Թուրքիայում լարվածության շնորհիվ Հայաստանը Իրանի համար առանցքային նշանակություն կունենա. փորձագետներ

ԵՐԵՎԱՆ, 18 ՀՈՒԼԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Թուրքիայում ստեղծված ներքաղաքական իրավիճակի պատճառով այդ երկիրը տարածաշրջանում կորցրել է իր հավակնոտ դիրքը` որպես գերտերություն, ինչը Հայաստան-Իրան հարաբերություններում Հայաստանի համար կունենա դրական անդրադարձ: «Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ` Թուրքիայում ռազմական հեղաշրջման փորձի և տարածաշրջանային հնարավոր հետևանքների մասին հուլիս 18-ին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ խոսել են թուրքագետ Անուշ Հովհաննիսյանը և տարածաշրջանային հարցերով փորձագետ,իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը:

Թուրքագետ Անուշ Հովհաննիսյանի խոսքով` առաջին օրերին կարծիք էր հնչում, որ սա ռազմական հեղաշրջման փորձ է և հիմնական դերակատարները միջին օղակի զինվորականներն են: Հետագա զարգացումները ցույց տվեցին, որ, այնուամենայնիվ, վաղ էր դա բնորոշել «գնդապետների հեղաշրջում»: Լրատվամիջոցների շնորհիվ պարզ դարձավ, որ այնտեղ ներգրավված են եղել բարձրաստիճան զինվորականներ և որ ձերբակալվածների մեջ շատ են գեներալները: Թուրքագետի կարծիքով` կան շատ պատճառներ Թուրքիայում զինվորականների ըմբոստության համար:

«Էրդողանի հանդեպ բարձրաստիճան զինվորականության դժգոհությունը հասունանում էր շատ վաղուց: Այն «մաքրազերծումը», որը Էրդողանը և իր համախոհները իրականացրեցին իշխանության գալով չէր կարող դժգոհություն չառաջացնել: Զինվորականությունը, որը զրկվեց իր մենաշնորհային դիրքից, դժգոհում էր իր հնարավորությունները սահմանափակելու համար: Կան նաև վարկածներ, որ Էրդողանը սահմանափակեց նաև զինվորականների ֆինանսական կարողությունները: Օգոստոսին պետք է տեղի ունենար ամենամյա բարձրագույն զինվորական խորհուրդ, որտեղ նոր նշանակումներ են լինում, և նրանք տեղեկություններ ուներին, որ խորհրդի ժամանակ Էրդողանը մի շարք զինվորականների զրկելու է պաշտոններից: Սա նույնպես պատճառ հանդիսացավ ըմբոստության համար»,- ասաց Անուշ Հովհաննիսյանը:

Թուրքագետի կարծիքով` այս ամենի իրական պատկերը պարզ կլինի ավելի ուշ: Նրա խոսքով` մեզ համար պարզ չէ, թե ինչ էր այն իրենից իրականում ներկայացնում, քանի որ նորությունները հիմնականում հրամցվում են թուրքական պետական ապարատի կողմից:

Անուշ Հովհաննիսյանն անհնար է համարում, որ ներքին հետախուզությունը տեղյակ չլիներ այդ ամենի մասին. ըստ նրա` այնտեղ դավաճաններ են եղել:

Իրանագետ և տարածաշրջանային հարցերով փորձագետ Վարդան Ոսկանյանը նկատեց, որ Թուրքիան այլևս այն չէ, ինչ կար: Նրա խոսքով` Թուրքիայում տեղի ունեցած զարգացումներից հետո ակնհայտ է, որ Մերձավոր Արևելյան տարածաշրջանում գերտերության հավակնություն ունեցող 2 պետություններից (Թուրքիա և Իրան) Իրանը փաստացիորեն մնում է տարածաշրջանում միակը: Վերջինս պետություն է, որը հստակ կարողանում է պահպանել իր ներքաղաքական կայունությունը:

Փորձագետի խոսքով` Թուրքիան լինելով պետություն, որը վտանգ էր ներկայացնում իր հարևան պետությունների համար, ևս մեկ անգամ փաստեց այս հանգամանքը: Երկիր, որտեղ բանակն առանց որևէ պետական բարձրաստիճան մարմնի իմացության կարող է երկինք բարձրացնել ինքնաթիռներ, որը նրա հարևան պետությունների համար չափազանց վտանգավոր ազդակ է:

«Ոչ մեկ չի կարող բացառել, որ նման դեպքերը չեն կրկնվի և որևէ խելագար գեներալ չի հրամայի այդ ինքնաթիռներին` հատել հարևան երկրների սահմանները: Այս տեսանկյունից Թուրքիան տարածաշրջանում կորցրեց իր հավակնոտ դիրքը` որպես գերտերություն: Թուրքիայի հասարակությունը գրեթե հավասար բաժանվել է 2 մասի: Չնայած Էրդողանը պաշտպանեց իր իշխանությունը, սակայն այդ խնդիրները չլուծվեցին, հակառակը, դրանք ավելի են սրվելու: Այս համատեքստում էլ ես կարծում եմ, որ չնայած հեղաշրջման փորձին հաջորդած այն բարձրաձայնումներին, թե ԱՄՆ-ից պահանջում են հանձնել Գյուլենին, ակնհայտ է` Թուրքիան էլ է գիտակցում, որ ԱՄՆ-ի հետ այս ձևով խոսելը բավականին բարդ հետևանքներ կարող է ունենալ: Այս դեպքերից հետո Թուրքիան փորձելու է մանևրել Արևելքի և Արևմուտքի միջև: Իմ կարծիքով` այստեղ էլ է սխալ հաշվարկ տեղի ունենալու և Էրդողանը խնդիրներ է ունենալու»,- ասաց նա:

Էրդողանի նման հզոր իշխանություն ունեցողը կախված է ամերիկյան տեխնոլոգիաներից, պատկերավոր ասած «Այֆոնի» կոճակից: «Այն միացնել-անջատելու վերապահությունը տրված էր ամերիկյան հեռուստաընկերության լրագրողին` CNN Turk-ին»,-նկատեց տարածաշրջանային հարցերով փորձագետը:

Այս ամենը, ըստ Վարդան Ոսկանյանի, Հայաստանի համար կունենա դրական անդրադարձ: Իրանագետի կարծիքով` փաստացիորեն Հայաստանը Իրանի համար Պարսից ծոցը Սև ծովին կապելու ծրագրերի շրջանակներում մնում է կարևոր երկիր: «Մեր մրցակիցներից մեկը լրջորեն զիջեց դիրքերը, և դա կնպաստի, որ իրանցիների համար մեր երկիրն ավելի գրավիչ դառնա»,-ասաց Ոսկանյանը: