Պայծառակերպության տոն՝ Վարդավառ

Վարդավառը կամ Քրիստոսի Պայծառակերպությունը Հայ Առաքելական եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից է։ Տոնը շարժական է և նշվում է Զատիկից 98 օր հետո կիրակի օրը՝ հունիսի 28-ից օգոստոսի 1-ն ընկած հատվածում: Վարդավառի տոնին նախորդում է շաբաթապահքը, որն ավարտվում է տոնի օրը առավոտյան՝  եկեղեցիներում մատուցվող Սուրբ և Անմահ պատարագով։ Տոնի հաջորդ օրը, ինչպես բոլոր տաղավար տոներից հետո, մեռելոց է։

Համաձայն Ավետարանի՝ այդ օրը Հիսուսը Պետրոս, Հակոբոս և Հովհաննես առաքյալների հետ բարձրանում է Թաբոր լեռն` աղոթելու: Աղոթքի պահին Հիսուսը նրանց առաջ պայծառակերպվում է. «Դեմքը փայլեց, ինչպես արեգակը. և Նրա զգեստները դարձան սպիտակ` ինչպես լույսը» (Մատթեոս 17:2, Մարկոս 9:2, Ղուկաս 9:29):

Մինչ Նա խոսում էր, լուսափայլ մի ամպ հովանի է դառնում նրանց, և ամպից եկող ձայնն ազդարարում է. «Դա է իմ սիրելի Որդին, որին հավանեցի, Դրան լսեցեք»: Հանգստացնելով ու ոտքի կանգնեցնելով գետնամած առաքյալներին` Հիսուսը նրանց պատվիրում է ոչ ոքի չհայտնել տեսածի ու լսածի մասին` մինչև Աստծո Որդու փառավորվելը:

Ս. Գրիգոր Տաթևացին տոնի «Վարդավառ» անունը բացատրում է Հիսուսի` վարդի հետ համեմատությամբ. ինչպես վարդը մինչև բացվելը թաքնված է իր պատյանի մեջ և բացվելով` երևում է բոլորին, այնպես էլ Հիսուսը մինչև այլակերպություն Իր մեջ կրում էր Աստվածության պայծառությունը և պայծառակերպվելով` հայտնում Իր Աստվածությունը:

Ավանդույթները ժողովրդի մշակույթի մի մասն են կազմում և դրանց միջոցով է, որ կարելի է պատկերացում կազմել տվյալ ժողովրդի, նրա պատմության ու մշակույթի մասին։

Ժողովրդի մեջ տոնն առավել հայտնի է Վարդավառ կամ Ջրոցի անունով: Այն Հայաստանի առանձին բնակավայրերում ունի անվանման տարբեր ձևեր՝ Վարդավառ, Վարդևոր, Վարդիվոր, որոնք հիմնականում պայմանավորված են հայոց ներէթնիկ խմբերի բարբառային առանձնահատկությամբ։ Տոնի կարևոր և անբաժանելի մաս է կազմում միմյանց վրա ջուր ցողելը, որից էլ առաջացել է տոնի Ջրոցի անվանումը։ Վարդավառը ցնծության, երգ ու պարի տոն է համարվում՝ ողողված վարդերով, ծաղիկներով ու ջրով։ Ինչպես առաջին խաղողն ուտում էին Վերափոխման կամ Խաղողօրհնեքի տոնին, այնպես էլ տարվա առաջին խնձորն ուտում էին Վարդավառին: Մինչև Վարդավառ ընդունված էր խնձոր չուտել:

Այդ օրը ընդունված է նաև ուխտագնացություններ կազմակերպել դեպի մոտակա սրբավայրեր, հատկապես՝ Խուստուփ լեռան սրբավայրերը: 

Պայծառակերպության տոնով հաստատվեց այն ճշմարտությունը, որ Հիսուսն Աստծու Որդին է: Աստծու պատգամն է առաքյալներին և ողջ աշխարհին. «Նրան լսեցեք»: Տոնի թելադրանքն է՝ սիրել Աստծուն, լսել Նրա պատվիրանները, հետևել դրանց և կյանքի կոչել: