«Մեկ Չինաստան» սկզբունքն անհերքելի է․ Հայաստանում Չինաստանի դեսպանի հոդվածը

Այս տարի լրանում է Ճապոնական ագրեսիայի դեմ չին ժողովրդի դիմակայության և Համաշխարհային հակաֆաշիստական պատերազմի հաղթանակի 80-ամյակը, ինչպես նաև Թայվանի վերամիավորման 80-ամյակը: Թայվանի վերամիավորումը Չինաստանին հանդիսանում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքների և հետպատերազմյան միջազգային կարգի կարևոր մաս։

Պատմական և իրավական փաստերը, որոնք ապացուցում են, որ Թայվանը վաղուց պատկանել է Չինաստանին, լիովին ակնհայտ են: Մ.թ. III դարում Թայվանը հիշատակվել է հին չինական քրոնիկոններում: Սոն և Յուան դինաստիայի դարաշրջանից սկսած, հետագա չինական կառավարությունները ստեղծել են վարչական մարմիններ Թայվանում և իրականացրել նրա արդյունավետ կառավարումը:

1885 թվականին Ցին դինաստիայի կառավարությունը հիմնեց Թայվան նահանգ: 1895 թվականին Ճապոնիան ռազմական ուժ կիրառելով ստիպեց Ցին դինաստիայի կառավարությանը զիջել Թայվանը, Պեսկադորյան կղզիները և այլ տարածքներ, որտեղ հաստատվեց գաղութային վարչակարգ, որը տևեց 50 տարի: 1945 թվականին, Ճապոնական ագրեսիայի դեմ չին ժողովրդի դիմադրության և Համաշխարհային հակաֆաշիստական պատերազմի հաղթանակից հետո, մի շարք կարևոր միջազգային իրավական փաստաթղթեր՝ Կահիրեի հռչակագիրը, Պոթսդամի հռչակագիրը և Ճապոնիայի կապիտուլյացիայի ակտը, հստակ նախատեսում էին Թայվանի և Պեսկադորյան կղզիների վերադարձը Չինաստանին, որոնք ապօրինաբար բռնազավթվել էին Ճապոնիայի կողմից, ինչը ստեղծեց պատմական և իրավական հիմք՝ Թայվանը Չինաստանի անբաժանելի մաս համարելու համար:

1971 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի 26-րդ նստաշրջանում, ձայների ճնշող մեծամասնությամբ, ընդունվեց 2758 բանաձևը՝ ՄԱԿ-ում Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության իրավասությունների վերականգնման մասին: Բանաձևում հանդիսավոր կերպով հաստատվեց, որ աշխարհում գոյություն ունի միայն մեկ Չինաստան, որ Թայվանը կազմում է Չինաստանի անբաժանելի մաս, և որ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կառավարությունը միակ օրինական կառավարությունն է, որը ներկայացնում է ամբողջ Չինաստանը: Այս բանաձևը քաղաքական, իրավական և ընթացակարգային տեսանկյունից վերջնականորեն որոշեց ամբողջ Չինաստանի, այդ թվում Թայվանի, ներկայացուցչության հարցը ՄԱԿ-ում: Դրա օրինականությունը, վավերականությունը և լիազորությունները չեն կարող վիճարկվել։ Սակայն Թայվանի Դեմոկրատական առաջադեմ կուսակցության իշխանությունները և որոշ արտաքին ուժեր շահադիտական նպատակներով աղավաղում և կասկածի տակ են դնում 2758 բանաձևը, տարածելով կեղծ պնդումներ Թայվանի ենթադրյալ «անորոշ կարգավիճակի» վերաբերյալ, և այսպիսով փորձելով ճանապարհ հարթել Թայվանի այսպես կոչված «միջազգային տարածքի» ընդլայնման համար։

Սա խախտում է միջազգային հարաբերությունների հիմնական սկզբունքները, ինչպիսիք են պետությունների ինքնիշխան հավասարությունը և ներքին գործերին չմիջամտելը: Այսպիսի գործողությունները մարտահրավեր են Չինաստանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը, Միավորված ազգերի կազմակերպության հեղինակությանը և հետպատերազմյան միջազգային կարգին: Այսպիսի բացահայտ փորձերը պատմությունը հակադարձելու ուղղությամբ անհեթեթություն է և չափազանց վտանգավոր:

