პარტნიორობის უპრეცედენტო გაღრმავება, სომხეთი-ევროკავშირის სამიტი და ერევნის ევროპული პერსპექტივები: ევროკავშირის ელჩის ინტერვიუ

სომხეთის რესპუბლიკასა და ევროკავშირს შორის ურთიერთობები ისე მჭიდროა, როგორც არასდროს -  ასე შეაფასა სომხეთში ევროკავშირის ელჩმა ვასილის მარაგოსმა ორმხრივი კავშირები და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს თანამშრომლობა ეფუძნება საერთო ფასეულობებს, მომავლის ერთიან ხედვასა და სომხეთის სუვერენული არჩევანისადმი მკაფიო პატივისცემას.

ელჩის განმარტებით, ბრიუსელი არა მხოლოდ პოლიტიკურ მხარდაჭერას უწევს ქვეყანას, არამედ ახორციელებს ხელშესახებ ინვესტიციებს სომხეთის ეკონომიკის, ინფრასტრუქტურისა და უსაფრთხოების გასამყარებლად, რაც მიზნად ისახავს სომხეთის მოქალაქეებისთვის რეალური შედეგების მოტანას.

„არმენპრესის“ კორესპონდენტთან ინტერვიუში ელჩმა დეტალურად ისაუბრა რამდენიმე საკვანძო თემაზე: სომხეთი-ევროკავშირის ურთიერთობების უპრეცედენტო დინამიკაზე, ქვეყნის ევროპულ პერსპექტივებზე, 4 და 5 მაისს ერევანში დაგეგმილ ევროპული პოლიტიკური გაერთიანებისა და სომხეთი-ევროკავშირის სამიტების მნიშვნელობაზე, სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებასა და სხვა აქტუალურ საკითხებზე.

ვასილის მარაგოსმა ასევე აღნიშნა, რომ სომხეთი დღეს ევროპული პოლიტიკური ყურადღების ცენტრში მოექცა, ხოლო მომავალი სამიტები სწორედ იმ პროგრესის დასტურია, რომელსაც ერევანმა და ბრიუსელმა მიაღწიეს.

-  თქვენო აღმატებულებავ, სომხეთსა და ევროკავშირს შორის პარტნიორობის ბოლოდროინდელი უპრეცედენტო გაღრმავების გათვალისწინებით, როგორ შეაფასებდით ორმხრივი დიალოგის ამჟამინდელ დონეს?

- ევროკავშირსა და სომხეთს შორის ურთიერთობები დღეს ისეთი მჭიდროა, როგორც არასდროს. ჩვენი თანამშრომლობა ეყრდნობა საერთო ღირებულებებს, საერთო ხედვას და სომხეთის სუვერენულ უფლებას - თავად აირჩიოს პარტნიორები. ევროკავშირი სომხეთის გვერდით დგას უსაფრთხოების, კეთილდღეობისა და სტაბილურობის განმტკიცების პროცესში.

პრაქტიკულ დონეზე ეს კავშირები მუდმივად ფართოვდება. „მედეგობისა და ზრდის“ 270 მილიონევროიანი პროგრამით ჩვენ პირდაპირ ინვესტიციებს ვახორციელებთ სომხეთის ეკონომიკასა და ბიზნესში. მოსალოდნელია, რომ „გლობალური კარიბჭის“ სტრატეგიის ფარგლებში ინვესტიციები 2.5 მილიარდ ევროს მიაღწევს, რაც მოხმარდება საგზაო და სარკინიგზო კავშირების, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და მიმწოდებლებზე დამოკიდებულების დივერსიფიკაციას. ეს არ არის მხოლოდ პოლიტიკური ჟესტები, ეს არის პრაქტიკული პროექტები ხალხისთვის.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია სავიზო ლიბერალიზაციის დიალოგი. ჩვენი მიზანია, კრიტერიუმების სრული შესრულების შემთხვევაში, სომხეთის მოქალაქეებს მიეცეთ ევროკავშირსა და შენგენის ზონაში უვიზო მიმოსვლის შესაძლებლობა (90 დღემდე). ასევე აქტიურად ვთანამშრომლობთ უსაფრთხოების სფეროში. მაგალითად, სიუნიქის რეგიონში „ევროპის გუნდის“ ფარგლებში ვმუშაობთ ადგილობრივი ინფრასტრუქტურის, სოფლის მეურნეობისა და ტურიზმის განვითარებაზე.

ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია , რომელიც 200-ზე მეტი ადამიანისგან შედგება, უზრუნველყოფს ხილვადობასა და სტაბილურობას სასაზღვრო რეგიონებში. გარდა ამისა, ახლახან დამტკიცდა ევროკავშირის ახალი პარტნიორობის მისია, რომელიც დაეხმარება ქვეყანას ჰიბრიდულ საფრთხეებთან, დეზინფორმაციასთან და კიბერშეტევებთან ბრძოლაში.

- 2023 წლიდან თქვენ ხელმძღვანელობთ ევროკავშირის წარმომადგენლობას სომხეთში. რა არის თქვენი, როგორც ელჩის, ძირითადი პრიორიტეტები?

- ჩემი მთავარი პრიორიტეტი სომხეთსა და ევროკავშირს შორის ურთიერთობების ყოვლისმომცველი გაძლიერებაა. კმაყოფილებით აღვნიშნავ, რომ ამ გზაზე მნიშვნელოვან პროგრესს მივაღწიეთ. ხაზგასმით მინდა ვთქვა: ეს პარტნიორობა ერთობლივი ძალისხმევის შედეგია. ყოველი ნაბიჯი ასახავს სომხეთის თავისუფალ არჩევანს.

სავიზო ლიბერალიზაცია ჩემთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხია, რადგან ის პირდაპირ ეხება ადამიანებს შორის კონტაქტებს, განათლებასა და ბიზნესს. 2024 წლიდან ამ მიმართულებით მდგრადი წინსვლა გვაქვს. 5 მაისის სამიტზე წარმოდგენილი იქნება პირველი ანგარიში ამ პროცესის შესახებ.

გარდა ამისა, პრიორიტეტულია კერძო სექტორის მხარდაჭერა. ბოლო ორ წელიწადში ევროკავშირის ინვესტიციებმა კერძო სექტორში 400 მილიონ ევროს გადააჭარბა, რამაც 2024 წელს 27,000-ზე მეტი სამუშაო ადგილის შექმნას შეუწყო ხელი.

- თქვენი აზრით, რამ განაპირობა პარტნიორობის ასეთი დონე და რა პერსპექტივებს ხედავთ მომავალში?

- ეს არის ინტერესებისა და ფასეულობების ღრმა თანხვედრის შედეგი. სომხეთმა მკაფიოდ გამოხატა ევროკავშირთან დაახლოების სურვილი, რასაც ჩვენ თანმიმდევრული მხარდაჭერით ვუპასუხეთ. სამომავლო გზა გაწერილია სომხეთი-ევროკავშირის პარტნიორობის სტრატეგიულ დღის წესრიგში, რომელიც 2025 წლის დეკემბერში მივიღეთ. საფუძველი მყარია: უსაფრთხოება, ეკონომიკური მედეგობა და სავიზო დიალოგი ჩვენი თანამშრომლობის ახალ ეტაპზე გადაყვანის გარანტიაა.

- როგორ აფასებთ პარტნიორობის სტრატეგიულ დღის წესრიგს და რა როლი აქვს CEPA-ს (ყოვლისმომცველი და გაძლიერებული პარტნიორობის შეთანხმება) ამ კონტექსტში?

- CEPA რჩება ჩვენი ურთიერთობების სამართლებრივ საძირკვლად, ხოლო ახალი სტრატეგიული დღის წესრიგი მასზე შენდება და უფრო ამბიციურ პოლიტიკურ მიზნებს ისახავს. რეფორმები მართლმსაჯულების, კორუფციასთან ბრძოლისა და ვაჭრობის სფეროში სომხეთს ხდის უფრო ძლიერს და კონკურენტუნარიანს 450-მილიონიან ევროპულ ბაზარზე.

