„მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის მიზანია ასევე შექმნას პროექტები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მშვიდობის დღის წესრიგს: არეგ ქოჩინიანი
10 წუთი კითხვის
სომხურ-აზერბაიჯანული „მშვიდობის ხიდი“ ინიციატივის სომხეთის წევრმა დამფუძნებელმა წევრებმა შეაჯამეს აზერბაიჯანელი ექსპერტებისთან სომხეთში ჩატარებული შეხვედრის შედეგები.
„არმენპრესის“ ცნობით, ინიციატივის წევრმა არეგ ქოჩინიანმა აღნიშნა, რომ უკვე შესაძლებელია საუბარი უკვე ჩამოყალიბებულ, სტაბილურ ფორმატზე, არა მხოლოდ ერთჯერად ან რამდენიმეჯერ გამართულ ინიციატივაზე.
„ეს ფორმატია, რომელიც ხელმძღვანელობს საკუთარ წესებით და გაგრძელდება. მხარეები შეხვედრებს გარდა, სერიოზულად აკეთებენ სახლის დავალებებსაც. ორ ქვეყანაში დელეგაციები სარგებენ შეხვედრებს სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებთან, მედია და ექსპერტული წრეების წევრებთან. ყველა მიმართულებით ინიციატივები მუშაობენ, რათა შექმნან მაქსიმალურად ინკლუზიური გარემო. გარდა ამისა, არსებობს შეთანხმებები ერთობლივი პროექტების შესახებ. ვწერთ ერთობლივ სტატიებს, ვატარებთ კვლევებს, რომელთა შედეგებს მალე გავასაჯაროებთ“ – განაცხადა ქოჩინიანმა.
მან დაამატა, რომ მხარეებს აქვთ შესაძლებლობა საჯაროდ განიხილონ და წარმოადგინონ ყველა საკითხი, რომელიც მათ საზოგადოებებს აღელვებს. მისი თქმით, აზერბაიჯანელი დელეგატების ჩამოსვლა შემოთავაზა სომხურმა მხარემ ხმელეთით. ორ ქვეყნის ხელისუფლებამ მიესალმა ეს იდეა და განახორციელა. ქოჩინიანმა გაიხსენა, რომ ამ ფორმატით შეხვედრები იმართება მთავრობების პირდაპირი მხარდაჭერით და დაფინანსებით.
„ჩვენი მიზანი არ არის დავივიწყოთ ჩვენი ისტორია, ჩვენი უთანხმოებები და ტკივილი, რომელიც ჩვენსა და მათ საზოგადოებაში არსებობს. ჩვენი მიზანია შექმნათ მშვიდობის დღის წესრიგის მხარდაჭერის პროექტები, პარალელურად ბოლო ათწლეულებში გაჩენილ სირთულეებთან, ჩაატაროთ განხილვები და ვცადოთ შექმნათ პოზიტიური პაკეტი, მხარს ვუჭერთ არსებული პრობლემების გადაჭრას კონკრეტული იდეების წარდგენით“ – განაცხადა ქოჩინიანმა.
ინიციატივის წევრმა ნაირა სულთანიანმა აღნიშნა, რომ მათი მიზანია ნორმალიზება პირდაპირი კომუნიკაციების, ორ მხარეს შორის შეშფოთებების განხილვა კონსტრუქციულ გარემოში, და ხელმისაწვდომი იყოს შესაძლებლობები მომგებიანი თანამშრომლობისთვის, რომელიც ამ ეტაპზე წარმოიშვა.
„ჩვენი მიზანია სომხური დღის წესრიგი მიაწვდინოთ აზერბაიჯანში გადაწყვეტილების მიმღებებს, ასევე მათ საზოგადოებას. ჩვენი ბევრი წევრი აქტიურად ატარებს ინტერვიუებს იქაც. ვცდილობთ ჩაერთოთ სომხეთის სამოქალაქო საზოგადოება ამ პროცესებში, რადგან ეს აუცილებელი იქნება ინკლუზიური პროცესისთვის. უეჭველად, ბოლო შეხვედრის დროს მხარეებმა თავისუფლად განიხილეს მათთვის მნიშვნელოვან ჰუმანიტარულ საკითხები. ჩვენთვის ეს, რა თქმა უნდა, ტყვეების საკითხია, მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი ჯგუფს არ აქვს უფლებამოსილება პროცესებზე გავლენის მოსახდენად, მაგრამ აქვს შესაძლებლობა საზოგადოებრივი აზრის შექმნაზე“ – განაცხადა სულთანიანმა.
მან დაამატა, რომ ისინი კვლავ ცდილობდნენ აზერბაიჯანელ პარტნიორებს აეხსნათ, რატომ არ ჯდება ბაქოში ტყვეების ყოფნა მიმდინარე მშვიდობის პროცესების ლოგიკაში. ორივე მხარემ ასევე განიხილა ომებში გაუჩინარებულთა საკითხი. სულთანიანის თქმით, პროცესი ძალიან სწრაფად მიმდინარეობს ორივე საზოგადოებისთვის, და ადამიანები ორივე მხარეს უჭირთ მისი აღქმა, მაგრამ არსებობს შესაძლებლობა ერთობლივად წინსვლისთვის. მისი მოსაზრებით, საზოგადოებები იმხელა გამოზრდილები არიან, რომ შეუძლიათ განიხილონ მომავალი, თუმცა ჯერ ვერ არიან მზად წარსულის ტკივილის განხილვისთვის.
ინიციატივის წევრმა ბორის ნავსარდიანმა აღნიშნა, რომ მხარეები დაინტერესებულები არიან, რომ განხილვები მოიცავდეს მაქსიმალურად ბევრ სფეროს.
„ორივე ქვეყნის უფლებადამცველი საზოგადოების მუშაობის გარეშე, შედეგები ნაკლებად ეფექტიანი იქნება, ამიტომ არასამთავრობო ორგანიზაციების როლიც ძალიან მნიშვნელოვანია. მხარეები დაინტერესებულები არიან განიხილონ, რა ენა გამოიყენება საჯარო მასალებში, როგორ იყენებენ ორმხრივად ადგილმდებარეობის სახელებს. აქ შესაძლებელია გარკვეული შეთანხმებები მოხდეს მოხალისეობის პრინციპით, რაც შეამცირებს დაძაბულობას მიმდინარე საინფორმაციო გარემოში. დაინტერესებული განხილვა გაიმართა გარემოს დაცვის სფეროში წყლის რესურსების გამოყენების შესახებ, რაც მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ორ ქვეყანას, არამედ ყველა მეზობელისთვის“, – განაცხადა ნავსარდიანმა.
მან დაამატა, რომ მზარდია ბიზნესის სფეროში თანამშრომლობის შესაძლებლობების მნიშვნელობა, მით უმეტეს, რომ კერძო ბიზნესის წარმომადგენლები სომხეთსა და აზერბაიჯანში დაინტერესებულნი არიან ურთიერთგაცვლით ბაზრებზე. მისი თქმით, დაინტერესებულები არიან ასევე მომხმარებლები, ამიტომ ორ ქვეყნის პროდუქტი შესაძლოა ურთიერთდაინტერესებული იყოს. ნავსარდიანის აზრით, ამ პლატფორმაზე გაჩენილი იდეები ასევე ხელს შეუწყობს ეკონომიკურ თანამშრომლობას მომავალში, მით უმეტეს, რომ სფეროები ბევრია.
ინიციატივის წევრმა ნარეკ მინასიანმა აღნიშნა, რომ ორივე მხარე შექმნილ სიტუაციას განიხილავს როგორც შესაძლებლობის ფანჯარას. კონფლიქტისთან დაკავშირებული მოლაპარაკებების პროცესი გაგრძელდა ათწლეულები, თუმცა ბოლო პერიოდში განსაკუთრებით ექსპერტები და პოლიტიკოსები ცდილობენ უკან დააკვირდნენ და ანალიზით საუბრობენ გაშვებულ შესაძლებლობებზე.
„ვრწმუნდებით, რომ მშვიდობის პროცესის კონტექსტში გვაქვს კიდევ ერთი შესაძლებლობის ფანჯარა, რომელიც არ უნდა გავუშვათ. ეს ინიციატივა 100%-ით წარმატებას ვერ მიაღწევს, რადგან პროცესი დამოკიდებული არა მხოლოდ ჩვენზეა. არსებობს გარე და შინაგანი ფაქტორები, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ამ შესაძლებლობის გასაყვანი შეცდომა იქნება. განხილვების დროს არ ხდება საუბარი მეგობრობაზე, ტკივილისა და წარსულის დავიწყებაზე, საუბარია დიალოგის ხიდების აშენებაზე და მომავალთან დაკავშირებულ იდეებზე. რამდენადაც მძიმეა წარსულის მემკვიდრეობა, მიუხედავად ამისა, უნდა ვეცადოთ ვიპოვოთ საერთო წერტილები, რომელთა საფუძველზე შეგვიძლია წინ წავიდეთ და მშვიდობის პროცესს დაუყოვნებლივი გავხადოთ“, – განაცხადა მინასიანმა.
მან ხაზგასმით აღნიშნა რეალისტური მოლოდინების შექმნა ინიციატივის ფარგლებში. მისი თქმით, შეხვედრების დროს ორივე მხარე წარმოგვიდგენს შეშფოთებებსა და პრიორიტეტებს, შესაბამისად, როგორც ნარატივების შეცვლის საკითხში, ასევე სხვადასხვა იდეების გენერირებაში ინიციატივას აქვს გარკვეული დადებითი გავლენა. მინასიანმა ასევე აღნიშნა შეხვედრების გამჭვირვალობა.
ინიციატივის წევრმა სამველ მელიქსეთიანმა აღნიშნა, რომ ორმხრივი კომუნიკაციები დამატებით საშუალებას იძლევა მხარეების მიდგომების უკეთ გასაგებად. შესაბამისად, ყალიბდება ურთიერთაღქმების უფრო დეტალური გაგება.
„ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია ასევე კომუნიკაციის გზების გახსნა, რაც უნდა მოხდეს თანასწორ პირობებში და იყოს სრულყოფილი. აზერბაიჯანი ცდილობს TRIPP პროექტის წყალობით დაამყაროს კავშირი ქარსთან ნაქსივანის გავლით, მაგრამ მხოლოდ ამ კავშირის გააქტიურების შემთხვევაში სომხეთი აღმოჩნდება ნახევრად იზოლირებულ მდგომარეობაში, მაშინ როდესაც არსებობს გიუმრი-ერაშხ-მეჩრის რკინიგზა, რომელიც ასევე უნდა ამოქმედდეს. შთაბეჭდილება ისაა, რომ აზერბაიჯანული მხარე წინააღმდეგი არაა და უჭერს მხარს კომპლექსურ მიდგომებს, მაგრამ არსებობს კონკურენტული ელემენტი და ცდილობს პრიორიტეტი მის პროექტებს მიანიჭოს. ასევე სომხური მხარეზე განხორციელებული სამუშაოებიდან არის დამოკიდებული, როგორი იქნება კომუნიკაცია, ამიტომ ამ პროცესის ფარგლებში მივიღეთ სხვადასხვა მიდგომები. მნიშვნელოვანია, რომ ჯერ გვქონდეს საავტომობილო, შემდეგ რკინიგზის კავშირი“, - განაცხადა მელიიქსეთიანმა.
მისი დაკვირვებით, სომხური მხარე, აღიქვამს აზერბაიჯანული მხარის აღქმებს, შეუძლია უფრო ზუსტად ჩამოყალიბდეს საკუთარ ნაბიჯებსა და მოლოდინებზე რეალურ ფუნდამენტზე, ასევე გაიგოს, რომ წინააღმდეგი მხარე დაიგვიანებს და ნებისმიერი ახალი ნაბიჯი გაკეთდება გარკვეული შეჩერებებით. მიუხედავად ამისა, ასეთი კომუნიკაციები და შეხვედრები ძალიან სასარგებლოა, რაც ამ ფორმატის ერთ-ერთი უპირატესობაა.
სომხეთში 13-14 თებერვალს „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის ფარგლებში გაიმართა ორმხრივი ფორუმი, სადაც შეხვედრა გამართეს სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა. ფორუმზე, ინიციატივის ძირითადი მონაწილეების გარდა, ჩართულია ორივე მხარის ფართო ჯგუფი (მთელი მხრიდან 20 ადამიანი). აზერბაიჯანული დელეგაცია სომხეთში ჩავიდა ხმელეთის საზღვრის დელიმიტირებული და დემარკირებული ნაწილის გავლით, გაიარა ყველა შესაბამისი პროცედურა. განხილვების დროს სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა მიმოიხილეს 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონში გამართული სამიტის მშვიდობის დღის წესრიგის შესაბამისად მიმდინარე პროცესები, ფოკუსირება მოახდინეს რეგიონული უსაფრთხოების არქიტექტურის ფორმირებაზე, მშვიდობის სარგებლებზე, ორ საზოგადოებას შორის ურთიერთობების დამყარების საზოგადოებრივი აღქმაზე, ეკონომიკური თანამშრომლობის პერსპექტივებზე, ასევე სამოქალაქო საზოგადოების როლზე ურთიერთგაგებისა და ნდობის გაძლიერებაში.