Բիզնեսի «թափանցիկ» ֆինանսավորումն ու կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան. մաս 1

ԵՐԵՎԱՆ, 16 ՀՈՒՆԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ։ Հայաստանում ձեռնարկատիրական ընկերությունների զգալի մասը հասել է մի մակարդակի, երբ նրանց համար անհրաժեշտություն է դառնում այլընտրանքային ֆինանսավորումը։ Դա պայմանավորված է այն օբյեկտիվ հանգամանքով, որ խոշոր վարկավորման պարագայում էապես մեծանում է պահանջվող գրավի չափը, իսկ միջոցների ներգրավման համար ընկերությունները ստիպված են լինում օգտվել ֆինանսական շուկայի այլ գործիքներից։ Այս պարագայում կանխատեսելի է դառնում կորպորատիվ պարտատոմսերի, իսկ ավելի ուշ նաև բաժնետոմսերի թողարկումը։ Այս խնդրի և դրա շուրջ սպասվող զարգացումների մասին «Արմենպրես»-ը զրուցել է «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա» ընկերության գլխավոր տնօրեն Կոստանտին Սարոյանի հետ։

- Հայաստանի ֆինանսական դաշտում դեռևս խնդիր է մնում այն, որ տնտեսությունը գերադասում է ավելի շուտ վարկեր վերցնել բանկերից, քան թե մտնել բորսայական շուկա։ Իրական տնտեսության և բորսայական հատվածի մեջ այս խզումը հանգեցնում է նրան, որ դանդաղում է աճը։ Նման պարագայում ինչպե՞ս պետք է ապահովել այդ կապը։

-Այո, օբյեկտիվորեն մեզ մոտ ստեղծվել է մի իրավիճակ, որ ընկերությունների համար ավելի հեշտ է վարկեր վերցնել։ Դա ակնհայտ է, և այստեղ վիճելն անիմաստ է։ Սակայն ներկա իրավիճակը և սպասվող զարգացումները հուշում են, որ խնդիրն աստիճանաբար կգտնի իր լուծումը։ Նախ այն, որ այսօր արդեն ընկերությունները հասել են մի այնպիսի մակարդակի, երբ բավականին դժվար է վարկ վերցնելը, ոչ թե այն պատճառով, որ իրենք վարկունակ չեն, այլ հաշվի առնելով այն, որ բանկն ունի մի փոքր այլ խնդիրներ և այլ նորմատիվային բազա։ Մասնավորապես, բանկը պետք է սեյվսայդ ունենա։ Դա նշանակում է, որ սովորաբար բանկը պահանջում է գրավ։ Սակայն որքան ընկերությունը աճում է, այնքան գրավի խնդիրը ընկերության համար դառնում է ավելի մեծ, և եթե փոքր կամ միջին ընկերության պարագայում հեշտ է շենքը գրավ դնելն ու վարկ ստանալը, ապա նույնը չի կարելի ասել խոշոր ընկերությունների պարագայում։

Դա նշանակում է, որ 2-3 մլն դոլար վարկ վերցնելու համար անհրաժեշտ է մոտ 5 մլն դոլարի անշարժ գույք, ընդ որում, բանկ էլ է հասկանում, որ այդ անշարժ գույքն ավելի շուտ սրտահովանք է, քանի որ եթե այսօր վերցնեն և վաճառեն առևտրային ինչ-որ տարածք, որը թեև լիկվիդային է, սակայն գնահատվում է շատ թանկ, բանկի համար դժվարություններ կառաջանան՝ կապված իրացվելիության հետ։ Այսինքն` ընկերությունները հասել են վարկ-գրավ և վարկ-կապիտալ հարաբերության որոշակի շեմի, երբ իրենք պետք է մտածեն այլընտրանքային ֆինանսավորման աղբյուրներ գտնելու մասին:

- Դուք նշեցիք այլընտրանքային ֆինանսավորման մասին։ Նման պարագայում ո՞րն է հնարավոր այլընտրանքը։

- Այս պարագայում ես կանխատեսում եմ, որ դա պետք է լինի կորպորատիվ պարտատոմսերի թողարկումը, որովհետև դա ավելի նման է վարկի, և չկա այսպես ասած հոգեբանական ճնշում, որ ընկերությունը կորցնում է ինչ-որ կառավարման լծակներ։ Հետագայում, երբ ընկերությունները կսկսեն թողարկել պարտատոմսերը, կփորձեն նաև թողարկել բաժնետոմսեր՝ օգտագործելով ֆինանսավորման նոր մեխանիզմներ։ Կարծում եմ, մեզ մոտ նկատվելու է կապիտալի շուկայի և հենց կորպարատիվ պարտատոմսային շուկայի աճ մոտ ապագայում։ Մենք ակնկալում ենք տասնյակ տոկոսների աճ, և դա հիմնավորված է նրանով, որ հետզհետե նույն ընկերությունները հավատալու են, որ այստեղ կարող են ֆինանսավորում գտնել։

- Այսինքն ներկայումս թերահավատությո՞ւն կա։

- Այսօրվա դրությամբ նրանք ունեն որոշակի կասկած, քանի որ մտածում են, եթե թողարկեն պարտատոմսեր, ո՞վ ձեռք կբերի դրանք։ Նրանք պետք է համոզված լինեն, որ իրենց թողարկումը կվաճառվի։ Դա իր հերթին կնպաստի, որ տենտեսությունը ստվերից անցնի դեպի թափանցիկություն։ Մեզ համար գաղտնիք չէ, որ այսօր բանկերը որոշակի X ծավալի շրջանակում հաշվի են առնում նաև ստվերը։ Իրենք ունեն ներքին տեղեկատվություն, կարողանում են վերլուծել և հաճախ տրամադրել վարկ ոչ ամբողջությամբ թափանցիկ ընկերություններին։ Բայց այլ երկրների փորձը ցույց է տալիս, որ որոշակի ծավալը գերազանցելու պարագայում ընկերությունները գնում են այս ուղիով։ Ընկերությունները հաշվի առնելով այն, որ եթե իրենք կարող են բանկից վարկ վերցնել ասենք 15 տոկոս տոկոսադրույքներով, իսկ այլ պարագայում կարող են ստանալ ֆինանսավորում ասենք 13 տոկոսով և առանց գրավի, զուտ այն բանի հաշվին, որ իրենք թափանցիկ են աշխատում, իհարկե, նրանք կնախընտրեն երկրորդ տարբերակը։

- Նախորդ տարի պարտատոմսերի շուկայի կապիտալացումը ավելի քան 61 մլրդ էր։ Այս տարվա համար կանխատեսումներն ինչպիսի՞ն են։

- Այս տարվա սկզբից արդեն իսկ մեծ ծավալի գործարքներ են կատարվել, և, ենթադրում եմ, մինչև տարեվերջ կհասնենք 100 մլրդ դրամի շեմին։

- Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան նախորդ տարի աճեց շուրջ 4

անգամ: Այս տարի ևս պահպանվում են աճի բարձր տեմպերը: Ինչպիսին են այս տարվա կանխատեսումները:

- Կորպորատիվ պարտատոմսերով գործարքների աճին նպաստեց այն, որ միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունները, ինչպես օրինակ ՎԶԵԲ-ը, Հայաստանում թողարկեցին արտարժութային պարտատոմսեր: Մյուս կողմից նաև ներդրումային բանկերը կամ անդերայթերները փորձում են նոր ներդրողներ բերել արտասահմանից՝ ստեղծելով պահանջարկ արտարժութային պարտատոմսերի համար: Այս գործընթացը սկսել է տալ իր արդյունքները, և հետագայում աճն ավելի զգալի կդառնա:

Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկայում 2013թ. կնքվել է 153 գործարք 1.94 մլրդ ՀՀ դրամին համարժեք ծավալով՝ մոտ 3.8 անգամ գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը: Նշված ծավալի շուրջ 95.3 տոկոսըը բաժին է ընկել արտարժույթով արտահայտված պարտատոմսերով առեւտրին, իսկ 4.7 տոկոսը՝ դրամով արտահայտված պարտատոմսերի առեւտրին: 2013թ. ընթացքում ցուցակվել են 4 թողարկողի 5 նոր պարտատոմս, ինչպես նաեւ մեկ թողարկողի պարտատոմսերի 4 թողարկումներ թույլատրվել են առեւտրին:

Բաժնետոմսերով գործարքների ծավալը կազմել է 1.49 մլրդ ՀՀ դրամ՝ գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը շուրջ 2.6 անգամ: Գործարքները կնքվել են 7 թողարկողների բաժնետոմսերով: Շուկայի կապիտալիզացիան տարեվերջի դրությամբ կազմել է 61.7 մլրդ ՀՀ դրամ՝ 15.68 տոկոսով գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը:

Հարցազրույցը` Գոհար Ավետիսյանի