- 2025 წელს ვაშინგტონში სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მიღწეულმა შეთანხმებებმა რეგიონში ვითარება ახალ დონეზე აიყვანა. როგორ ხედავთ ევროკავშირის როლს რეგიონულ სტაბილურობაში?

- 2025 წლის 8 აგვისტოს თეთრ სახლში მიღწეული შეთანხმებები ისტორიული წინსვლაა. ევროკავშირი მხარს უჭერს სამშვიდობო ხელშეკრულების სწრაფ ხელმოწერას. მნიშვნელოვანია, რომ ეს ყველაფერი ეფუძნება სომხეთის სუვერენიტეტსა და იურისდიქციას საკუთარ ტერიტორიასა და ინფრასტრუქტურაზე. არანაირ ექსტერიტორიულ დერეფანზე საუბარი არ არის.

ჩვენ მხარს ვჭერთ სომხეთის ინიციატივას „მშვიდობის გზაჯვარედინი“. „კავკასიის ელექტროგადამცემი ქსელის“ პროექტი, რომელიც სომხეთს საქართველოსა და ევროპულ ქსელთან დააკავშირებს, ამის პრაქტიკული მაგალითია.

- როგორ აფასებთ დემოკრატიულ რეფორმებს და ერევნის ევროპულ პერსპექტივებს?

- სომხეთმა რთული გამოწვევების მიუხედავად ხელშესახებ პროგრესს მიაღწია. დემოკრატია, ადამიანის უფლებები და კანონის უზენაესობა ჩვენი პარტნიორობის ბირთვია. ჩვენ მუდმივ დიალოგში ვართ ხელისუფლებასთან, სამოქალაქო საზოგადოებასთან და ოპოზიციასთან. ძლიერი ინსტიტუტები არის ის, რაც უზრუნველყოფს, რომ არავინ დარჩეს ყურადღების მიღმა.

- სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აღნიშნა, რომ ერევანმა მიმართა ევროპის მშვიდობის ფონდს დახმარების მესამე პაკეტისთვის. რა ეტაპზეა ეს პროცესი?

- ამ დროისთვის დამტკიცებულია ორი პაკეტი (10 და 20 მილიონი ევრო). ჩვენ ვამზადებთ აღჭურვილობის პირველი ნაწილის მოწოდებას. რაც შეეხება ახალ მიმართვას, ოფიციალური განაცხადი ჯერ არ მიგვიღია, თუმცა ჩვენს სომეხ პარტნიორებთან იდეებს აქტიურად განვიხილავთ.

- მაისში ერევანი უმასპინძლებს ორ მნიშვნელოვან სამიტს. რა პოლიტიკური გზავნილის მატარებელია ეს მოვლენები?

- ის, რომ ერევანი ერთ კვირაში მასპინძლობს ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების მე-8 სამიტსა და სომხეთი-ევროკავშირის პირველ ორმხრივ სამიტს, მკაფიო სიგნალია: სომხეთი ევროპული პოლიტიკის ცენტრშია. ეს არ არის სიმბოლური ჟესტი — ეს არის აღიარება იმისა, რომ სომხეთი საიმედო პარტნიორია. სომხეთის მოქალაქეებს შეუძლიათ ამით იამაყონ.

- ამ მოვლენების შემდეგ სომხეთი წინასაარჩევნო პერიოდში შედის. რა იქნება თქვენი მთავარი გზავნილი მოქალაქეებისთვის?

- ჩემი გზავნილი მარტივია: ივნისის არჩევნები თქვენია. სომხეთის მომავლის განსაზღვრის უფლება მხოლოდ ამომრჩევლებს ეკუთვნით. ევროკავშირი არ ირჩევს გამარჯვებულებს; ჩვენ ვთანამშრომლობთ ნებისმიერ მთავრობასთან, რომელსაც ხალხი აირჩევს. ჩვენი მიზანია დავეხმაროთ ინსტიტუტებს, რათა პროცესი იყოს თავისუფალი და სამართლიანი. ნუ აჰყვებით დეზინფორმაციას - გადაწყვეტილება მხოლოდ თქვენს ხელშია.