչեւ 2020 թվականը ջերմոցային գազի արտանետումները 1990 թվականի համեմատ 20 տոկոսով նվազեցնելու Եվրամիության պարտավորություններին, բացի այդ Էլ Բելգիայում քարածուխ քիչ կա: Գազի հավելյալ օգտագործումը նշանակում Է այլ երկրներից Էներգակիրների մատակարարումներից կախվածության մեծացում: Իսկ ինչ վերաբերում Է ԷլեկտրաԷներգիայի վերականգնվող աղբյուրներին, ներառյալ հողմային եւ արեւային Էներեգտիկան, ապա դրանց շահութաբերության համար փոխհատուցող սակագնի սահմանման անհրաժեշտության պատճառով «կարելի Է ԷլեկտրաԷներգիայի գների զգալի աճ սպասել երկրի ներսում»:

Ներկայում Բելգիայի ատոմակայաններում արտադրվում Է Էներգիայի ողջ ծավալի կեսից ավելին: Ուստի արդեն այժմ բելգիական իշխանությունները ծրագրում են ներդրողների հետ բանակցություններ վարել այն խնդրի շուրջ, թե ինչպես փոխահատուցել այն 5860 մեգավատ ԷլեկտրաԷներգիան, որ արտադրում Էր ատոմային ճյուղը:

«Այն բանից հետո, երբ Ֆուկուսիմայում տեղի ունեցած ողբերգության հիշողությունները փոքր-ինչ կթուլանան, հաջորդ կառավարությունները դարձյալ կառաջադրեն ատոմային էներգետիկայի բաժինն ավելացնելու հարցը»,-համոզված Է վերլուծաբանը: Դեռ ավելին՝ այժմ արդեն, նրա խոսքով՝ ատոմակայաններից հրաժարված Գերմանիայի եւ հրաժարվելու պատրաստ Բելգիայի բաժինն արդեն զբաղեցնում են այլ երկրներ: Չեխիայում, օրինակ՝ հայտարարել են մինչեւ 2030 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում 15 նոր էներգաբլոկ կառուցելու պլանների մասին:

«Առայժմ Բելգիայի կառավարության ընտրությունը զուտ պոպուլիստական միջոցառում Է, որը երկարաժամկետ հեռանկար չունի»,-ասել է Սկլյարը: Նա նաեւ հավելել է, որ ատոմային էներգետիկայից հրաժարվելու թեման մեծ ժողովրդականություն Է վայելում, եւ եվրոպացի քաղաքական գործիչներն այն ակտիվորեն օգտագործում են իրենց նախընտրական արշավներում եւ կարիերայում զարգացում ապահովելու համար: Իսկ իրականում, ինչպես հայտարարել Է վերլուծաբանը, ո’չ տնտեսական, ո’չ մարդկային տեսանկյունից ատոմային էներգետիկան արդյունավետության եւ անվտանգության առումով համեմատելի չԷ էներգետիկայի ցանկացած այլ տեսակի հետ: