تأکید مجدد ایران بر ضرورت حفظ حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای منطقه در روند رفع انسداد و بازگشایی مسیرهای ارتباطی منطقه‌ای

ایروان، ۴‏‏ اوت ۲۰۲۵ میلادی (۱۳ مرداد ۱۰  ۱۴۰۴ شمسی)، «آرمِن‌پرِس»: جمهوری اسلامی ایران ضمن استقبال از طرح ابتکاری دولت ارمنستان موسوم به «چهارراه صلح» بر این باور است که تحقق چنین ابتکاری می‌تواند برای کل منطقه سودمند و راهگشا باشد. تهران معتقد است که همبستگی و اتصال منطقه‌ای، از ارکان بنیادین و کلیدی توسعۀ اقتصادی و تضمین رفاه پایدار کشورهای منطقه به‌شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری دولتی «آرمِن‌پرِس»: «اسماعیل بقایی» سخنگوی وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، در گفتگوی اختصاصی خود با خبرگزاری «آرمِن‌پرِس»که در تاریخ ۲۹ ژوئیه در تهران انجام شد، ضمن اشاره به بحث‌های جاری پیرامون رفع انسداد زیرساخت‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی در قفقاز جنوبی، تأکید کرد که ایران با هرگونه طرحی که منجر  به نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای منطقه  شود، به‌شدت مخالف است.  

در ادامۀ این گفتگو سخنگوی وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران به تشریح ابعاد گوناگون پیشنهادهای مشخص ارمنستان در این زمینه و اظهارات تکراری جمهوری آذربایجان دربارۀ ایجاد یک «کریدور فراملی» پرداخت.

سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه به تشریح ابعاد مختلف پیشنهادهای ارمنستان و مواضع تکراری جمهوری آذربایجان در خصوص ایجاد «کریدور فراملی» پرداخت. همچنین، وی با اشاره به سیاست ارمنستان در توسعه روابط با غرب، موضع تهران را نسبت به این رویکرد به‌روشنی بیان کرد.

بقایی، روند مذاگرات صلح میان ایروان و باکو و ضرورت امضای سریع «پیمان صلح» را بسیار مهم و حیاتی ارزیابی کرد. وی ضمن اشاره‌ به گفتگوی تلفنی اخیر «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، و «الهام علی‌اف» رئیس‌جمهور آذربایجان، افزود که در جریان این تماس تلمنی، رئیس‌جمهور ایران از همتای آذربایجانی خود خواسته بود که گزارش‌های منتشرشده در خصوص احتمال استفاده اسرائیل از حریم هوایی جمهوری آذربایجان برای حمله به ایران را بررسی و شفاف‌سازی کند.

در ادامه، متن کامل مصاحبه اختصاصی با اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ارائه می‌شود:

سوال: جناب آقای بقایی چنانچه می‌دانیم در چارچوب بحث‌های پیرامون رفع انسداد ارتباطات حمل‌ونقلی و اقتصادی در قفقاز جنوبی، از یک طرف دولت ارمنستان طرح ابتکاری خود موسوم به «چهارراه صلح» را مطرح کرده است بر اصول احترام متقابل، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها تأکید دارد. در مقابل، جمهوری آذربایجان خواستار ایجاد «کریدور فراملی» از خاک ارمنستان برای اتصال با نخجوان است. موضع جمهوری اسلامی ایران در این خصوص چیست؟

 پاسخ: روابط دوجانبه جمهوری اسلامی ایران با هر دو کشور همسایه، یعنی ارمنستان و آذربایجان، برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است. هر دو کشور، همسایگان خوب و برادران ما هستند و ایران قاطعانه بر سیاست همسایگی‌محور خود، مبتنی بر حسن همجواری احترام متقابل و نیک‌خواهی با هر دو کشور، پایبند است. ما روابط دوستانه و مستحکم با هر دو کشور داریم.

در مورد ارمنستان نیز اول از همه باید بگویم که ما در ایران از حضور یک جامعۀ ارمنیان فعال، فرهیخته و مؤثر برخورداریم که در عرصه‌های گوناگون، نقش ارزشمندی در پیشرفت کشور ایفا کرده‌اند و بی‌تردید به حضور این عزیزان در جامعۀ ایرانی افتخار می‌کنیم.

برقراری صلح و ثبات پایدار در قفقاز جنوبی، جمهوری اسلامی ایران از اهمیت حیاتی برخوردار است؛ چرا که امنیت و آرامش این منطقه را بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی خود می‌دانیم. بی‌تردید ایران از هیچ تلاشی در راستای کمک به برقراری صلح و ثبات پایدار میان ارمنستان و آذربایجان دریغ نخواهد کرد.

در خصوص رفع انسداد و بازگشایی مسیرهای حمل‌ونقل و ارتباطی نیز مجدداً تاکید می‌کنم که جمهوری اسلامی ایران همواره از این اقدامات حمایت کرده است؛ چرا که ما معتقدیم که اتصال منطقه‌ای، زیربنای توسعۀ اقتصادی و رفاه ملت‌های منطقه ازجمله مردم ارمنستان، آذربایجان و ایران است.

 ما صادقانه امیدواریم که این ابتکارات نتایجی مثبت، ملموس و سازنده به همراه خواهد داشت. ایران همواره از طرح ابتکاری دولت ارمنستان موسوم به «چهارراه صلح» پشتیبانی کرده و بر این باور است که تحقق این ابتکار، به سود کل منطقه خواهد بود.

با این حال، جمهوری اسلامی ایران همواره با صراحت تأکید کرده است که هرگونه مسیر حمل‌ونقلی باید برپایۀ احترام کامل به مرزهای بین‌المللی شناخته شدۀ بین‌المللی و بدون هیچ‌گونه خدشه‌ای به حاکمیت ملی یا تمامیت ارضی کشورهای منطقه اجرا شود.

در نتیجه، در حالی‌که از گسترش مسیرهای ارتباطی میان کشورهای قفقاز جنوبی و ایران حمایت می‌کنیم، بر این نکته تأکید داریم که چنین اقدامات حساسی باید با نهایت دقت، شفافیت و مسئولیت‌پذیری انجام شود. نباید هیچ تغییری در مرزهای رسمی کشورها ایجاد شود و حاکمیت ملی هیچ کشوری نباید نقض شود.

نکتۀ بسیار مهم دیگری که همواره بر آن تأکید کرده‌ایم و معتقدیم همۀ کشورهای منطقه باید به آن توجه ویژه‌ای داشته باشند، این است که نباید اجازه داد بازیگران ثالث و غیرمنطقه‌ای در امور قفقاز جنوبی مداخله کنند. چنین مداخلاتی تنها منجر به پیچیده‌تر شدن شرایط خواهد شد و بی‌تردید به منافع هیچ‌یک از کشورهای منطقه نیست.

این، موضع اصولی و پایدار جمهوری اسلامی ایران است؛ موضعی که همواره بر آن پای فشرده‌ایم و همچنان به آن پایبند خواهیم ماند.

سوال: جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان اعلام کرده‌اند که بر سر متن «پیمان صلح» به توافق نهایی رسیده‌اند. طرف ارمنی برای امضای این «پیمان صلح» در هر زمان اعلام آمادگی کرده است، اما جمهوری آذربایجان همچنان پیش‌شرط‌های جدیدی مطرح می‌کند. به نظر شما، در چنین شرایطی، آیا دستیابی به صلح در آینده‌ای نزدیک امکان‌پذیر است؟

پاسخ: بدون تردید، این امکان وجود دارد. اگر ارادۀ واقعی وجود داشته باشد، همواره راهی برای دستیابی به صلح پیدا می‌شود، و چه‌بسا بیش از یک راه.

ما به‌خوبی از پیشینۀ اختلافات میان ارمنستان و آذربایجان و نیز پیچیدگی‌هایی که می‌تواند روند روند مذاکرات را دشوار کرده و تحقق صلح پایدار را به تعویق اندازد، آگاه هستیم. با این حال، بر این باوریم که باید ضمن تمرکز بر جنبه‌های مثبت و با نگاهی خوش‌بینانه، مسیر صلح را دنبال کرد.

نکتۀ مثبت و امیدبخش  این است که طرفین موفق به تدوین پیش‌نویس «پیمان صلح» شده‌اند. گرچه می‌دانیم برای امضای نهایی این سند هنوز زمان لازم است، اما توافق بر سر متن پیش‌نویس و تمایل هر دو کشور برای حرکت در این مسیر، به‌خودی‌خود گامی بسیار مهم و امیدوارکننده تلقی می‌شود.
جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر سیاست حسن همجواری و نقش‌آفرینی مسئولانه در تحولات منطقه، دو کشور همسایه؛ ارمنستان و آذربایجان را به تسریع روند امضای «پیمان صلح» تشویق می‌کند و امیدوار است که این فرایند در کوتاه‌ترین زمان ممکن به سرانجام برسد.

زمانی که همراه با سید «عباس عراقچی» وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، به جمهوری ارمنستان سفر کرده بودم، در دیدار ایشان با مقامات ارشد ارمنستان و همچنین در دیداری مشابه با مقامات عالی‌رتبۀ جمهوری آذربایجان نیز حضور داشتم. در هر دو دیدار، وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران طرفین را به تسریع تکمیل روند مذاکرات و امضای «پیمان صلح» تشویق کرند، چرا که این سند، می‌تواند مهم‌ترین تضمین در راستای تحقق صلح پایدار در منطقه قفقاز جنوبی باشد.

سوال: ارمنستان در چارچوب سیاست خارجی مستقل، متعادل و متوازن خود، روابط خود با اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا را تعمیق و گسترش می‌دهد. در این راستا، برخی کارشناسی بر این باورند که چنین رویکردی ممکن است در تضاد با منافع ایران تلقی شده و از منظر تهران قابل قبول نباشد. آیا می‌توانید موضع ایران را در این خصوص روشن‌تر بیان کنید؟

پاسخ: ارمنستان خواهان تنوع‌بخشی به سیاست خارجی خود و تقویت روابط با کشورهای مختلف است، و این یک امر کاملاً طبیعی استما روابط مستحکم و دوستانه‌ای با ارمنستان داریم و ملت‌های دو کشور، دوست و برادری صمیمی با پیوندی ناگسستنی هستند.

میان دو کشور ما ریشه‌های تاریخی دیرینه و مبتنی بر اعتماد متقابل وجود دارد و بر این باورم که هم ایران و هم ارمنستان باید به نحو شایسته قدردان این بنیان مستحکم تاریخی باشند. مطمئنم که هر دو کشور در حفظ و تقویت روابط دوستانه خود اهتمام ویژه دارند، زیرا این امر کاملاً با منافع ملت‌های ما هم‌راستا است.

برای جمهوری اسلامی ایران بسیار حائز اهمیت است که از روابط هیچ‌یک از کشورهای همسایه با دیگر کشورها سوءاستفاده‌ای علیه منافع ملی ایران صورت نگیرد.

این اصل ناشی از قواعد و اصول حقوق بین‌الملل است که استفاده از قلمرو یا ظرفیت‌های یک کشور علیه کشور دیگر را ممنوع می‌داند. من معتقدم که ارمنستان به‌خوبی از اهمیت این اصل آگاه است.

بنابراین، برای جمهوری اسلامی ایران اهمیت فراوان دارد که روابط کشورهای همسایه‌اش با دیگر بازیگران هرگز و به‌هیچ‌وجه علیه منافع ملی ایران هدایت نشود.

سوال: و در پایان، در همین زمینه پرسش دیگری دارم: رئیس‌جمهور ایران در تماس تلفنی خود با رئیس‌جمهور آذربایجان، خواستار بررسی گزارش‌هایی شد که مدعی‌اند اسرائیل برای حمله به ایران از حریم هوایی آذربایجان استفاده کرده است.

آیا ایران در این زمینه اسناد یا شواهدی در اختیار دارد؟ و آیا اطلاع دارید که جمهوری آذربایجان چه پیگیری‌هایی را در این زمینه انجام داده است؟

پاسخ: همان‌طور که گفتم، ما همین انتظار را از آذربایجان، از ارمنستان یا هر کشور همسایه دیگری داریم. این تماس تلفنی صرفاً یک گفتگوی عادی بین رؤسای جمهور دو کشور بود که طی آن مسائل دوجانبه و منطقه‌ای متعددی بررسی شد.

 در جریان این تماس تلفنی، رئیس‌جمهور ایران این موضوع را مطرح کرد، اما تأکید می‌کنم که این به معنای طرح اتهام مستقیم علیه آذربایجان برای دست داشتن در حملات اسرائیل نبود، بلکه صرفاً تذکری مبتنی بر اصول پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل بود.

بر اساس همین اصول، تمامی کشورها موظف‌اند اجازه ندهند که از حریم هوایی کشور خود برای عملیات علیه ایران، سوءاستفاده شود.

این نگرانی صرفاً به جمهوری آذربایجان محدود نمی‌شود؛ ما نگرانی‌های مشابهی را نسبت به برخی دیگر از کشورهای همسایه نیز داشته‌ایم، چرا که اسرائیل از حریم هوایی برخی کشورهای دیگر نیز برای انجام عملیات خصمانه علیه ایران بهره‌برداری کرده است.

بنابراین، این اتهام مستقیم نبود، بلکه یک یادآوری کلی مسئولانه‌ای به همه همسایگان بود که هوشیار باشند، چرا که با دشمنی روبرو هستیم که نه به قواعد بین‌المللی پایبند است و نه به اصول حقوق بین‌الملل احترام می‌گذارد.

 در چنین شرایطی، ضرورت دارد که همۀ کشورهای منطقه با هوشیاری کامل، مانع از آن شوند که عوامل بیگانه به پیوندهای تاریخی و روابط خوب کشورهای منطقه مبتنی بر حسن هم‌جواری آسیب وارد کنند.