მშვიდობისა და მრავალმხრივი თანამშრომლობის მშენებლობა։ ორდღიანი საერთაშორისო ექსპერტული ფორუმი ერევანში

ერევანში გაიხსნა ორდღიანი საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც წელს ტარდება თემით „ორბელი ფორუმი: მშვიდობისა და მრავალმხრივი თანამშრომლობის მშენებლობა“.

ღონისძიებას ესწრება დაახლოებით 50 ექსპერტი 16 ქვეყნიდან, მათ შორის ორი აზერბაიჯანიდან.

როგორც „არმენპრესი“ იუწყება, „ორბელი“ ცენტრის კოორდინატორმა და პირველი პანელის მოდერატორმა მიქაელ იალანუზიანმა აღნიშნა, რომ განხილვის ძირითადი თემა უკავშირდება სამხრეთ კავკასიის რეგიონში მსხვილ ინფრასტრუქტურულ პროექტებს, მათ შორის, საქართველოსა და სომხეთის ჩართულობას ამ პროექტებში, მათი შესაძლებლობებისა და პერსპექტივების განხილვას.

„სატრანსპორტო და კომუნიკაციური მარშრუტების ინტეგრაცია, როგორიცაა შუა დერეფანი, ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფანი, „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ და „ტრამპის გზა“, უკიდურესად მნიშვნელოვანია. ყველას აინტერესებს, რა გამოწვევებია იმ ქვეყნებში, სადაც გადის ეს მარშრუტები. ჩვენთვის ასევე მნიშვნელოვანია ექსპერტული მოსაზრებები იმის შესახებ, თუ რა ნაბიჯები შეიძლება გადაიდგას ეკონომიკური და ინფრასტრუქტურული ინტეგრაციის გასაძლიერებლად“, - განაცხადა იალანუზიანმა.

კავკასიის ინსტიტუტის დირექტორმა ალექსანდრ ისკანდარიანმა აღნიშნა, რომ სამხრეთ კავკასია ჯერ ვერ არის ჩამოყალიბებული, როგორც სატრანსპორტო კვანძი სრულფასოვანი შესაძლებლობებითა და უწყვეტი ფუნქციონირებით, რადგან გზები კვლავ დახურულია სომხეთსა და აზერბაიჯანს, ასევე სომხეთსა და თურქეთს შორის.

„პრობლემა მხოლოდ კომუნიკაციურ მარშრუტებს არ უკავშირდება, მას სოციალური და ფსიქოლოგიური საფუძველი აქვს. ეს საკითხები მინიმუმ ოცდაათი წელია გრძელდება, თუმცა ბოლო წლებში ვითარება თანდათან იცვლება. ურთიერთობების ნორმალიზებისა და ინფრასტრუქტურის გამართულად ფუნქციონირებისთვის საჭიროა პოლიტიკური ნება და ორმხრივი სურვილი. შესაძლებლობების რეალიზება მოითხოვს ერთობლივი ძალისხმევის კოორდინაციას. მხოლოდ დოკუმენტზე ხელმოწერა პრობლემას ვერ მოაგვარებს, საჭიროა პრაქტიკული ნაბიჯები და მექანიზმები იმისათვის, რომ დოკუმენტებში მითითებული პუნქტები რეალობად იქცეს“, - აღნიშნა ისკანდარიანმა.

მისი თქმით, საჭიროა სამხრეთ კავკასიის აღქმა არა როგორც კონფლიქტური ზონა, არამედ როგორც რეგიონი დიდი თანამშრომლობითი პოტენციალით. ისკანდარიანის აზრით, აუცილებელია რეგიონულ დონეზე ურთიერთობების ინსტიტუციონალიზაცია, საზღვრების აღიარება და გახსნა, რადგან მშვიდობის განმტკიცებისთვის აუცილებელია ადამიანების თავისუფალი კომუნიკაცია. ის ოპტიმისტურად აფასებს იმ ფაქტს, რომ ამ მიმართულებით უკვე გადადგმულია პირველი ნაბიჯები.

საქართველოს სატრანსპორტო დერეფნების კვლევითი ცენტრის დირექტორმა პაატა ცაგარეიშვილმა თავის გამოსვლაში აღნიშნა, რომ მათი დეტალური კვლევები აჩვენებს ინფრასტრუქტურის პოტენციალს, რომელიც აერთებს სამხრეთ კავკასიას სხვა რეგიონებთან, განსაზღვრავს ტვირთების დინამიკას და გამტარუნარიანობას. მისი თქმით, ღრმა ანალიზი საშუალებას იძლევა შემუშავდეს სტრატეგია ტვირთბრუნვის გაზრდისა და შესაძლებლობების გაფართოების მიზნით.

