363.38
TRIPP-ის განხორციელება საშუალებას მისცემს არა მხოლოდ სომხეთს, არამედ მთელ სამხრეთ კავკასიას, გახდეს მშვიდობის გზაჯვარედინი: ფაშინიანის გამოსვლა გაეროს მაღალი ტრიბუნიდან
15 წუთი კითხვის
სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა 24 სექტემბერს ნიუ-იორკში გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიაზე სიტყვით გამოსვლა წარმოთქვა.
„არმენპრესი“ წარმოადგენს სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის აპარატის ინფორმაციისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამმართველოს მიერ გავრცელებულ გამოსვლას სრული სახით:
„გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის პატივცემულო პრეზიდენტო,
თქვენო აღმატებულებავ,
ქალბატონებო და ბატონებო,
2025 წლის 8 აგვისტოს აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მხარდაჭერითა და პირადი მონაწილეობით სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დამყარებულმა მშვიდობამ ახალი შესაძლებლობები გაუხსნა ჩვენს რეგიონს სამხრეთ კავკასიას.
ამ შემთხვევასთან დაკავშირებით, პირველ რიგში, მსურს შევეხო იმას, რაზეც პრეზიდენტმა ტრამპმა ორი დღის წინ ამ ტრიბუნიდან გაამახვილა ყურადღება. დიახ, მე განვაცხადე და ახლაც ვედასტურებ, რომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობის დამყარებამდე მიღწეული გარდატეხა უბრალოდ შეუძლებელი იქნებოდა პრეზიდენტ ტრამპის პირადი ჩართულობისა და მშვიდობის დამყარებისკენ მიმართული მისი გადამწყვეტი ვალდებულების გარეშე.
პრეზიდენტ ტრამპის პირად თანადგომას აქვს პრაქტიკული და სიმბოლური გამოვლინებები ადგილზეც.
2025 წლის 8 აგვისტოს თეთრ სახლში გამართული მშვიდობის სამიტის შედეგებით მიღებული მშვიდობის დეკლარაციის მეოთხე პუნქტში ნათქვამია: „სომხეთის რესპუბლიკა იმუშავებს ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ორმხრივად შეთანხმებულ მესამე მხარეებთან, სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე „ტრამპის გზა საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP) კომუნიკაციების პროგრამის განხორციელების ჩარჩოს განსაზღვრის მიზნით. ჩვენ ვ ადასტურებთ ჩვენს გადაწყვეტილებას, კეთილსინდისიერად გადავდგათ ყველა ნაბიჯი აღნიშნული მიზნის რაც შეიძლება სწრაფად მიღწევისთვის“.
TRIPP პროექტის განხორციელება, ამის შესაბამისად, ხელშესახები ნაბიჯებით ხდება რეალობა. სომხეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებს შორის ხელმოწერილი ჩარჩო შეთანხმება „ტრამპის გზა საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ პროექტის შესახებ სტრატეგიული თანამშრომლობის თაობაზე უახლოეს მომავალში სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნულ ასამბლეაში იქნები რატიფიცირებული.
ახლა ჩვენ შეერთებული შტატების მთავრობასთან ერთად ვმუშაობთ კომპანია „TRIPP development company“-ის შექმნასა და სააქციო შეთანხმების ხელმოწერაზე.
ამასთან, საწყის ეტაპზე სომხეთს ექნება 26-პროცენტიანი წილი „TRIPP development company“-ში, ხოლო აშშ-ს - 74 პროცენტი. შეთანხმება ითვალისწინებს, რომ მისი გაგრძელების შემთხვევაში, 50-ე წელს სომხეთის რესპუბლიკის წილი გახდება 49 პროცენტი, დამატებითი ინვესტიციის გარეშე.
TRIPP პროექტის ერთ-ერთი პრაქტიკული გამოვლინება იქნება 2025 წლის 8 აგვისტოს ჩემ მიერ და აზერბაიჯანის პრეზიდენტის მიერ მიღებული და აშშ-ის პრეზიდენტის მიერ მოწმის სტატუსით ხელმოწერილი მშვიდობის დეკლარაციის მე-3 პუნქტის განხორციელება.
დეკლარაციის მე-3 პუნქტში ნათქვამია: „ჩვენ კიდევ ერთხელ დავადასტურეთ ორ ქვეყანას (ანუ სომხეთსა და აზერბაიჯანს) შორის შიდასახელმწიფოებრივი, ორმხრივი და საერთაშორისო გადაზიდვებისთვის კომუნიკაციების გახსნის მნიშვნელობა, რაც ეფუძნება სახელმწიფოთა სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობისა და იურისდიქციის პატივისცემას, რეგიონსა და მის მეზობლად მშვიდობის, სტაბილურობისა და კეთილდღეობის ხელშეწყობის მიზნით.
ეს ძალისხმევა მოიცავს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ძირითად ნაწილსა და ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკას შორის სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიის გავლით შეუფერხებელ კომუნიკაციას, სომხეთის რესპუბლიკისთვის საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის ორმხრივი უპირატესობებით“.
TRIPP პროექტის განხორციელებას ისტორიული მნიშვნელობა ექნება სომხეთის რესპუბლიკისთვის. 90-იანი წლების დასაწყისიდან მოყოლებული, პირველად სომხეთი მიიღებს სარკინიგზო მიმოსვლას აზერბაიჯანთან, ამრიგად ასევე რუსეთთან, ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთთან. თუმცა, ხაზი უნდა გაესვას იმას, რომ 2025 წლის 8 აგვისტოს მშვიდობის სამიტის შემდეგ აზერბაიჯანმა გახსნა თავისი რკინიგზა სომხეთისთვის და ახლა ჩვენ საქართველოს ტერიტორიის გავლით გვაქვს სარკინიგზო კავშირი აზერბაიჯანთან.
TRIPP პროექტის განხორციელება შექმნის სომხეთ-აზერბაიჯანის პირდაპირ სარკინიგზო კავშირს, ასევე სომხეთის ტერიტორიის გავლით აზერბაიჯანიდან აზერბაიჯანში და აზერბაიჯანის ტერიტორიის გავლით სომხეთიდან სომხეთში სარკინიგზო კავშირს, რადგან სომხეთს თავის ჩრდილოეთ და სამხრეთ რეგიონებს შორის არ აქვს სარკინიგზო კავშირი და ეს პრაქტიკულად შესაძლებელია მხოლოდ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიით, ხოლო აზერბაიჯანს არ აქვს სარკინიგზო კავშირი თავის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასთან, და ეს პრაქტიკულად შესაძლებელია მხოლოდ სომხეთის ტერიტორიით.
უახლოეს მომავალში ჩვენ აღვადგენთ სომხეთის რესპუბლიკის მეღრისა და ერასხის საბჭოთა კავშირის დროს არსებულ და შემდგომში დანგრეულ სარკინიგზო მონაკვეთებს, და ჩემ მიერ აღნიშნული სარკინიგზო მიმოსვლები გაიხსნება.
მაგრამ ამას ექნება უზარმაზარი საერთაშორისო მნიშვნელობაც, რადგან აღნიშნული რკინიგზების მშენებლობის პარალელურად ჩვენ ველით სომხეთ-თურქეთის რკინიგზის გახსნას.
TRIPP პროექტთან ერთად, ეს შეიძლება გახდეს საერთაშორისო ლოგისტიკის სფეროს ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა, რადგან ამგვარად გაიხსნება ახალი სარკინიგზო მიმოსვლა ჩინეთს, ცენტრალურ აზიას, თურქეთსა და ევროპის კავშირს შორის.
ეს ყველაფერი კიდევ ერთ გარდამტეხ შესაძლებლობას ხსნის საერთაშორისო ლოგისტიკისთვის, რადგან სომხეთსა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკას შორის სარკინიგზო კავშირის აღდგენა ასევე აღადგენს სარკინიგზო მიმოსვლას სპარსეთის ყურესა და შავ ზღვას შორის. ეს მნიშვნელოვანი ნიუანსია, რადგან აჩვენებს, თუ რატომ და როგორ ჰპირდება TRIPP პროექტის განხორციელება დიდ სარგებელს ჩვენი რეგიონის ყველა ქვეყანას, და ეს პოტენციური სარგებელი შეიძლება გახდეს გრძელვადიანი სტაბილურობისა და მშვიდობის ქვაკუთხედი, მით უმეტეს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის.
დაახლოებით 35-წლიანი კონფლიქტის შემდეგ, ახლა ჩვენ TRIPP პროექტის ფარგლებში განვიხილავთ აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ რკინიგზის გარდა მილსადენების, ელექტროგადამცემი ხაზების, გზების მშენებლობის საკითხებს, და ეს საშუალებას მისცემს არა მხოლოდ სომხეთის რესპუბლიკას, არამედ მთელ სამხრეთ კავკასიას, გახდეს მშვიდობის გზაჯვარედინი.
გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის პატივცემულო პრეზიდენტო,
თქვენო აღმატებულებავ,
ქალბატონებო და ბატონებო,
ეს ყველაფერი გამოხატავს იმ ოპტიმიზმს, რომელიც 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონის მშვიდობის სამიტის შემდეგ დამყარდა ჩვენს რეგიონში და სომხეთის რესპუბლიკაში.
სომხეთის მოქალაქეებმა თავიანთი ოპტიმიზმი კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ამ წლის 7 ივნისს გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც არჩევნების მონაწილეთა დამაჯერებელმა უმრავლესობამ ხმა მისცა დევიზს „პატრონი ეყავი მშვიდობას“, რამაც პარტია „სამოქალაქო ხელშეკრულებას“ მისცა შესაძლებლობა, ჩამოაყალიბოს საპარლამენტო უმრავლესობა.
არჩევნები ჩატარდა განსაკუთრებულ საგარეო საინფორმაციო-მანიპულაციური ჩარევების პირობებში, და საგარეო თუ შიდა რამდენიმე ძალამ შეიმუშავა და ახორციელებდა სახელმწიფოს მიტაცების გეგმას მასობრივი დეზინფორმაციის, ჰიბრიდული და სხვა ინსტრუმენტების პარალელურად მასობრივი ამომრჩევლის მოსყიდვის გამოყენებით.
მაგრამ ბოლო წლებში ჩვენ მიერ განხორციელებულმა დემოკრატიულმა და ინსტიტუციურმა რეფორმებმა გაამართლა, სომხეთის სახელმწიფო ინსტიტუტებმა გამოავლინეს მაღალი მედეგობა, აღკვეთეს სახელმწიფოს მიტაცება და სომხეთის ხალხს მისცეს თავისი სიტყვის თქმის შესაძლებლობა.
სომხეთის ხალხმა პატრონობა გაუწია მშვიდობას, და ჩვენ თანმიმდევრულად უნდა დავკავდეთ მშვიდობის შემდგომი გაძლიერებითა და ინსტიტუციონალიზაციით.
სომხეთისა და აზერბაიჯანის ურთიერთობებში გადაჭრას საჭიროებს რამდენიმე ათასი დაკარგულის ბედის გარკვევა, რის გარშემოც თანამშრომლობის შეთანხმებას მივაღწიეთ აზერბაიჯანთან. სომხეთი მზადაა გააგრძელოს და გააღრმავოს თანამშრომლობა აზერბაიჯანთან განაღმვის საკითხში. და, რა თქმა უნდა, სომხეთის რესპუბლიკაში ელოდებიან კონფლიქტის შედეგად აზერბაიჯანში უთავისუფლოდ აღმოჩენილი სომხების დაბრუნებას.
ამ საკითხების ჯერ კიდევ გადაუჭრელობასთან ერთად, პესიმისტების კვების მეორე მიზეზი დროდადრო სომხეთისა და აზერბაიჯანის გარკვეულ წრეებში, ხანდახან ოფიციალურ დონეზე, კონფლიქტური ნარატივების გამოყენებაა. ვფიქრობ, ჩვენ მხედველობაში მაქვს სომხეთი და აზერბაიჯანი მივაღწიეთ სრულიად საკმარის შედეგებს, რომლებიც ჩვენთვის უფრო ღირებული უნდა იყოს, ვიდრე კონფლიქტური ნარატივების გამოყენება იქნება ეს ისტორიის, ისტორიულ-კულტურული ძეგლების თუ ნებისმიერი სხვა რამის შესახებ.
მშვიდობაზე ზრუნვა, მისი განმტკიცება და ინსტიტუციურად ქცევა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის თანამშრომლობის ძირითადი თემა უნდა იყოს. უკვე ორნახევარი წელია, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ორმხრივი სროლების შედეგად დაღუპულები და დაჭრილები არ არიან, და ეს, ვფიქრობ, არის ის უდიდესი ფასეულობა, რაც ბოლო წლების თანამშრომლობით შეიქმნა.
დამოუკიდებელი სომხეთისა და დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის ურთიერთობებში წარსულში არასდროს გვქონია ასეთი პერიოდი, მიუხედავად იმისა, რომ სომხებსა და აზერბაიჯანელებს მშვიდობიანი თანაცხოვრების საუკუნოვანი გამოცდილება აქვთ.
ჩვენი ამოცანა, თუმცა, ამ ისტორიული გამოცდილების აღდგენა კი არ არის, არამედ ამ ხალხური გამოცდილების საფუძველზე სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების აგება ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტისა და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის პატივისცემაზე დაფუძნებით. ეს, სხვათა შორის, ზუსტად ის ნარატივია, რაც სომხეთმა და აზერბაიჯანმა უკვე შეათანხმეს და პარაფირება გააკეთეს ორ ქვეყანას შორის მშვიდობისა და სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების დამყარების შესახებ შეთანხმებაში.
ვაშინგტონის მშვიდობის სამიტზე პარაფირებული ამ შეთანხმების ხელმოწერა და რატიფიცირება სომხეთისა და აზერბაიჯანის ერთობლივი დღის წესრიგის შემდეგი მსხვილი თემაა, და ჩვენ თანმიმდევრულად გავაგრძელებთ მუშაობას ამ მიმართულებით.
ქალბატონებო და ბატონებო,
სომხეთის მიერ დაბალანსებული და დაბალანსების საგარეო პოლიტიკის გატარება გამომდინარეობს მრავალპოლარულობის ლოგიკიდან, რაც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საქმიანობის საკვანძო პრინციპია. ბოლო წლებში ჩვენ სტრატეგიული ურთიერთობები დავამყარეთ საქართველოსთან, საფრანგეთთან, ჩინეთთან, ნიდერლანდებთან, ყაზახეთთან, გერმანიასთან, ლუქსემბურგთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან, ბულგარეთთან, ხორვატიასთან, ლიეტუვასთან, ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპის კავშირთან.
დღეს, სხვათა შორის, ევროკომისიამ დაამტკიცა გადაწყვეტილება სომხეთისთვის ავტონომიური სავაჭრო ღონისძიებების დაწესების შესახებ, რაც სომხეთ-ევროკავშირის ახალი ხარისხის ურთიერთობების მორიგი გამოვლინებაა.
რუსეთთან ჩვენი ურთიერთობები ტრანსფორმაციის ეტაპზეა, და ეს ბუნებრივი პროცესია, რადგან გასულ მთელ პერიოდში სომხეთსა და რუსეთს შორის ურთიერთობებზე მოქმედი ყველაზე დიდი ფაქტორი სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტი იყო.
ახლა, როდესაც აზერბაიჯანთან მშვიდობა დავამყარეთ, სომხეთ-რუსეთის ურთიერთობები ბუნებრივად შეიცვლება, და ჩვენი სურვილია, რომ ეს ურთიერთობები განვითარდეს მეგობრობისა და ურთიერთპატივისცემის პრინციპების საფუძველზე.
ჩვენ, რა თქმა უნდა, გავაგრძელებთ სომხეთიდან მეტ-ნაკლებად დაშორებულ ჩვენს პარტნიორებთან ურთიერთობების შემდგომ განვითარებას, და ამ თვალსაზრისით მსურს ხაზი გავუსვა ცენტრალური აზიის ქვეყნებს, რომლებთანაც ჩვენს ურთიერთობებს ასევე მაღალი დინამიკა აქვს.
მაგრამ არ შემიძლია ასევე ხაზი არ გავუსვა იმას, რომ ჩვენი საგარეო-პოლიტიკური წარმოდგენებისთვის, მაინც, საკვანძო მნიშვნელობა აქვს ჩვენს მეზობლებთან ურთიერთობების მოწესრიგებასა და გაღრმავებას. აზერბაიჯანთან ჩვენი ურთიერთობების დინამიკაზე უკვე ვისაუბრე.
თურქეთთან ჩვენ მაღალი დონის დიალოგი გვაქვს, და მსურს დავადასტურო პრეზიდენტ ერდოღანის მიერ წინა დღეს ამ ტრიბუნიდან ნათქვამი სიტყვები იმის შესახებ, რომ გადამწყვეტად მივწევთ წინ სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობების ნორმალიზების პროცესს.
ჩვენს დანარჩენ ორ მეზობელთან ირანის ისლამურ რესპუბლიკასა და საქართველოსთან ჩვენს ურთიერთობებს, როგორც წარსულში, ჩვენთვის აქვს განსაკუთრებული მნიშვნელობა და ჩვენი კეთილმეზობლობა განაგრძობს განვითარებასა და გაღრმავებას.
რეგიონის სტაბილურობასა და განვითარებაში თავისი წილი წვლილის შეტანას სომხეთის რესპუბლიკა მიიჩნევს საერთაშორისო მშვიდობის, სტაბილურობისა და განვითარების საქმეში თავის საკვანძო ამოცანად.
გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის პატივცემულო პრეზიდენტო,
თქვენო აღმატებულებავ,
ქალბატონებო და ბატონებო,
ამ წლის ოქტომბერში სომხეთი უმასპინძლებს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ კონვენციის მხარეთა მე-17 კონფერენციას, და ყველას გიწვევთ მონაწილეობის მისაღებად სომხეთისა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების საერთაშორისო დღის წესრიგისთვის ამ უმნიშვნელოვანეს ღონისძიებაში.
პატივცემულო ქალბატონებო და ბატონებო, ეს იყო ის, რისი გაზიარებაც მსურდა თქვენთან ჩემს დღევანდელ გამოსვლაში.
გმადლობთ ყურადღებისთვის“.