ახალ კონსტიტუციაში დამოუკიდებლობის დეკლარაციაზე მითითება არ უნდა იყოს - ფაშინიანმა თავისი პოზიცია განმარტა

სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა სომხეთში ახალი კონსტიტუციის მიღების აუცილებლობაზე ისაუბრა. მან დაარწმუნა, რომ ეს ექსკლუზიურად შიდა სომხური დღის წესრიგია და უარყო ოპოზიციური წრეების მტკიცება, თითქოს ახალი კონსტიტუციის მიღების დღის წესრიგი აზერბაიჯანის მიერ არის სავალდებულოდ თავსმოხვეული.

„არმენპრესის“ ცნობით, ნიკოლ ფაშინიანმა ამის შესახებ ეროვნულ ასამბლეაში ისაუბრა, სადაც სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობის 2026-2031 წლების საქმიანობის პროგრამა წარადგინა.

შეგახსენებთ, რომ სომხეთმა და აზერბაიჯანმა 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონში წინასწარ მოაწერეს ხელი ერთმანეთს შორის სამშვიდობო შეთანხმებას, რომელიც მანამდე შეათანხმეს. თუმცა აზერბაიჯანმა განაცხადა, რომ სამშვიდობო შეთანხმებას ხელს იმ შემთხვევაში მოაწერს, როდესაც სომხეთი შეცვლის თავის კონსტიტუციას. აზერბაიჯანული მხარე ამტკიცებს, თითქოს „სომხეთის კონსტიტუციაში არის ტერიტორიული პრეტენზია აზერბაიჯანის მიმართ“ - მხედველობაში მიიღება კონსტიტუციის პრეამბულაში არსებული მითითება სომხეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციაზე. სომხურმა მხარემ თავის მხრივ მრავალჯერ განაცხადა, რომ სომხეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია არცერთი ქვეყნის მიმართ არ შეიცავს ტერიტორიულ პრეტენზიას. მსგავსი დასკვნა გააკეთა სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლომაც.

ფაშინიანმა ეროვნულ ასამბლეაში გამოსვლისას ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ახალი კონსტიტუციის მიღება აუცილებელია პირველ რიგში სასამართლო სისტემაში რეფორმების განხორციელებისთვის, ვინაიდან მოქმედ სასამართლო სისტემას ორგანული კავშირი არ აქვს ხელისუფლების ძირითად წყაროსთან ხალხთან, ხოლო ამ პრობლემის გადაჭრა მხოლოდ ახალი კონსტიტუციის მიღების გზით არის შესაძლებელი.

„სომხეთის სასამართლო სისტემა დიდწილად განაგრძობს ძირითადად ელიტებისა და უპირატესად ყოფილი ელიტების ინტერესებისა და სურვილების დამცველად დარჩენას. ამის მიზეზი მხოლოდ ის არ არის, რომ სასამართლო სისტემაში ფართოდ მოქმედებს ყოფილი ელიტების ოჯახური კავშირები, აქ ჩვენ ასევე ინსტიტუციური პრობლემა გვაქვს. სომხეთის სასამართლო სისტემა კასტური გახდა და არ აქვს სრულფასოვანი ორგანული კავშირი ხელისუფლების ერთადერთ წყაროსთან და მატარებელთან ხალხთან. სომხეთში ხელისუფლების ერთადერთი წყარო ხალხია, მაგრამ მოქმედებს სასამართლო ხელისუფლების გენერირების სისტემები, რომლებიც ხალხისგან იმენად დაშორებულია, რომ, არსებითად, მასთან არანაირი კავშირი არ აქვს. კითხვებს ბადებს, კერძოდ, მოსამართლეების მიერ უმაღლესი სასამართლო საბჭოს წევრების არჩევის რეგულაცია, რადგან მარტივი კითხვა ჩნდება: ვისგან გამომდინარეობს მაღალი თანამდებობის პირების არჩევის მოსამართლეთა ეს ხელისუფლება? სომხეთში ნებისმიერი ხელისუფლება შეიძლება გამომდინარეობდეს მხოლოდ ხალხისგან, ხოლო ის ხელისუფლება, რომელიც ხალხისგან არ გამომდინარეობს, სულ მცირე კითხვებს აჩენს.

ეს უცნაური მექანიზმი დღემდე მოქმედებს ერთი მარტივი მიზეზით ის იმყოფება საკონსტიტუციო დაცვის ქვეშ, და სასამართლო სისტემაშიც ხელისუფლების სრული ლეგიტიმურობის დამყარების მხოლოდ ერთი გზა არსებობს: ახალი კონსტიტუციის მიღება, რომლითაც აუცილებელია ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის დანერგვის საკითხის გადაჭრაც“, - აღნიშნა სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა.

პრემიერ-მინისტრის თქმით, ამ ცვლილებების შედეგად კორუმპირებული წრეების შესაძლებლობები, თავი დააღწიონ სამართლიანობასა და მართლმსაჯულებას, არსებითად შემცირდება.

მისი შეფასებით, სწორედ ეს არის მიზეზი იმისა, რომ ეს იგივე წრეები ძალ-ღონეს არ დაზოგავენ ახალი კონსტიტუციის მიღების დღის წესრიგის დემონიზაციისთვის, მის აზერბაიჯანულ დღის წესრიგად წარმოსაჩენად.

„ჯერ უნდა აღვნიშნო, რომ ახალი კონსტიტუციის დღის წესრიგი წმინდა სომხური დღის წესრიგია, არა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ ჯერ კიდევ 2020 წლის თებერვალში ვიშვილეთ ეს დღის წესრიგი და გამოვაცხადეთ მის შესახებ, არამედ ახლაც სომხეთის რესპუბლიკის მოქალაქეებმა, მისცეს რა ხმა პარტია „სამოქალაქო ხელშეკრულებას“, ხმა მისცეს ამ დღის წესრიგსაც, რადგან ახალი კონსტიტუციის მიღება პარტია „სამოქალაქო ხელშეკრულების“ წინასაარჩევნო პროგრამის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დებულებაა იმ დასაბუთებით, რომ სომხეთის რესპუბლიკის ხალხს უფლება აქვს საბოლოოდ ჰქონდეს თავისი ლეგიტიმური და თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღებული კონსტიტუცია და თავისუფალი ნების გამოვლენით დაადგინოს თავისთვის სამართლებრივი წესრიგი და ცხოვრების წესები“, - განაცხადა ფაშინიანმა.

მან დასძინა, რომ მეორე მხრივ შეუძლებელია იმის უარყოფა, რომ აზერბაიჯანი ძალიან აქტიურად წამოწევს და ინსტრუმენტალიზაციასაც კი უწევს საკონსტიტუციო რეფორმების თემას, რაც საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია:

„მაგრამ თუ ეს ნიშნავს იმას, რომ ახალი კონსტიტუციის საკითხი აზერბაიჯანული დღის წესრიგია, როგორც ამას ზოგიერთი ოპოზიციური წრე ამტკიცებს, მოდით უკან დავბრუნდეთ და შევხედოთ მესამე რესპუბლიკის ისტორიას. იმავე ლოგიკით, 1994 წლიდან მხოლოდ აზერბაიჯანი წამოწევდა უწყვეტად 7 რაიონის დაბრუნების თემას. ანუ სომხეთში არანაირი ინიციატივა ამასთან დაკავშირებით არ ყოფილა. და როგორც ყარაბაღის საკითხის მოგვარების გამოქვეყნებული მოლაპარაკებების დოკუმენტები მოწმობს, სომხეთის ყველა ყოფილი ხელისუფლება - ანუ მოქმედი ორი ოპოზიციური ფრაქციის პოლიტიკური ლიდერები, წარმომადგენლები თუ დამცველები - ამ პრობლემაზე აქტიურ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა. მაშ რატომ აწარმოებდნენ მოლაპარაკებებს, რატომ ეჭირათ 24 წლის განმავლობაში სომხეთი აზერბაიჯანულ დღის წესრიგში, რატომ ხელმძღვანელობდნენ აზერბაიჯანული დღის წესრიგით? ნუთუ იმ მიზეზით, რომ აზერბაიჯანის მიერ იმართებოდნენ ან აზერბაიჯანის წარმომადგენლები იყვნენ, მით უმეტეს, რომ მათგან ზოგიერთი აზერბაიჯანში დაიბადა და გაიზარდა? ამ შეფასებებს იმის საჩვენებლად ვაკეთებ, თუ ჩვენი ოპოზიციონერების ერთ ჯგუფის ლოგიკას რამხელა აბსურდულ დასკვნებამდე მიყვანა შეუძლია“, - გაუსვა ხაზი სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა.

მან განმარტა, რომ ახალი კონსტიტუციის ტექსტს უახლოესი თვეების განმავლობაში გამოაქვეყნებენ:

„როგორც უკვე ვთქვი, 1990 წლის დამოუკიდებლობის დეკლარაციაზე ახალ კონსტიტუციაში მითითება არ უნდა იყოს. რატომ? ერთი მარტივი მიზეზის გამო: ჩვენ განვაცხადეთ ყარაბაღის მოძრაობის არგაგრძელების, დასრულების აუცილებლობისა და გადაწყვეტილების შესახებ, მივიღეთ ეს გადაწყვეტილება და ხალხმა ეს გადაწყვეტილება დაამტკიცა. ახალ კონსტიტუციაში დამოუკიდებლობის დეკლარაციაზე მითითების გაკეთება ნიშნავს ყარაბაღის მოძრაობის გაგრძელებას, ნიშნავს კონფლიქტის ლოგიკასთან დაბრუნებას, ხოლო ამის გაკეთება არ შეგვიძლია, მით უმეტეს 2026 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, სადაც ჩვენმა ხალხმა ხმა მისცა მშვიდობას, და მშვიდობის დღის წესრიგი ახლა უკვე საყოველთაო დღის წესრიგია. შესაბამისად, აზერბაიჯანთან დამყარებული მშვიდობის შენარჩუნება, განმტკიცება და ინსტიტუციონალიზაცია მთავრობისთვის პრიორიტეტული დღის წესრიგია“, - აღნიშნა ნიკოლ ფაშინიანმა.