Վ.Կազիմիրով. «Բաքվի ռազմատենչ հռետորաբանությունը պետք է ավելի ուժեղ հակազդեցություն ստանա»

ԵՐԵՎԱՆ, 31 ՄԱՅԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման, ինչպես նաեւ հրադադարի պայմանագրի ստորագրման միջնորդման գործընթացում իր նշանակալի ավանդն է ունեցել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցերով Ռուսաստանի նախագահի նախկին հատուկ ներկայացուցիչ, ռուսաստանյան կողմից ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ, Ռուս դիվանագետների ասոցիացիայի նախագահի առաջին տեղեկալ Վլադիմիր Կազիմիրովը: Հակամարտության կարգավորման ներկա փուլի եւ դրա առանձնահատկությունների մասին «Արմենպրես»-ը զրուցեց Վ.Կազիմիրովի հետ:

-Պարո'ն Կազիմիրով, ինչպե՞ս եք գնահատում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման ներկա փուլը, ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի այն:

-Նախ պետք է նշեմ, որ բանակցությունների ներկա փուլն ընթանում է գաղտնի պայմաններում, եւ հազվադեպ են հրապարակվում այն դրույթները, որոնք կազմում են քննարկվող խնդրի մասը: Դրանց վրա հիմնվելով' դժվար է ասել, թե ինչպիսի ընթացք կունենա բանակցային գործընթացը, այդ պատճառով էլ շատ քաղաքագետներ եւ լրագրողներ այս հարցերի շուրջ իրենց տրամաբանությունը կառուցում են բավականին մոտավոր կերպով: Իմ դատողությունները եւս ունեն որոշակի մոտավոր բնույթ: Արդեն 4 տարի է, ինչ ընթանում են մադրիդյան սկզբունքների քննարկումները, եւ դրանց շուրջ համաձայնության ձեռքբերումից հետո միայն կսկսվի համաձայնեցված սկզբունքների զետեղումը համաձայնագրում, ինչը եւս շատ ժամանակ կպահանջի. կարծում եմ' առնվազն երկու-երեք տարի: Հակասությունների սրության պարագայում չի բացառվում, որ բանակցությունների գործընթացում լինեն նաեւ որոշակի դադարներ: Այս ամենը պետք է հաշվի առնել: Այնուամենայնիվ, չնայած ամեն ինչ չէ, որ հստակ է, ես հույսս չեմ կորցնում, պահպանում եմ չափավոր լավատեսություն, իրատեսորեն հասկանում եմ, որ մեծ բարդություններ պետք է հաղթահարվեն: Իհարկե, դժվար է հասնել փոխադարձ ընդունելի համաձայնության, քանի որ ամենահիմնական հարցերում կողմերի միջեւ կան ուղղակի հակասություններ, ինչպես, օրինակ, Լեռնային Ղարաբաղի ճակատագրին վերաբերող հարցը: Չեմ ասում այլ հարցերի մասին, քանի որ դրանք բոլորն էլ բխում են այդ հարցից: Սակայն չեմ կորցնում հույսը:

-Հրադադարի ռեժիմի հաստատումից անցել է 17 տարի: Ձեր գնահատմամբ' ինչպե՞ս է այն պահպանվում: Կարելի՞ էր այն ժամանակ հասնել ավելի ամուր հրադադարի ռեժիմի հաստատման:

-Կարեւորն այն է, որ չնայած մի շարք դժվարությունների, հրադադարը պահպանվում է, քանի որ եթե մանրամասնենք, ստիպված կլինենք հիշել այն միջադեպերը, որոնք տեղի են ունենում շփման գծում. ոչ միայն պատահական միջադեպերը, այլ նաեւ ծրագրավորված դիվերսիաները: Ադրբեջանի կողմից նկատելի է հայկական կողմերին հանգիստ չտալու միտումը' այս միջադեպերի միջոցով ցույց տալով ադրբեջանական կողմի համար վնասակար ներկայիս ստատուս-քվոյի անընդունելիությունը: Կնշեմ մի քանի քայլեր, որոնք կարելի էր անել այն ժամանակ եւ ավելի լավ արդյունք արձանագրել: 1994թ-ի փետրվարին կողմերը պայմանավորվեցին, որ հրադադարի պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո պետք է ուժերը հետ քաշվեին շփման գծից: Դրա վերաբերյալ նույնիսկ կա Պաշտպանության նախարարների ստորագրած փաստաթուղթը: Ցավոք, ադրբեջանական կողմը հրաժարվեց դրանից, չնայած, որ դրա համաձայնությունը տվել էր, իսկ փաստաթուղթը ստորագրել էր Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Մամեդրաֆի Մամեդովը: Ադրբեջանը հրաժարվեց ոչ միայն սիմետրիկ, այլ նաեւ ասիմետրիկ հեռացումից, որի համաձայնությունն առկա էր' ընդառաջ գնալով նրանց այն անհանգստություններին, որոնք կապված էին սահմանամերձ գյուղերի անվտանգության հետ, սակայն ադրբեջանական կողմը չընդունեց տարբերակներից եւ ոչ մեկը: Ահա միայն մեկ օրինակ, որը ցույց է տալիս, որ կողմերի դիրքերն իրար մոտ մնալով' մեծացրին միջադեպերի եւ դիվերսիոն գործողությունների հնարավորությունը: Բացի այդ, եթե, ասենք, ծանր զինատեսակները հետ քաշվեին, դիտորդներ տեղակայվեին շփման գծում, իրավիճակը կարող էր այլ լինել, քանի որ նրանք հստակ կնշեին, թե կողմերից որ մեկն է խախտում հրադադարի ռեժիմը: Իսկ հիմա, երբ տեղի են ունենում միջադեպեր, անընդհատ լսում ենք տարաբնույթ մեղադրանքներ: Սա ընդամենը մեկ օրինակ է. եկե'ք վերցնենք ՄԱԿ-ի բանաձեւերը. դրանցում նշվում էր ոչ միայն «ռազմական գործողությունների» դադարեցման, այլ նաեւ «թշնամական գործողությունների» դադարեցման մասին: Դա նշանակում է նաեւ շրջափակման անթույլատրելիությունը եւ այլն: Սակայն նույնիսկ ռազմական գործողությունները չեն ավարտվել, այլ ավարտվել են միայն մարտական գործողությունները, քանի որ ռազմական գործողությունների դադարեցումը կնշանակեր նաեւ նոր ամրությունների կառուցումից, զորքերի տարբեր շրջանների տեղափոխումից հրաժարում: Ահա այն, ինչ կարելի էր անել այն ժամանակ եւ իրավիճակն ավելի բարենպաստ կլիներ:

-Հայաստանում գտնվելով' ԵԱՀԿ գործող նախագահ Աուդրոնյուս Աժուբալիսը կոչ էր արել Հայաստանին դիպուկահարներին միակողմանիորեն հետ քաշել շփման գծից' որպես բարի կամքի դրսեւորում: Ներկա պայմաններում հնարավոր համարո՞ւմ եք արդյոք միակողմանի գործողությունների նախաձեռնում որեւէ կողմից:

-Կարծում եմ, որ նա այդ հայտարարությունն արել է որպես զուտ ցանկություն, սակայն միակողմանի գործողություններ հնարավոր չեն: Բոլոր գործողությունները պահանջում են փոխադարձության սկզբունքի պահպանում: Այդ դեպքում հնարավոր կլիներ կողմերից մեկին խնդրել դուրս բերել զորքերը որոշ շրջաններից կամ հեռու քաշել զորքերը որոշ տրամագծով: Ակնհայտ է, որ ցանկացած կողմ, եթե նույնիսկ պատրաստ լիներ գնալու նման զիջումների, այնուամենայնիվ, կպահանջեր փոխադարձության պահպանում:

-Ի՞նչ եք կարծում, Բաքվի ռազմատենչ հռետորաբանությունն ի՞նչ ազդեցություն ունի բանակցային գործընթացի վրա:

-Կարծում եմ, որ այն պետք է ավելի ուժեղ հակազդեցություն ստանա համանախագահների կողմից, սակայն ոչ միայն նրանց, քանի որ, բացի նրանցից, ԵԱՀԿ-ում կան նաեւ այլ կոլեկտիվ եւ անհատական մարմիններ, օրինակ' ԵԱՀԿ գործող նախագահ, ԵԱՀԿ «եռյակը», որը կազմված է նախկին, ներկա եւ հաջորդ գործող նախագահներից, Վիեննայում գործում է ԵԱՀԿ Մշտական խորհուրդը: Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում այս մարմինները գրեթե չեն երեւում: Հաճախ չես լսի, որ գործող նախագահն արտահայտվի այս հարցով: Գործող նախագահները փոխվում են ամեն տարի, եւ նրանցից յուրաքանչյուրը կարող էր նշանակալի ազդեցություն ունենալ գործընթացի վրա: Ես կցանկանայի, որ ԵԱՀԿ-ն առավել հետեւողական ներգրավված լիներ իր առաքելության մեջ, ինչպես նաեւ սեփական որոշումներն իրականացնելու գործընթացում:

Հարցազրույցը` Արմեն Ղազարյանի