პლუტონი, სიცოცხლის ძიება სამყაროში და კაცობრიობის დაუოკებელი სწრაფვა უცნობის აღმოსაჩენად: ინტერვიუ ინჟინერ ალან სტერნთან
8 წუთი კითხვის
2006 წლის 19 იანვარს პატარა კოსმოსური ხომალდი, მოწყდა რა დედამიწას, კოსმოსურ სიბნელეში შეიჭრა. ხომალდის სახელწოდება შემთხვევითი არ ყოფილაو New Horizons, რაც თარგმანში „ახალ ჰორიზონტებს“ ნიშნავს. მიზანი მზის სისტემის ჰორიზონტების შესწავლა და შორეულ პლანეტა პლუტონამდე მიღწევა იყო. ცხრაზე მეტი წლის განმავლობაში აპარატი განუწყვეტლივ მიჰყვებოდა თავის გზას და ცდილობდა იპოვა პასუხი კითხვაზე, რომელიც კაცობრიობას მრავალი წლის განმავლობაში აწუხებდა: როგორია პლუტონი, როგორ გამოიყურება მზის სისტემის კიდეებზე მოძრავი ციური სხეული?
ხანგრძლივი მოგზაურობის შემდეგ, 2015 წლის 14 ივლისს, მან საბოლოოდ მიაღწია დანიშნულების ადგილს. New Horizons-მა გამოგვიგზავნა ახლო მანძილიდან გადაღებული პლუტონის პირველი მკაფიო ფოტოები. კაცობრიობის წინაშე გადაიშალა ეს შორეული და საიდუმლოებით მოცული სამყარო თავისი ყინულოვანი მთებით, არაჩვეულებრივი ლანდშაფტებითა და მილიარდობით წლის განმავლობაში დამალული საიდუმლოებებით. ისტორიაში პირველად კაცობრიობას მიეცა შესაძლებლობა, ახლო მანძილიდან ენახა პლუტონი.
„არმენპრესთან“ საუბარში NASA-ს New Horizons-ის მისიის მთავარი სამეცნიერო ხელმძღვანელი ალან სტერნი აღნიშნავს, რომ ამ ისტორიის ყველაზე ლამაზი ნაწილი მხოლოდ უშუალოდ აღმოჩენა არ ყოფილა. ეს იყო ის სიხარული, რომელიც მან მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში მცხოვრებ ადამიანებს მიანიჭა. ათწლეულზე მეტი ხნის შემდეგაც კი, უცნობი ადამიანები აგრძელებენ მასთან მიახლოებას და მადლობის გადახდას მისიის წარმატებით განხორციელებისთვის. New Horizons პირველი კოსმოსური ხომალდი იყო, რომელმაც პლუტონი ახლო მანძილიდან შეისწავლა. თუმცა ამით აპარატის მისია არ დასრულებულა. დღესაც ეს პატარა კოსმოსური მოგზაური დიდი სიჩქარით მიქრის მზის სისტემის გარეთ, დედამიწაზე სიგნალებს აგზავნის და ჩვენს ცნობისმოყვარეობას მზის სისტემის მიღმა მიმართავს. და რა აიძულებს ადამიანს, თვალი ვარსკვლავებისკენ მიაპყროს და დაფიქრდეს, თუ რა არის მათ მიღმა? შეგვიძლია თუ არა იქ, კოსმოსის რომელიმე კუთხეში, სიცოცხლის აღმოჩენა? „არმენპრესმა“ STARMUS-ის ფესტივალის ფარგლებში ალან სტერნთან ამ და სხვა საკითხებზე ისაუბრა, რათა იპოვოს პასუხი კითხვაზე, თუ რა უბიძგებს კაცობრიობას უცნობისკენ.
- რას გრძნობდით, როდესაც ხანგრძლივი მოგზაურობის შემდეგ New Horizons-მა საბოლოოდ მიაღწია პლუტონს?
- როდესაც მან საბოლოოდ მიაღწია პლუტონს, ბედნიერი ვიყავი და ასევე აღფრთოვანებული ბუნებით. მაგრამ ყველაზე მეტად მიხაროდა ის, თუ რამხელა სიხარული მიანიჭა მან ადამიანებს -არა მხოლოდ ჩემი გუნდის წევრებს, არამედ მთელი მსოფლიოს მოსახლეობას. ამის შესახებ წერდა ყველა გაზეთი, ყველა ვებსაიტი, ეს შუქდებოდა ყველა საინფორმაციო გამოშვებაში. და ახლაც კი, ათი წლის შემდეგ, ადამიანები მწერენ ჩვეულებრივ და ელექტრონულ წერილებს, აეროპორტებში მოდიან ჩემთან და მეუბნებიან: „გმადლობთ. აი, რას უნდა აკეთებდნენ ადამიანები“. ეს ძალიან მახარებს.
- როდესაც პატარა ვიყავი, პლუტონს პლანეტას ვუწოდებდით. ახლა ის ჯუჯა პლანეტად ითვლება.
- პლუტონი პლანეტაა. პლანეტოლოგების უმეტესობა, ნამდვილი პროფესიონალები, მცირე პლანეტებსაც პლანეტებად მიიჩნევენ. სიტყვა „ჯუჯა“ უბრალოდ ნიშნავს, რომ ის პატარაა. საბოლოო ჯამში, მზესაც ჯუჯა ვარსკვლავს უწოდებენ, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ის ვარსკვლავი არ არის, უბრალოდ პატარა ვარსკვლავია.
-New Horizons-ზე საუბრისას, სადაა ის ახლა? უკვე გაიარა კოიპერის სარტყელი?
- ის კოიპერის სარტყლის გარეთა ნაწილში იმყოფება. ძალიან სწრაფად მოძრაობს და რამდენიმე წელიწადში გამოვა კოიპერის სარტყლიდან -რა თქმა უნდა, თუ არ აღმოჩნდება, რომ ის იმაზე დიდია, ვიდრე ვფიქრობდით.
- ის კვლავ აგზავნის სიგნალებს?
- ყოველდღე.
- ფოტოების გამოგზავნაც შეუძლია?
- დიახ, შეუძლია და ველით, რომ ამის გაკეთებას კიდევ დაახლოებით 15 წლის განმავლობაში შეძლებს.
- კოსმოსის კვლევაში რა შთააგონებთ ყველაზე მეტად?
- პირადად მე ყველაზე მეტად ის მიბიძგებს, რომ კოსმოსის შესწავლა ადამიანებისა და საზოგადოებისთვის უკეთეს მომავალს ქმნის.
- ფიქრობთ, რომ თქვენი სიცოცხლის განმავლობაში მოხერხდება სიცოცხლის არსებობის დამაჯერებელი მტკიცებულებების პოვნა?
- ეს შესაძლებელია. განსაკუთრებით იმის გამო, რომ ჩვენ სამედიცინო ტექნოლოგიების ნამდვილი აღორძინების ზღვარზე ვართ. ვფიქრობ, ამ რევოლუციის წყალობით, ბევრი ჩვენგანი, სავარაუდოდ, უფრო დიდხანს და ჯანმრთელად იცოცხლებს, ვიდრე ჩვენი მშობლები. მე მართლაც ვფიქრობ, რომ ძალიან სავარაუდოა სიცოცხლის აღმოჩენა კოსმოსში, მზის სისტემაშიც კი. მაგრამ ეს მხოლოდ ჩემი მოსაზრებაა. ჩვენ მონაცემები გვჭირდება.
- რა უფრო გაგაცრუებდათ იმედებს: იმის გაგება, რომ დამკვირვებად სამყაროში სიცოცხლე მხოლოდ დედამიწაზე არსებობს, თუ ის, რომ სიცოცხლე სხვა ადგილებშიც არსებობს, მაგრამ მხოლოდ ჩვენ ვართ გონიერი არსებები?
- გულწრფელი რომ ვიყო, ვფიქრობ, ეს ცრუ დილემაა. ბევრი სხვა შესაძლებლობა არსებობს, მათ შორის ისიც, რომ სამყაროში მრავალი სხვა გონიერი სიცოცხლის ფორმაა. თუ როგორ შექმნა სამყარომ სიცოცხლე ან რატომ არ შექმნა, როგორ წარმოიშვა მარტივი თუ გონიერი სიცოცხლე. ეს ჯერ კიდევ დასადგენი გვაქვს. ჩემთვის საკითხი იმაში კი არ მდგომარეობს, თუ შესაძლო შედეგებიდან რომელი გამიცრუებს იმედებს, არამედ იმაში, რომ გავოგოთ, სინამდვილეში რა მოხდა.
- თქვენი კარიერის მნიშვნელოვანი ნაწილი მზის სისტემის კიდეებზე მდებარე პლანეტების შესწავლას დაუთმეთ. რატომ არის ეს კვლევა ასე მნიშვნელოვანი? რას გვაძლევს ის?
- იცით, ერთ-ერთი თვისება, რაც ადამიანად გვხდის, არის ის, რომ მკვლევრები ვართ. ჩვენ ცნობისმოყვარეები ვართ. ცივილიზაციის დასაბამიდან მოყოლებული, ყველა ტექნოლოგიური პროგრესი ჩვენი ცნობისმოყვარეობით იყო განპირობებული. ჩვენ ვქმნით უკეთეს იარაღებს, ვაშენებთ უკეთეს ცხოვრებას. კოსმოსის შესწავლა უკეთესი ცხოვრებისთვის მრავალ ახალ შესაძლებლობას გვიხსნის. აიღეთ, მაგალითად, კომუნიკაციის ის შესანიშნავი საშუალებები, რომლებიც მანამდე არ არსებობდა თანამგზავრული კავშირი, შეიარაღებაზე კონტროლის მონიტორინგისა და, იმედია, მშვიდობის უკეთ დაცვის ჩვენი შესაძლებლობები. ასევე შეგვიძლია თვალი გავადევნოთ დაბინძურების შედეგად დედამიწის ატმოსფეროში მიმდინარე ცვლილებებს, შევისწავლოთ ისინი და მივიღოთ ზომები ვითარების გამოსასწორებლად. ეს ყველაფერი შესაძლებელი გახდა კოსმოსის წყალობით და იგივეს თქმა შეიძლება ბევრ სხვა რამეზეც. მომავალში იმედი მაქვს, რომ მრეწველობის მნიშვნელოვან ნაწილს დედამიწიდან კოსმოსში გადავიტანთ, რათა უკეთ შევძლოთ ჩვენი პლანეტის დაცვა. ეს ყველაფერი შესაძლებელი ხდება კოსმოსისა და მისი შესწავლის წყალობით.
- და ბოლო კითხვა: თქვენი აზრით, რა არის 21-ე საუკუნეში კაცობრიობის მიერ მიღწეული ყველაზე დიდი სამეცნიერო მიღწევა?
- სავარაუდოდ, ხელოვნური ინტელექტის შექმნა.
ფოტოზე: New Horizons-ის გუნდი ხედავს პლუტონიდან გადაღებულ პირველ ფოტოებს
„არმენპრესის“ მიერ STARMUS-ის ფესტივალის გაშუქება ხორციელდება Team Telecom Armenia-ს მხარდაჭერით.