5 րոպեի ընթերցում
ԵՐԵՎԱՆ, 13 ՓԵՏՐՎԱՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Հայ Առաքելական Եկեղեցին ամեն տարի փետրվարի 14-ին՝ Սուրբ Ծննդյան օրվանից 40 օր հետո, նշում է քառասուն օրական մանուկ Հիսուսին տաճարին ընծայաբերելու տոնը՝ Տյառնընդառաջը։ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օրհնությամբ Տյառընդառաջը հռչակվել է նորապսակների օրհնության օր։
«Արմենպրես»-ի պոդքաստի շրջանակում տոնի խորհուրդն ու արարողակարգը մեզ կներկայացնի Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդանիստ Սուրբ Սարգիս եկեղեցու խորհրդակատար Տեր Շահե քահանա Հայրապետյանը։
Տոնի քրիստոնեական խորհուրդը։ Ավետարանում գրված է,- «Ես եմ աշխարհի լույսը, ով իմ հետևից է գալիս, խավարի միջով չի քայլի, այլ կընդունի կենաց լույսը»։ Տյառնընդառաջի տոնը Տիրոջն ընդառաջ գնալու հրավեր է բոլորին։ «Տյառնընդառաջ, «Տերն ընդ ձեզ» անվանումը ստուգաբանվում է քրիստոնեական ավանդությամբ:
Համաձայն նախնյաց օրենքի` ծննդաբերած կինը քառասուն օրական անդրանիկ զավակին պիտի տաներ տաճար, Աստծուն ընծաներ մատուցեր և օրհնություն ստանար: Հայ Առաքելական Եկեղեցու հաստատած կանոնների համաձայն, ութ օրականում մկրտում են մանկանը, իսկ 40 օրականում մայրը երեխայի հետ գնում է տաճար, քահանան երեխային ընծայում է Աստծուն, իսկ մորը՝ մաքրագործում: Մարիամը քառասուն օրական Հիսուսին տանում է տաճար: Այստեղ էր Սիմեոն անունով բարեպաշտ ծերունին, ով Աստծուց հրաման էր ստացել մահ չտեսնել, մինչև տեսներ աշխարհի ու մարդկության Փրկչին: Սուրբ Հոգով առաջնորդվելով՝ նա ճանաչում է Փրկչին և ընդառաջ է գալիս Հիսուս մանուկին: Այստեղից էլ գալիս է «Տիրոջն ընդառաջ» արտահայտությունը:
Տոնին ժողովուրդը պատրաստվում է սիրով և տոնում այն հավատով, որ Տիրոջ մուտքը տաճար և նրան ընդառաջ գնալը Աստվածային լույսով համակվելու զորություն ունի։ Այն հատկապես նշում են երիտասարդներն ու նորապսակները։ Փետրվարի 13-ի երեկոյան, երբ եկեղեցական օրացույցի համաձայն՝ երեկոյան ժամերգությունից հետո փոխվում է օրը, սկսվում են Տյառնընդառաջի ծիսական արարողությունները։ Երգվում է Լույս Զվարթ Շարականը։ Կատարվում է նախատոնակ։ Արարողության ավարտին կատարվում է Անդաստանի արարողություն, որի ընթացքում օրհնվում են աշխարհի չորս ծագերը: Անդաստանին հաջորդում է մոմերի օրհնության արարողությունը: Եկեղեցու կանթեղներից վերցված կրակով քահանաների օրհնությամբ եկեղեցիների բակերում վառվում են խարույկներ` իբրև Քրիստոսի լույսի խորհրդանիշ: Ընդ որում, կրակը վառելու իրավունքը տրվում է հենց այդ տարի ամուսնացած երիտասարդներին։ Փետրվարի 14-ի առավոտյան մատուցվում է Սուրբ պատարագ։ Պատարագից հետո կատարվում է նորապսակների օրհնության կարգ: Բոլոր նորապսակները այդ օրը ընդառաջ են գնում Աստծո լույսին՝ ակնկալելով երջանկություն և բարօրություն։
Տոնի ժողովրդական ավանդությունը։Տյառընդառաջը քրիստոնեկան նվիրական տոներից մեկն է և լայն տարածում ունի մինչ օրս։ Այդ օրը կրակ վառելը տոնի անբաժանելի մասն է կազմում։ Ըստ հնագույն պատկերացման՝ Տրնդեզի կրակը մաքրագործող և պտղաբերող հատկություն ունի։ Խարույկը վառում էին հիմնականում ցորենի հասկերից: Կրակի վառվելու ընթացքում կանայք սկուտեղի վրա բերում էին Տյառնընդառաջի տոնական կերակրատեսակները` փոխինձը, չամիչը, աղանձը, ընկույզը, բոված սիսեռը և պտտեցնում կրակի շուրջը։ Եվ այս ամենը ազգային երգերի և պարերի ուղեկցությամբ։ Իսկ երեկոյան խնջույքի սեղաններ պատրաստում: Նրանք պտտվում էին խարույկի շուրջը, և երբ բոցը ցածրանում էր, նորապսակներին հրավիրում էին կրակթռնուկի ծեսի։ Մարդիկ հավատում էին, որ տրնդեզի օրը կրակի վրայով թռչողն ազատվում է չարի ներգործությունից, և եթե կրակթռնուկի ժամանակ մեկի հագուստը խանձվում էր, լավ նշան էր համարվում։ Հնում կրակը կապվում էր կայծակի հետ և օժտված էր նրան չեզոքացնելու ուժով։ Ընդունված էր եկեղեցուց բերված լույսով բակերում կրակ վառել և վրայով թռնել։ Խարույկի մոխիրն էլ շաղ էին տալիս այգում՝ մաղթելով տարվա առատություն, արգասավորություն, «տեր ընդ ձեզ»։ Այդ օրը մարդիկ նշում էին ձմռան ավարտն ու գարնան գալուստը։
Տաթև Զաքարյան