«Հետահայաց». Ամենաուշագրավը «Զվարթնոց» օդանավակայանի ստեղծման պատմությունից` հնի ու նորի համատեքստում

Լուրերի պատմության եւ պատմական լուրերի մասին «Արմենպրես»-ի «Հետահայաց» հատուկ նախագծի այսօրվա անդրադարձը նվիրված է«Զվարթնոց» օդանավակայանի հին համալիրի (կլոր շենքի) բացմանը: Հայաստանյան միակ պետական լրատվական գործակալությունը տեղեկացնում է`1982 թվականին այս օրը Հայաստանի օդային դարպասները «հրավիրեցին» մարդկանց մասնակցելու պատմական կարեւորագույն իրադարձության:

Հրավիրում են Հայաստանի օդային դարպասները…

ԵՐԵՎԱՆ, 11 ՓԵՏՐՎԱՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Կասկածից վեր է` յուրաքանչյուր երկրի համար օդանավակայանի կառուցումը բավականաչափ դժվար, բայց եւ կարեւորագույն գործառույթ է պարունակում իր մեջ: Յուրաքանչյուր պետության համար զարգացած ավիացիա ունենալը ոչ միայն դրականորեն է ազդում երկրի ֆինանսա-տնտեսական վիճակի վրա, այլեւ հպարտանալու լուրջ հիմքեր տալիս: «Զվարթնոց» օդանավակայանի հին համալիրի շենքը բնակչության շրջանակներում հայտնի է կլոր շենք անվամբ:Այն տասնամյակներ շարունակ «տանտիրոջ հյուրընկալությամբ» Հայաստան է հրավիրել տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներին, «հոգատար մոր պես» ճանապարհել հայերին` սպասելով նրանց շուտափույթվերադարձին: Շենքի բացումը չափազանց սպասված իրադարձություն էր:

Ինչպես «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց այդ տարիներին Հայաստանի Հանրապետության քաղավիացիայի վարչության պետ Դմիտրի Աթբաշյանը, օդանավակայանը սկսել էր գործել դեռեւս 1961 թվականից, իսկ ահա շուրջ հինգ տարի տեւած շինարարությունից հետո 1982 թ-ին շահագործվեց կլոր համալիրը: Դմիտրի Աթբաշյանն այդ կարեւորագույն իրադարձությունը հիշում է կարոտով ու հպարտությամբ` բացմանը մասնակցելու համար Մոսկվայից հատուկ 5-6 հոգանոց պատվիրակություն էր եկել` Խորհրդային միության ավիացիայի նախարարի առաջին տեղակալ Առատնիկովի գլխավորությամբ:

Ինչն էր բարկացրել Կարեն Դեմիրճյանին եւ ինչպես «Զապադնի»-ն դարձավ «Զվարթնոց»:

Դմիտրի Աթբաշյանը հիշում է. օդանավակայանի անվան հետ կապված հետաքրքիր պատմություն կար: Նրա խոսքով` Երեւանում շատերը շփոթում էին այն ժամանակ գործող երկու օդանավակայանների անունները: Այժմյան «Զվարթնոցը» կոչվում էր Զապադնի (Արեւմտյան), իսկ Էրեբունիի օդանավակայանի անունը Յուժնի (Հարավային) էր: Իսկ ահա հայերն իրենց մեջ մեկի անունը դրել էին Փարաքարի օդանավակայան, իսկ մյուսինը` Չարբախի օդանավակայան: «Արտասահմանից ժամանած հյուրերը տաքսիների վարորդներին ասում էին տար ինձ Զապադնի, եւ նրանք շփոթում էին»,- կես կատակ, կես լուրջ հիշում է Դմիտրի Աթբաշյանը: Հենց դրա հետ կապված էլ հարց է առաջացել օդանավակայանների անունը փոխելու, եւ ինքն անձամբ նամակ է գրել Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանին այդ խնդրանքով: «Ես հատուկ նամակ էի գրել, որտեղ առաջարկում էի մի օդանավակայանի անունը դնել Էրեբունի, իսկ մյուսինը` Փարաքար: Դեմիրճյանից պատասխան եկավ, որ Փարաքարը հայկական անվանում չէ, պարսկերեն է: Դրանից հետո եւս երկու տարբերակ առաջարկվեց` Արբատ եւ Զվարթնոց: Արբատն էլ ասեցին հայերեն չէ, իսկ Զվարնթոցը բոլորի դուրը եկավ»,- պատմեց Աթբաշյանը: Թեեւ արդեն նոր եւ ավելի հարմար անունն ընտրված էր, այնուամենայիվ, պաշտոնական Մոսկվան թույլ չտվեց անունները փոխել: «Երբ բացման արարողության ժամանակ Դեմիրճյանը եկավ, եւ տեսավ «Զապադնի» անվանումը, ուղղակի կատաղեց, սկսեց գոռալ` ինչու Զապադնի, գոնե լիներ Սեւեռնի, որը կնշանակեր, որ Ռուսաստանի կողմն ենք նայում: Ինչ գործ ունենք արեւմուտքի հետ, դա քաղաքականություն է»,- ասաց Աթբաշյանը:

Այնուամենայնիվ, պաշտոնապես բացվեց օդանավակայանը: Առատնիկովը ցանկություն է հայտնում Զվարթնոցի հուշարձանները տեսնելու: Երբ հասնում են այնտեղ, վերջինս ռուսախոս գիդին հարցնում է, թե ինչ է նշանակում Զվարթնոց: Վերջինս հավատի եւ եկեղեցու հետ կապված բացատրություն է տալիս` այն էլ համատարած աթեիզմի ժամանակշրջանում: «Ես միանգամից ասացի, որ նա սխալ է թարգմանում: Զվարթնոցն առաջացել է զվարթ բառից` այսինքն նշանակում է առավոտ, ուրախություն, պարզ եղանակ: Իրենք այդ ամենը հիշեցին եւ մի քանի ամիս անց թույլ տվեցին, որ օդանավակայանը Զվարթնոց անվանակոչվի»:

«Զվարթնոց»` Խորհրդային միության թիվ մեկ օդանավակայան:

Դմիտրի Աթբաշյանի խոսքով` օդանավակայանը շատ հարմար էր եւ Խորհրդային միության մեջ համարվում էր համար առաջինը: Նույնիսկ Մոսկվայի համար զարմանալի էր, թե ինչպես է թույլ տրվել, որ Հայաստանում ավելի հզոր օդանավակայան սարքվի, քան Շերեմետեւոն է: Օդանավակայանը կլոր էր, որը հնարավորություն էր տալիս միաժամանակ տասնչորս օդանավ ընդունել, ժամում սպասարկել շուրջ 2100 ուղեւորի: Մտնելով շենք` ուղեւորները տարածվում էին միանգամից, ամեն մեկն իր ոտքով գնում էր դեպի իր օդանավը, որը հնարավորություն էր տալիս ուղեբեռի շփոթության հնարավորությունը հասցնել մինիմալի: Իսկ այդ շրջանում Խորհրդային միության այլ օդանավակայաններում շփոթությունը կազմում էր 10-15 տոկոս:

«Զվարթնոց»-ն այսօր` լավագույնը ԱՊՀ-ում:

Ինչպես ասում են` լավագույն ավանդույթները շարունակվում են: Խորհրդայինմիության թիվ մեկ օդանավակայանը շարունակում է այժմ էլ լինել առաջատար:Նոր եւ գերժամանակակից համալիրում կրկնապատկված են ուղեւորների հաշվառման սեղանները, զննման կետերը: Կառուցված է նոր ստորգետնյա ավտոկայանատեղի` 800 մեքենայի կանգառման հնարավորությունով: ՀՀ մայրաքաղաք Երեւանի կենտրոնից 12 կմ հեռավորության վրա է գտնվում, աշխարհագրական առումով տեղակայված է Եվրոպայի եւ Ասիայի խաչմերուկում, ունի տարանցիկ գոտի: Օդանավակայանը մատուցում է ծառայություններ տարանցիկ ուղեւորներին, ներառյալ` տրամադրում է քաղաք այցելելու թույլտվություն: Սպասարկում է ժամանակակից ցանկացած տեսակի առեւտրային չվերթներ իրականացնող օդանավ,օդային երթեւեկության կառավարման ծառայություններ է մատուցում 6 խոշորագույն միջազգային օդային երթուղիների համար, որոնք անցնում են Հայաստանի օդային տարածքով` տարեկան 15000 միջազգային չվերթներ: Աշխատում է շուրջօրյա գրաֆիկով:

Ավելին, հունվարի 30-ին, Դուբայում ընթացող «Զարգացող օդանավակայանների 2-րդ ամենամյա համաժողով-ցուցահանդես 2013-ի» ընթացքում հրապարակվեցին ավելի քան 20 նոմինացիաներում քվեարկությունների արդյունքները: Ըստ քվեարկության արդյունքների` «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանը լավագույնն է ԱՊՀ տարածքում:

«Զվարթնոց»-ի աննկարագրելի դերը 1988 թվականին:

Հայկական ավիացիայի վետերանների միության նախագահ Գագիկ Թամրազյանը կարեւորում է եւ ընդծում օդանավակայանի դերը 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից տուժածներին օգնություն տրամադրելու ժամանակ: Երբ 88-ին ամբողջ աշխարհը օգնություն էր տրամադրում, եթե չլիներ այսպիսի օդակայանը, հնարավոր չէր լինի առանց արտառոց վթարային իրավիճակի գլուխ բերել գործը եւ բազում կյանքեր փրկել:

Գագիկ Թամրազյանը նաեւ հիշում է եւ կարեւորում Հայաստանում փոքր ավիացիայի գոյությունը. Օդանավակայաններ կային Գյումրիում, Սիսիանում, Ղափանում, Գորիսում, Ջերմուկում, Եղեգնաձորում, Բերդում: Ամբողջ հանրապետությունն աէրոֆիկացված էր:

Առաջին հայ օդաչուից մինչեւ ժամանակակից խնդիրներ`Հայկականավիացիայիպատմությանթանգարանի տնօրենն է պատմում

Հայկական ավիացիայի պատմության մասին թանգարանի տնօրենը Ռազմիկ Գասպարյանն է, ով մեծագույն սիրով եւ համբերատարությամբ է պատմում Հայաստանի աէրոակումբի պատմության, հայ օդաչուների, ինչպես նաեւ այն հայ ազգի ներկայացուցիչների մասին, ովքեր առնչություն են ունեցել ավիացիայի, տիեզեարգնացության եւ աստղագիտության բնագավառներին:

Առաջին հայ օդաչուն (այն ժամանակ օդագնաց) եղել է Ալեքսանդր Թոփչյանը, ով սկսել է թռիչքներ իրականացնել 1902 թ-ից: Ռազմիկ Գասպարյանը հպարտությամբ է նշում, որ մինչեւ 1920 թ-ը հայ ազգն ունեցել է 80 օդաչու եւ օդագնաց, ովքեր կրթություն էին ստացել Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում եւ ՌԴ-ում: Ավիացիայի նոր ծնունդն էր աշխարհում: Հենց նրանք եղան այն առաջին ուսուցիչները, ովքեր սովորեցին, թռիչքային տեխնիկայում գիտելիքներ ձեռք բերեցին եւ սովորեցրին հետագա սերունդներին: Նա նաեւ հիշում է, թե ինչ ճանապարհ էին իրենք անցնում մինչեւ վստահվում էր առաջին ինքնուրույն թռիչք իրականացնելը: «Առանց վատաբանելու նպատակի` միայն ցավելով եմ ասում, որ այսօրվա օդաչուներն այն պրակտիկան չեն անցնում, ինչ ավագ սերունդ էր անցնում: Հիմա միանգամից երկրորդ կարգի ինքնաթիռներ են սկսում վարել, իսկ մենք սկսում էինք կուկուռուզնիկի վրա, Երեւանից թչնում էինք սկզբում միայն դեպի Եղեգնաձոր »,- նշեց նա:

28 տարվա փորձ ունեցող նախկին օդաչուն, ով օդում եղել է շուրջ 13 հազար ժամ , վստահ է, երբ սիրում ես գործդ, երջանիկ ես զգում:

Խնդիրների շարքից.եթեմիերկիրզարգացածավիացիաչունենա,անկախերկիր չի կարող լինել:

Հիմա մեր ավիացիայում մեծ խնդիր կա, որից էլ առաջանում է տոմսերի թանկ գները: Պատճառն այն է, որ օդանավակայանը մեծ է, ծախսերը շատ են, իսկ ուղեւորները քանակով չեն համապատասխանում օդանավակայնի կարողություններին: Գլխավոր ավիափոխադրող ընկերությունը` «Արմավիա»-ն, քիչ է թռիչքներ իրականացնում, որպես ընկերություն չի հասնում միջին ընկերությունների չափսերին, սակայն ծախսերը կրում է որպես խոշոր ավիաընկերություն: Անհրաժեշտ է միաժամանակ զարգացնել ինչպես «Արմավիա»-ն, այնպես էլ օդանավակայանը: Դմիտրի Աթբաշյանը համոզված է, որ եթե մի երկիր զարգացած ավիացիա չունենա, անկախ երկրի անվանում չի կարող ունենալ:

Շենքիդեռեւսչհստակեցվածճակատագիր. «Զվարթնոց»-ըշարունակումէմնալժողովուրդների եւ եղբայրության խորհրդանիշ:

Դեռեւս որոշված չէ, թե ապագայում շենքն ինչ նպատակով կծառայի եւ ինչ գործառույթներ կիրականացնի: Օդանավակայանը կառուցվել է որպես ժողովուրդների եւ եղբայրության խորհրդանիշ: Նույն իմաստն ու գլխավոր նպատակն ունի նաեւ այսօր` ոչինչ չի փոխվել:

Մեննք այսուհետ եւս կգտնենք եւ կներկայացնենք պատմական այն փաստերն ու իրադարձությունները, որոնք տարիներ առաջ հայտնվել են «Արմենպրես»-ի տեսադաշտում: Դրանք կլուսաբանենք նորովի` համադրելով պատմությունն ու արդիականը:

ՀնիեւնորիմիջեւկապըգտավԱրուսիկԶախարյանը