„სომხეთსა და საქართველოს შორის ტვირთბრუნვა დამაკმაყოფილებელი არ არის. 2023 წელს რკინიგზის მეშვეობით ტვირთბრუნვა შემცირდა და შეადგინა მხოლოდ 0,7 მილიონი ტონა. ერთ-ერთი მიზეზია სომხეთის რკინიგზის არასაკმარისი მდგომარეობა, მისი სიჩქარე დაბალია, 25–60 კმ/სთ. ასეთ პირობებში გადაადგილების ეფექტურობა მნიშვნელოვნად მცირდება. პრობლემა უნდა მოგვარდეს მთავრობათაშორისი თანამშრომლობის დონეზე“, - აღნიშნა ცაგარეიშვილმა.

„კარნეგის ფონდის“ რუსეთ-ევრაზიის ცენტრის მკვლევარმა, აზერბაიჯანელმა ექსპერტმა ზაურ შირიევმა აღნიშნა, რომ სომხეთ–აზერბაიჯანის ურთიერთობების ნორმალიზაცია და ორმხრივი ვიზიტების ორგანიზება ხელს შეუწყობს ამგვარი პრაქტიკის მიღებას, როგორც ჩვეულებრივი მოვლენა.

„ბოლო სამი წლის განმავლობაში ვხედავთ, რომ მშვიდობის პროცესისა და ურთიერთობების დარეგულირების მთავარი ინიციატორები თავად ჩვენი ქვეყნების მთავრობები არიან. გადადგმულია მრავალი ნაბიჯი, რომ მშვიდობა წინ წავიდეს, და ბოლოს ჩვენ უკვე გვაქვს სამშვიდობო შეთანხმების ტექსტი. ეს არის ახალი პროცესის დასაწყისი. მშვიდობა არ უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ხელმოწერილი დოკუმენტით აუცილებელია მუდმივი ზრუნვა მის განმტკიცებაზე. ახლა ჩვენ ვიმყოფებით იმ ეტაპზე, როდესაც უნდა განვსაზღვროთ, როგორია ეს მშვიდობა პრაქტიკაში“, - განაცხადა შირიევმა.

მისი აზრით, ნახიჩევანი უნდა გამოვიდეს იზოლაციიდან, ხოლო სომხეთი უნდა ჩაერთოს რეგიონულ კავშირგაბმულობის პროექტებში. ექსპერტის თქმით, სომხეთ–საქართველო–აზერბაიჯანის სამმხრივი თანამშრომლობის ჰარმონიზაცია გახდება რეგიონის პროგრესის გარანტია.

„ამისთვის არსებობს ყველა საჭირო წინაპირობა და შესაძლებლობა, საჭიროა მხოლოდ არსებული გამოწვევების გადალახვა. მაგრამ რეგიონული ურთიერთდაკავშირებულობა მხოლოდ ენერგომატარებლების გაცვლა ან სატრანსპორტო მარშრუტების გამოყენება არ არის. ეს უფრო ფართო გაგებაა. „ტრამპის გზა“ უნდა გაფართოვდეს, რათა შეიქმნას შესაძლებლობები აზერბაიჯანული ნავთობისა და გაზის ექსპორტისთვის სხვა ბაზრებზე, მათ შორის სომხეთშიც. ჩვენი რეგიონის რესურსები უნდა იქნას გამოყენებული ორმხრივი სარგებლის მისაღწევად“, - აღნიშნა შირიევმა.

ექსპერტის აზრით, მნიშვნელოვანია ასევე ორმხრივი მუშაობა სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზოგადოებებს შორის. მისი თქმით, ორივე ერი დიდად დაზარალდა ომის შედეგად, ამიტომ მშვიდობის ეპოქაში გადასასვლელად აუცილებელია პირდაპირი კონტაქტები სომხებსა და აზერბაიჯანელებს შორის, არა მხოლოდ ექსპერტებისა და ჟურნალისტების, არამედ საზოგადოების სხვადასხვა ფენების წარმომადგენლების ჩართულობით.

„მესამე მიმართულება ეხება ერთობლივი ქმედებების გზის რუკას. როცა სამშვიდობო შეთანხმება გაფორმდება, ურთიერთობები ავტომატურად მიიღებს ახალ სტატუსს და უფრო დიდ მნიშვნელობას შეიძენს. გზის რუკა დაეხმარება მშვიდობის განმტკიცებას, ამიტომ საზოგადოებებმა უნდა დაუჭირონ მხარი ორივე ქვეყნის მთავრობებს, რათა მივაღწიოთ ხელშესახებ შედეგებს. ადამიანებმა უნდა იგრძნონ ეკონომიკური სარგებელი და დარწმუნდნენ, რომ ეს ასე გაგრძელდება მომავალშიც“, - განაცხადა აზერბაიჯანელმა ექსპერტმა.