«Մեկ Չինաստան» սկզբունքը միջազգային հանրության կողմից ընդհանուր ընդունված կոնսենսուս է, ինչպես նաև Չինաստանի և աշխարհի մյուս երկրների հարաբերությունների զարգացման քաղաքական հիմքն ու նախապայմանն է: 2758 բանաձևի ընդունումից հետո ՄԱԿ-ի համակարգը, ինչպես նաև այլ միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններ խստորեն հետևում են «մեկ Չինաստան» սկզբունքին: Հստակորեն սահմանվել է, որ ցանկացած հարցեր, որոնք վերաբերում են Թայվանի մասնակցությանը միջազգային կազմակերպությունների գործունեությանը, պետք է լուծվեն այս սկզբունքի հիման վրա:

ՄԱԿ-ի պաշտոնական փաստաթղթերում Թայվանի միակ նշումը «Թայվան նահանգ, Չինաստան» է, իսկ ՄԱԿ-ի քարտուղարության իրավական եզրակացությունը ընդգծում է, որ «Թայվանը՝ հանդիսանալով Չինաստանի մի նահանգ, անկախ կարգավիճակ չունի»: 183 երկիր դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել ՉԺՀ-ի հետ՝ հիմնված «մեկ Չինաստան» սկզբունքի վրա: «Թայվանի անկախությանը» ուղղված ցանկացած անջատողական գործողություն և քաղաքական մանիպուլյացիա աջակցություն չի ստանա և դատապարտված է ձախողման։

1991 թվականին Հայաստանի անկախացումից հետո Չինաստանը դարձավ առաջին երկրներից մեկը, որը դիվանագիտական ​​ հարաբերություններ հաստատեց Հայաստանի հետ։ Տարիների ընթացքում Հայաստանի բոլոր կառավարությունները Չինաստանի հետ հարաբերությունների զարգացումը համարել են իրենց արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություն։

Այս տարվա օգոստոսի 31-ին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության նախագահ Սի Ծինփինը և Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպում ունեցան և համատեղ հայտարարեցին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության ռազմավարական գործընկերության հաստատման մասին, որը նշանավորեց երկու երկրների միջև բարեկամական համագործակցության նոր փուլ:

Չին–հայկական հարաբերություններն ունեն ամուր քաղաքական հիմք: Կողմերը փոխադարձ աջակցում են միմյանց հիմնական շահերին և կարևորագույն մտահոգություններին առնչվող հարցերում: Հայկական կողմը աջակցում է «մեկ Չինաստան» սկզբունքին, ընդունում է, որ աշխարհում գոյություն ունի միայն մեկ Չինաստան, և որ Թայվանը նրա անբաժանելի մասն է, իսկ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կառավարությունը միակ օրինական կառավարությունն է, որը ներկայացնում է ամբողջ Չինաստանը: Հայաստանը վճռականորեն դեմ է Թայվանի ցանկացած տեսակի «անկախությանը» և հաստատուն աջակցություն է ցուցաբերում Չինաստանի ջանքերին՝ ազգային միասնության հասնելու նպատակին:

Իր հերթին, Չինաստանը հաստատակամորեն աջակցում է Հայաստանի քաղաքական անկախությանը, ինքնիշխանությանը, տարածքային ամբողջականությանը և սահմանների անխախտելիությանը, ինչպես նաև ողջունում է Հայաստանի «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությունը:

Գտնվելով նոր պատմական փուլում՝ Չինաստանը և Հայաստանը, առաջնորդվելով երկու երկրների ղեկավարների ձեռք բերված կարևոր համաձայնություններով, պետք է շարունակեն խորացնել քաղաքական փոխվստահությունը, ուժեղացնել փոխանակումներն ու համակարգումները միջազգային և տարածաշրջանային կարևոր հարցերում, մշտապես բարձրացնեն ռազմավարական գործընկերության «բովանդակությունը», միասին պաշտպանեն միջազգային արդարությունը և իրավունքը, ինչպես նաև ձեռք ձեռքի տված կառուցեն մարդկության համար ընդհանուր ճակատագիր ունեցող համայնք:

Լի Սինվեյ

Հայաստանում Չինաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան