7 րոպեի ընթերցում
ԵՐԵՎԱՆ, 12 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ։ Հայաստանի դեղագործական ոլորտը քայլ առաջ է անում՝ անցնելով միջազգային GMP (Good Manufacturing Practice-Պատշաճ արտադրական գործունեություն) չափանիշների հավաստագրման գործընթացին։ Նոր չափորոշիչներով արտադրության կազմակերպումը ենթադրում է հավաստագրման ավելի բարձր կարգ և հայկական դեղագործական արտադրանքի մրցունակության բարձրացում։ Հայաստանում GMP չափանիշների ներդրման և դեղագործության ոլորտի այլ հարցերի շուրջ «Արմենպրեսը» զրուցեց Հայաստանի դեղարտադրողների և ներմուծողների միության գործադիր տնօրեն Սամվել Զաքարյանի հետ։
- Պարոն Զաքարյան, Հայաստանում դեղարտադրությունը մտնում է արտադրական նոր փուլ` GMP չափանիշներին համապատասխան։ Պատրա՞ստ են, արդյոք, տեղական արտադրողները նման քայլի։
- Հայաստանը ԱՊՀ երկրների շարքում այն եզակի պետություններից է, որ ինքնակամ որոշում կայացրեց անցնել միջազգային ստանդարտներին։ Դեղարտադրողներն իրենք են ցանկություն հայտնել աշխատել նոր չափորոշիչներով։ Մի քանի օր առաջ ավարտվեց տեղական առաջին` «Լիկվոր» ընկերության GMP հավաստագրման պրոցեսը։ Հայաստանի փորձագիտական կենտրոնի հսկիչ-փորձագետներն ավարտեցին ստուգումները և մոտակա ժամանակահատվածում կհայտնեն արդյունքները։ Սա պատմական իրադարձություն է մեզ համար, քանի որ առաջին ընկերությունը կսկսի իր աշխատանքները նոր չափորոշիչներով։ Հաջորդը կլինի «Արփի Մեդ» ընկերությունը, ապա նաև մյուս բոլոր դեղարտադրողները։
- Երբ խոսք եղավ հայկական դեղարտադրությունը GMP ստանդարտներին համապատասխանեցնելու մասին, շատերը մտավախություն հայտնեցին, թե դա կմոնոպոլիզացնի դաշտը։ Ի՞նչ կարող եք արձանագրել այսօր։
-Խոսակցություններն այն մասին, որ Պատշաճ արտադրական գործունեություն չափանիշների կիրառումը կխոչընդոտի փոքր կամ միջին արտադրողներին, արդարացված չեն։ Հայաստանում կան 7 արտադրողներ, նրանք բոլորը ցանկություն են հայտնել անցնել այդ չափանիշներին։ Թե ո՞վ է դրա մասին խոսում, ո՞վ է աղաղակում անհավասարության մասին կամ ի՞նչ է նշանակում փոքր կամ միջին արտադրող դեղագործության մեր ոլորտում, պարզ չէ։
- Հայաստանում շրջանառվող դեղերի 10 տոկոսն է միայն տեղական արտադրության։ Այսինքն` մենք ներմուծող երկիր ենք։ Որքանո՞վ է իրատեսական այս թվերի փոփոխությունը մոտակա ժամանակահատվածում։
- Այո՛, Հայաստանի արտադրողներն ապահովում են տեղական կարիքների միայն 10 տոկոսը, մնացած մասը ներմուծվում է։ Սակայն Հայաստանում արտադրվող դեղերի 50 տոկոսը արտահանվում է։ Օրինակ` աչքի կաթիլներ կամ ներարկման հեղուկներ Հայաստան չեն ներմուծվում, քանի որ դրանք տեղական արտադրության են։ Հայաստանը տարածաշրջանի երկրներից միակն է, որտեղ կառավարությունը մասնավոր հատվածի հետ մշակել է արտահանմանն ուղղված ռազմավարություն, և արդեն 40 տոկոսով ավելացել է դեղորայքի արտահանումը։ Հայկական արտադրության դեղերը դեռ միայն ԱՊՀ երկրներ են արտահանվում, քանի որ այնտեղ չկային որակական մեծ պահանջներ։ Սակայն այժմ պահանջները փոխվել են, և եթե մենք չենք ուզում կորցնել հին շուկաները և ձեռք բերել նորերը, ապա պարտավոր ենք GMP չափանիշներին համապատասխան արտադրություն կազմակերպել։ Հայաստանի դեղարտադրողներն իրենց արտադրական հնարավորությունների միայն 20-25 տոկոսն են օգտագործում՝ ապահովելով տեղական շուկան և արտահանում կազմակերպելով մեր ունեցած արտաքին շուկայում։ Նրանք բոլորն էլ ունեն ավելի մեծ արտադրություն կազմակերպելու ներուժ, բայց ինչո՞ւ արտադրել, երբ չեն կարող արտահանել։ Դրա համար GMP սերտիֆիկատը հնարավորություն կտա դեպի նոր շուկաներ արտահանել։
- Այսինքն` հայկական դեղարտադրողներն այսպիսով կկարողանա՞ն դուրս գալ եվրոպական շուկա։
- Ոչ միայն։ Բոլոր երկրներն էլ աշխարհում պահանջում են սերտիֆիկատը։ Երբ դու ասում ես՝ ես բարձր որակի դեղ եմ արտադրում, քեզ պետք է հավաստագիր, որ կվկայի դրա մասին: Մեր տեղական բոլոր արտադրողները հասկանում են, որ ունեցած շուկաները չկորցնելու համար պետք է արտադրությունը կազմակերպեն այդ շուկաների պահանջներին համապատասխան։ Օրինակ` Ուկրաինան և Բելառուսը արդեն ներկայացրել են իրենց պահանջները, որ իրենց երկրներ մտնող դեղամիջոցները պետք է ունենան GMP սերտիֆիկատ, և եթե մենք չենք ցանկանում կորցնել այդ մեծ երկու շուկաները, պետք է տանք համապատասխան արտադրանք։ Իրաքը ևս ցանկություն է հայտնել մեզնից գնել դեղագործական շատ մեծ քանակի արտադրանք, բայց GMP սերտիֆիկատի պահանջ է դրել։ Համոզված եմ, որ նոր չափանիշներով արտադրության դեպքում արտահանումը կմեծանա 2-3 անգամ։
- Արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական քաղաքականության ռազմավարությամբ նախատեսված միջոցառումների իրականացման համար Հայաստանի կառավարությունը 2014 թ. պետբյուջեի նախագծով նախատեսել է 569 միլիոն դրամ, որը 106 միլիոնով ավելի է ընթացիկ տարվա ցուցանիշից: Որքանո՞վ դա կօգնի տնտեսության գերակա ճյուղ համարվող դեղագործության զարգացմանը։
- Կարծում եմ, պետական աջակցությունը կտա իր արդյունքը, և աճի ցուցանիշները կվկայեն այդ մասին։ Երբ կառավարությունը մասնավոր հատվածի հետ մշակեց արտահանմանն ուղղված ռազմավարություն, մեծ քայլ արվեց մասնավոր հատվածին օգնելու համար։ Այդ ընթացքում 40 տոկոսով ավելացավ արտահանումը։
- Հայկական դեղերի հիմնական մասի արտադրությունը կազմակերպվում է ներկրված հումքով։ Կար դժգոհություն, որ տեղական հումքով արտադրություն չի կազմերպվում։ Իրատեսակա՞ն է, արդյոք, տեղական հումքով արտադրությունը։
- Մտքի, գիտելիքների և փորձի միջոցով, այո՛, հնարավոր է։ Սակայն խոսքը ֆինանսական մեծ միջոցների մասին է, քանի որ անհրաժեշտ է նոր գործարանի կառուցում և կառավարում։ Դեղագործությունը շատ առանձնահատուկ ոլորտ է և պահանջում է յուրօրինակ մոտեցում։ Բացի դրանից, հումք արտադրող ընկերությունները ևս պարտավոր են ունենալ GMP սերտիֆիկատ։ Իսկ Հայաստանում հումքի արտադրության կազմակերպումը մեծ ներդրումներ կպահանջի։
- Ներկա պահին ո՞րն է դեղագործության ոլորտում հիմնական խնդիրը։
- Ամենամեծ խնդիրը կապված է մաքսային ծառայությունների հետ, քանի որ և՛ ներմուծվող հումքերը, և՛ պատրաստի դեղամիջոցները Հայատանում 20 տոկոս մաքսային տուրք են վճարում։ Այդպիսի հարկ չկա մեր հարևան պետություններում. ո՛չ Վրաստանում, ո՛չ Ադրբեջանում։ Արդյունքում այդ երկրներում դեղերը 20 տոկոսով էժան են Հայաստանի դեղերից։ Այդ պատճառով մեծանում են նաև մաքսանենգ ճանապարհով Հայաստան դեղեր անցկացնելու ռիսկերը։ Նման հարկային բեռը խանգարում է Հայաստանի դեղագործության ոլորտը մրցունակ դարձնելուն։
Հարցազրույցը՝ Գոհար Ավետիսյանի