ირანი ადასტურებს თავის პოზიციას: დეესკალაცია უნდა განხორციელდეს ყოველგვარი ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის გარეშე
10 წუთი კითხვის
ირანი მხარს უჭერს სომხეთის მიერ წარდგენილ „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ ინიციატივას და მიიჩნევს, რომ მისი განხორციელება სასარგებლო იქნება მთელი რეგიონისთვის. თეჰრანი დარწმუნებულია, რომ ურთიერთდაკავშირებულობა ეკონომიკური განვითარების და კეთილდღეობის ძირითადი შემადგენელი ნაწილია.
ამის შესახებ „არმენპრესთან“ ინტერვიუში განაცხადა ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა ესმაიილ ბაღეინმა, საუბრისას სამხრეთ კავკასიაში ეკონომიკური და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის დეესკალაციის შესახებ მიმდინარე განხილვებზე, ამ კონტექსტში სომხეთის მიერ გაკეთებულ წინადადებებსა და აზერბაიჯანის მხრიდან ექსტერიტორიული დერეფნის თაობაზე გამუდმებულ განცხადებებზე.
ინტერვიუში ესმაიილ ბაღეინი ასევე შეეხო სომხეთის პოლიტიკას დასავლეთთან ურთიერთობების გაღრმავების მიმართულებით და ირანის პოზიციას ამ საკითხზე, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესს, ასევე ფეზეშქიანისა და ალიევის სატელეფონო საუბარს, რომლის დროსაც ირანის პრეზიდენტმა აზერბაიჯანის კოლეგას მოუწოდა გამოიძიოს პუბლიკაციები იმის შესახებ, თითქოს ისრაელი ირანის წინააღმდეგ თავდასხმისთვის იყენებდა აზერბაიჯანის საჰაერო სივრცეს.
ინტერვიუ ჩატარდა თეჰრანში, 29 ივლისს.
- სამხრეთ კავკასიაში სატრანსპორტო და ეკონომიკური კომუნიკაციების განბლოკვის კონტექსტში სომხეთმა წამოაყენა ინიციატივა „მშვიდობის გზაჯვარედინი“, რომელიც ეფუძნება ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტის, იურისდიქციისა და ორმხრივობის პრინციპებს, მაშინ როდესაც აზერბაიჯანი აგრძელებს სომხეთისგან ექსტერიტორიული დერეფნის მოთხოვნას ნახიჩევანთან დასაკავშირებლად. რა პოზიცია აქვს ირანს ამ საკითხზე?
- ნება მომეცით ასე ჩამოვაყალიბო. უპირველესად, ჩვენ მაღალად ვაფასებთ ჩვენს ორმხრივ ურთიერთობებს როგორც აზერბაიჯანის რესპუბლიკასთან, ასევე სომხეთის რესპუბლიკასთან. ისინი ჩვენი მეზობლები არიან და ჩვენ მტკიცედ ვგეგმავთ გავაგრძელოთ კეთილმეზობლური პოლიტიკა ორივე სახელმწიფოსთან. გვაკავშირებს მტკიცე მეგობრული კავშირები როგორც აზერბაიჯანთან, ასევე სომხეთთან. რაც შეეხება სომხეთს, ირანში არსებობს ძალიან აქტიური და მნიშვნელოვანი სომხური სათვისტომო, რითაც ვამაყობთ.
ჩვენთვის გადამწყვეტად მნიშვნელოვანია სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობისა და სტაბილურობის უზრუნველყოფა, რადგან ამ რეგიონში მშვიდობასა და უსაფრთხოებას ჩვენი საკუთარი მშვიდობისა და უსაფრთხოების ნაწილად მივიჩნევთ. გავიღებთ ყველა შესაძლო ძალისხმევას იმისათვის, რომ მშვიდობა დამყარდეს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის.
რაც შეეხება სატრანსპორტო მარშრუტებს, ჩვენ ყოველთვის მხარს ვუჭერდით მათ, რადგან გვწამს, რომ ურთიერთდაკავშირებულობა ეკონომიკური განვითარების და როგორც სომხების, ასევე აზერბაიჯანელებისა და ირანელების კეთილდღეობის მთავარი საფუძველია. გულწრფელად გვწამს, რომ ეს ინიციატივები დადებით შედეგს გამოიღებს. ჩვენ მხარს ვუჭერთ სომხეთის მიერ წამოწყებულ „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ ინიციატივას და მიგვაჩნია, რომ ის სასარგებლოა მთელი რეგიონისთვის.
ამავდროულად, მკაფიოდ განვაცხადეთ, რომ ნებისმიერი სატრანსპორტო მარშრუტი უნდა განხორციელდეს საერთაშორისო დონეზე აღიარებული საზღვრების პატივისცემით და არ უნდა დაარღვიოს არცერთი ქვეყნის სუვერენიტეტი ან ტერიტორიული მთლიანობა.
ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ მხარს ვუჭერთ სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების და ირანს შორის სატრანსპორტო გზებისა და კავშირების გაფართოებას, უნდა ვიყოთ უკიდურესად ფრთხილნი. უპირველესად, არ შეიცვალოს საერთაშორისო აღიარებული საზღვრები და არ დაირღვეს არცერთი სახელმწიფოს ეროვნული სუვერენიტეტი ან ტერიტორიული მთლიანობა.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი, რომელსაც ყოველთვის ვუსვამთ ხაზს და გვჯერა, რომ ყველა რეგიონულმა სახელმწიფომ უნდა გაითვალისწინოს ისაა, რომ დაუშვებელია მესამე მხარეების, არარეგიონული მოთამაშეების ჩარევა სამხრეთ კავკასიის საქმეებში. მსგავსი ჩარევები მხოლოდ გაამწვავებს ვითარებას და არ მოემსახურება რეგიონის ქვეყნების ინტერესებს. ეს ჩვენი პრინციპული პოზიციაა, რომელსაც მუდამ ვაფიქსირებდით და კვლავაც დავიცავთ.
- სომხეთმა და აზერბაიჯანმა განაცხადეს, რომ შეთანხმდნენ მშვიდობის შეთანხმების გარშემო. სომხურმა მხარემ აღნიშნა, რომ მზად არის ნებისმიერ დროს ხელი მოაწეროს ამ შეთანხმებას, თუმცა აზერბაიჯანი აგრძელებს ახალი წინაპირობების წამოყენებას. თქვენი აზრით, ასეთ პირობებში შესაძლებელია მშვიდობა ახლო მომავალში?
- რა თქმა უნდა, შესაძლებელია. თუ არსებობს ნება, ყოველთვის მოიძებნება გზა და არა მხოლოდ ერთი გზა.
ჩვენ კარგად გვესმის სომხეთსა და აზერბაიანს შორის არსებული კონფლიქტის წინაისტორია, ისევე როგორც სირთულეები, რომლებიც შეიძლება ხელისშემშლელი გახდეს მოლაპარაკებებისთვის და გაახანგრძლივოს მშვიდობის პროცესი. მაგრამ მიგვაჩნია, რომ უნდა ვხედავდეთ პოზიტივს და ვიყოთ ოპტიმისტები.
დადებითი ის არის, რომ მხარეებმა მოახერხეს სამშვიდობო შეთანხმების პროექტის შემუშავება. ვიცით, რომ კიდევ გარკვეული დრო იქნება საჭირო საბოლოო ვერსიისთვის, მაგრამ ის ფაქტი, რომ ეს უკვე გაკეთებულია, რომ დოკუმენტის დიდი ნაწილი შეთანხმებულია და ორივე ქვეყანა, ჩვენი წარმოდგენით, მზად არიან ამ გზით წინსვლისთვის, უკვე თავისთავად დადებითი სიგნალია.
ჩვენ ვაქეზებთ როგორც სომხეთს, ასევე აზერბაიჯანს, დაასრულონ მშვიდობის შეთანხმების პროცესი და მოაწერონ მას ხელი. მე ვიყავი მინისტრ არაღჩისთან ერთად, როდესაც იგი ეწვია ერევანს, და ასევე ვესწრებოდი მის შეხვედრას აზერბაიჯანელ კოლეგასთან. ორივე შეხვედრის დროს მან მხარეებს მოუწოდა, დააჩქარონ პროცესი და შეთანხმება ბოლომდე მიიყვანონ, რადგან ეს იქნება ხანგრძლივი მშვიდობის მთავარი გარანტია სამხრეთ კავკასიაში.
- სომხეთმა აირჩია დაბალანსებული და ბალანსირების საგარეო პოლიტიკური კურსი და ამ კონტექსტში აღრმავებს ურთიერთობებს ევროკავშირსა და აშშ-სთან. არსებობს ექსპერტული მოსაზრებები, რომ სომხეთის ეს პოლიტიკა მიმართულია ირანის წინააღმდეგ და მიუღებელია თეირანისთვის. შეგიძლიათ განმარტოთ, რა პოზიცია აქვს ირანს ამ საკითხზე?
- სომხეთს სურს საგარეო პოლიტიკის დივერსიფიკაცია და სხვადასხვა სახელმწიფოებთან ურთიერთობების გაუმჯობესება. ეს ნორმალურია. ჩვენ გვაქვს კარგი ურთიერთობები სომხეთთან. ჩვენ მეგობარი ხალხები ვართ.
ჩვენს ორ სახელმწიფოს შორის არსებობს ურთიერთობის ისტორია, რომელიც დაფუძნებულია ნდობაზე, და მჯერა, რომ როგორც ირანი, ასევე სომხეთი უნდა აფასებდნენ ამ ფუნდამენტს. დარწმუნებული ვარ, ორივე სახელმწიფო დაინტერესებულია შეინარჩუნოს მეგობრული ურთიერთობები, რადგან ეს შეესაბამება ჩვენს ხალხთა ინტერესებს.
ირანისთვის მნიშვნელოვანია, რომ არცერთი მეზობელი სახელმწიფოს ურთიერთობები სხვა ქვეყნებთან არ იქნეს გამოყენებული ირანის წინააღმდეგ. ეს ასევე გამომდინარეობს საერთაშორისო სამართლის პრინციპებიდან, რომლებიც კრძალავს რომელიმე სახელმწიფოს ტერიტორიის ან შესაძლებლობების გამოყენებას სხვა სახელმწიფოს წინააღმდეგ. და მჯერა, რომ სომხეთი ძალიან კარგად აცნობიერებს ამ მნიშვნელოვან პრინციპს.
ამრიგად, ირანისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია, რომ მისი მეზობლების ურთიერთობები სხვა აქტორებთან არასოდეს და არანაირი ფორმით არ იყოს მიმართული ირანის ინტერესების წინააღმდეგ.
- ამ კონტექსტში კიდევ ერთი შეკითხვა․ ერთი თვის წინ ირანის პრეზიდენტმა სატელეფონო საუბარი გამართა აზერბაიჯანის პრეზიდენტთან და მოუწოდა მას გამოეძიებინა პუბლიკაციები იმასთან დაკავშირებით, თითქოს ისრაელმა ირანის წინააღმდეგ თავდასხმის მიზნით გამოიყენა აზერბაიჯანის საჰაერო სივრცე. გააჩნია თუ არა ირანს რაიმე მტკიცებულება ისრაელის მიერ აზერბაიჯანის საჰაერო სივრცის გამოყენების შესახებ, და გაქვთ თუ არა ინფორმაცია, აწარმოა თუ არა აზერბაიჯანულმა მხარემ გამოძიება ამ პუბლიკაციების თაობაზე?
- როგორც უკვე აღვნიშნე, ჩვენ მსგავსი მოლოდინი გვაქვს როგორც აზერბაიჯანისგან, ასევე სომხეთისგან ან ნებისმიერი სხვა მეზობელი სახელმწიფოსგან. ეს სატელეფონო საუბარი კონკრეტული ბრალდების წარმოსადგენად არ ყოფილა. ეს იყო პრეზიდენტებს შორის მორიგი საუბარი, რომლის დროსაც განიხილეს მთელი რიგი ორმხრივი და რეგიონული საკითხები. ამ საუბრის დროს პრეზიდენტმა ფეზეშკიანმა, რა თქმა უნდა, წამოჭრა ეს საკითხიც.
თუმცა კიდევ ერთხელ ვამბობ, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ აზერბაიჯანი მონაწილეობდა ისრაელის თავდასხმაში. ეს უბრალოდ იყო შეხსენება იმ პრინციპისა, რომ ყველა სახელმწიფოს საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში აქვს ვალდებულება, არ დაუშვას, რომ მისი ტერიტორია მესამე მხარეებმა გამოიყენონ სხვა სახელმწიფოს წინააღმდეგ.
და ეს არ ეხება მხოლოდ აზერბაიჯანს. იგივე შეშფოთება შეგვიძლია გამოვთქვათ სხვა მეზობელი ქვეყნების მიმართაც, რადგან ვიცით, რომ ისრაელს გამოყენებული აქვს სხვა ქვეყნების ტერიტორიებიც ირანის წინააღმდეგ მოქმედებების განსახორციელებლად.
ამრიგად, ეს არ იყო კონკრეტული ბრალდება, არამედ ზოგადი ხასიათის შეხსენება.
და ეს შეხსენება ყველა მეზობლისადმია მიმართული, რომ ფხიზლად იყვნენ, რადგან ჩვენ საქმე გვაქვს მტერთან, რომელიც არ სცემს პატივს საერთაშორისო სამართალს და ლეგიტიმურობას. ეს გვავალდებულებს ყველას ვიყოთ ფრთხილად და არ დავუშვათ, რომ ამ ძალებმა ზიანი მიაყენონ ჩვენს ურთიერთობებს.