Սկաուտ Թուֆանկջյանը պատմում է Հայկական սփյուռքի, ցեղասպանության ճանաչման եւ Օբամայի հետ աշխատած տարիների մասին

ԵՐԵՎԱՆ, 20 ՄԱՅԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Ամերիկահայ ֆոտոլրագրող Սկաուտ Թուֆանկջյանը ֆոտոլրագրության ոլորտում արդեն դասական համարվող մի շարք նկարների հեղինակ է: Իր լուսանկարչական օբյեկտիվում անկրկնելի պահեր ֆիքսած Թուֆանկջյանը վստահ է, որ ֆոտոլրագրության մեջ ամենակարեւոր բաղկացուցիչը հետաքրքրասիրությունն է, երկրորդը` մարդկանց սիրելն ու այդ սերը ցույց տալը:Ամերիկահայ ֆոտոլրագրողը մայիսի 10-ից «Թումո» ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնումմի քանի շաբաթ վարում է «Ֆոտոլրագրության եւ ֆոտոպատմության հիմունքները» ֆոտոլրագրության դասընթացը: «Թումո»-իհյուրընկալ հարկի տակ էլ «Արմենպրես»-ը զրուցեց Թուֆանկջյանի հետ նրա «Հայկականսփյուռք» նախագծի, հայկական արմատների եւ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի նախագահական քարոզարշավի շրջանում նրա հեղինակած հաղթական լուսանկարների մասին:

-Ինպիսի՞ն էր Ձեր արձագանքը, երբ ստացաք Հայաստանում ֆոտոլրագրության դասընթացը վարելու առաջարկը:

- Ես շատ ոգևորված էի: Սառա Անդարգորյանը, ով կենտրոնում աշխատում է լուսանկարչության բաժնում, խնդրեց ինձ դասընթաց վարել: Ես նախկինում լսել էի «Թումո»-ի մասին եւ գիտեի` որքան հետաքրքիր է այն, ուստի անմիջապես համաձայնեցի: Գիտեի, որ այն արվեստի եւ տեխնոլոգիաների մի հիանալի կենտրոն է երիտասարդների համար: Սակայն պատկերացում չունեի, թե որքան հիանալի կենտրոն է մինչեւ գալս:

- Ձեզ դո՞ւր է գալիս այստեղի աշակերտների հետաշխատանքը?

- Շատ է դուր գալիս: Ունեմ հրաշալի աշակերտներ, որոնց մի մասը դեռ շատ փոքր են, մյուսներն ավելի փորձառու են, սակայն ամենից շատ ինձ դուր է գալիս նրանց խանդավառութունը:

- Հայաստանում եղել եք նաեւ 2002 թվականին: ՍաՁեր երկրորդ այցն է Հայաստան:Ի՞նչն է փոխվել այս տասը տարվա ընթացքում:

- Այո, հայրիկիս հետ էի եկել Հայաստան: Փոփոխությունը հսկայական է: Այժմ ավելի շատ սրճարաններ կան, ավելի շատ մարդկանց ես հանդիպում փողոցներում զբոսնելիս, շատ գեղեցիկ է Կասկադի` ժամանակակից արվեստի այգին: Երբ 2002-ին Հայաստան եկա, Քըրք Քրքորյանի ծրագրի շրջանակում էր: Այդ ժամանակ թանգարանները հիմնականում փակ էին, փողոցներն ` անբարեկարգ:

- Ի՞նչ վայրեր եք արդեն հասցրել այցելել:

- Հիմնականում ռեստորաններ եւ սննդի վայրեր (ծիծաղում է): Ես շատ եմ սիրում ուտել:

- Հանդիպել եք արդյո՞քհայ լուսանկարիչներին:

- Այո, մի մասի հետ հանդիպել եմ եւ հույս ունեմ` ավելի շատ լուսանկարիչների կհանդիպեմ: Ես և իմ ընկեր Սառան ցանկանում ենք երեկո կազմակերպել և հավաքել հայ լուսանկարիչների, զրուցել, շփվել միմյանց հետ: Շատ տաղանդավոր լուսանկարիչներ կան այստեղ և դա հրաշալի է:

-Որքանո՞վ եք ծանոթ Ձեր նախնիների պատմությանը:

- Ոչ այնքան, որքան կցանկանայի: Իմ պապիկի ու տատիկի ծնողները հինգ-ութ տարեկան որբ երեխաներ են եղել, երբ եկել են Միացյալ Նահանգներ: Հետևաբար նրանք շատ բան չգիտեին, որքան որ մենք կցանկանայինք: Մենք գիտեինք միայն, որ մեր նախնիների մի մասը Խարբերդից են, իմ տատիկն ու պապիկը Մուսալեռցի են: Մայրս իռլանդական ծագում ունի:

-Հայերեն հասկանո՞ւմ եք:

- Շատ քիչ մը կխոսիմ հայերեն(կրկին անցավ անգլերենի. խմբ): Հայրս հայ է եւ իմ տատիկն ու պապիկը խոսում էին հայերեն, բայց թուրքական բարբառով: Նրանք Խարբերդից եւ Մուսա լեռից են: Ես մեծացել եմ լսելով հայերեն խոսք:

-Ընտանիքում ունե՞ք ավանդույթներ, որոնք հայկական են:

- Իհարկե, ես մեծացել եմ հայկական միջավայրում: Ավանդույթները ավելի շատ կապված են խոհանոցի, ուտեստների հետ, հաց ու պանիրն իմ մանկության ամենասիրելի ուտելիքներից էր: Ես շատ եմ սիրում հայկական խոհանոցը` մանտե` սիրիահայերի խոհանոցից, մածուն, թան, բաստուրմա, լահմաջո, սուջուխ: Իմ զարմիկները հայկական եկեղեցու վանականներ են, եւ մեր ողջ ընտանիքը անդամակցում է Մասաչուսեթսի հայկական համայնքին: Բացի դրանից, մեծանալով ԱՄՆ-ում, երբ քո ազգանունը Թուֆանկջյան է, շատ հարցերի տեղիք է տալիս շրջապատի մոտ եւ ամեն անգամ դու բացատրում ես «ես հայ եմ, ես հայ եմ» (ժպտում է):

- Ձեր «Հայկականսփյուռք» նախագիծըլուսանկարների եւ հարցազրույցներիմիջոցովփորձ է ներկայացնել տարբեր երկրների հայ համայնքների ամբողջական պատկերը: Ո՞րն է ծրագրի գլխավոր նպատակը, ի՞նչ լուսանկարներ եք արել մինչ այժմ:

- Ես շրջագայում եմ աշխարհի տարբեր երկրների հայկական համայնքներով` փորձելով վերարտադրել հայկական սփյուռքի արդի պատկերը` այնպիսին, ինչպիսին այն այսօր է: Եղել եմ Բրազիլիայում, Սիրիայում, Լիբանանում, Եգիպտոսում, Եթովպիայում, ԱՄՆ-ի հայկական համայնքներում, արդեն լուսանկարել եմ այստեղի սիրիահայերին և իրաքահայերին, և շուտով պլանավորում եմ այցելել Մոսկվա, ապա Կալկաթա` Հնդկաստան, Արգենտինա, Ֆրանսիա... մոտ հիսուն հարց եմ կազմել, որ տալիս եմ հարցազրույցի ժամանակ: Հարցերը վերաբերում են ամենատարբեր թեմաներին` առօրյա կյանքից մինչև նրանց նախնիների պատմությունը: Անցյալ տարի ընկերուհիներիցս մեկի հետ, ով ի դեպ նույնպես հայ է, այցելել ենք պատմական Հայաստանի հին գյուղերն ու քաղաքները` Համշեն, Խարբերդ, Տիգրանակերտ, Վան, Ախթամար, Մարաշ, Մուսա լեռ: Տեսել ենք հայկական հին տները, եկեղեցիները: Արդեն մոտ 250 մարդ ներգրավված է իմ լուսանկարներում, որոնք տեղ կգտնեն գրքում: Հավանաբար այն լույս կտեսնի 2015 թվականի սեպտեմբերի սկզբին` Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցին ընդառաջ:

- Ի՞նչ եք կարծիք ունեքԹուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության հնարավոր ճանաչման մասին:

- Կարծում եմ` Թուրքիայում հիմա շատ հետաքրքրիր իրավիճակ է` եւ լավ, եւ վատ առումով: Առաջին ագնամ սփյուռքահայերը հնարավորություն ունեցան այցելել եւ Հայոց ցեղասպանությունը ոգեկոչել Թուրքիայում: Մյուս կողմից վերելք է ապրում թուրք ազգայնականությունը: Կարծում եմ` նրանք պարտավոր կլինեն, քանզի պատմական ապացույցները անհերքելի եւ ակնհայտ են: Անցյալում ավելի հեշտ էր ճշմարտությունը թաքցնել ավագ սերնդից, քանի որ չկար ինտերնետի միջոցով արտաքին աշխարհի հետ կապվելու հնարավորությունը: Խնդիրը ոչ թե այն է, որ թուրք քաղաքացիները հերքում են ցեղասպանությունը, այլ իրականում նրանք տեղյակ չեն այդ մասին: Թուրքիայում հանդիպել եմ թուրք ընտանիքների, ովքեր հարցնում էին ինձ` «Ժամանակին շատ հայեր են բնակվել այստեղ, ուր եք դուք բոլորդ գնացել»: Նրանք պարզապես չգիտեն, թե ինչ է տեղի ունեցել: Սակայն երիտասարդ սերունդը, որն օգտվում է ինտերնետից, տեղեկանում է մյուս երկրների, գիտնականների տեսակետների, բանավեճերի մասին: Այժմ ավելի դժվար է երիտասարդներին անտեղյակության մեջ պահել: Ստամբուլի գրախանութներում կարելի է տեսնել Հայոց ցեղասպանության մասին պատմող գրքեր, բարձրացել է քաղաքային բնակչության կրթական մակարդակը, ուստի ես հավատում եմ, որ իրադրությունը կփոխվի:

-Իսկ ի՞նչ կասեք ԱՄՆ-ի քաղաքականության մասին` ուղղվածՀայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին:

- Կարծում եմ, որ ԱՄՆ-ի` Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանն ուղղված քաղաքականությունը միշտ կապված կլինի Թուրքիայի նկատմամբ տարվող քաղաքականության հետ: Ցավոք սրտի, աժմ ԱՄՆ-ի նախապատվությունը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների պահպանումն է, եւ եթե Թուրքիան ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, ապա ԱՄՆ նույնպես կճանաչի այն:

-Անդրադառնալով Ձեր ստեղծագործական գործունեությանը` չենք կարող շրջանցել ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի հետ աշխատելու ժամանակահատվածը: Կպատմե՞ք այդ մասին:

- 2006 թվականին ես նոր էի վերադարձել Գազայից, ուր աշխատել էի չորս տարի: Վերադառնալով Նահանգներ` ինձ ուղարկեցին լուսանկարել երիտասարդ քաղաքական գործչի գրքի շնորհանդեսը: Եվ երբ ես տեսա մարդկանց վերաբերմունքը եւ ոգևորվածությունը նրա նկատմամբ, մտածեցի, որ նրա քաղաքական քարոզարշավը իսկապես հետաքրքիր կլինի լուսաբանել: Ուստի հաջորդ երկուսուկես տարիները ես աշխատեցի նրա հետ` լուաբանելով նրա քարոզարշավը, որն ավարտվեց նրա նախագահ դառնալով: Ամենից հետաքրքիրը ֆոտոլրագրողի աշխատանքում այն է, որ դու վկա ես դառնում պատմության կերտմանը և ի վիճակի ես լինում վավերագրել այն: Եվ որպես ֆոտոլրագրող` ես հասկացա, որ եթե նրան հաջողվի դառնալ ԱՄՆ-ի առաջին սեւամորթ նախագահը, դա աննախադեպ իրադարձություն կլինի ԱՄՆ-ի պատմության մեջ: Եվ հնարավորություն ունենալ վավերագրել այդ իրադարձությունը, պարզապես աներևակայելի կլիներ: Սովորաբար ֆոտոլրագրողների մեծ գործերը կապված են լինում ինչ-որ ողբերգական իրադարձությունների հետ` պատերազմներ, սով, տարերային աղետներ, հեղափոխություններ և այլն, այնինչ սա դրական պատմական իրադարձություն էր, որը նման աննախադեպ հանգուցալուծում կարող էր ունենալ:

Անցյալ տարի ես Բիթլիսում էի, երբ Օբամայի նախընտրական գրասենյակից զանգեցին և առաջարկեցին կրկին աշխատել իրենց համար: Ես մտածեցի, թե որքան աներևակայելի իրադարձություն է, որ հայկական ծագում ունեցող ամերիկահայ ֆոտոլրագրողը Թուրքիայից մեկնում է ԱՄՆ` լուսաբանելու ԱՄՆ նախագահի նախընտրական քարոզարշավը:

-Նախագահ Օբաման գիտե՞րՁեր հայկական ծագման մասին:

- Չգիտեմ, անկեղծ ասած, մենք երբեք չենք խոսել այդ մասին, քանի որ իրականում դու չես կարող ԱՄՆ նախագահի հետ նստել և մտերմիկ զրույց ունենալ: Սակայն գիտեմ, որ նա հայ ընկերներ ունի, նա Չիկագոյում մասնակցել է հայկական հարսանիքի, եւ գիտեմ, որ քաջատեղյակ է հայկական հարցի մասին:

-Այն լուսանկարը, երբ ԱՄՆ-ի վերընտրված նախագահը կնոջ` Միշելի Օբամայի հետ գրկախառնված է, Twitter սոցիալական կայքում մեջբերումների ռեկորդային քանակ է արձանագրել:Կպատկերացնե՞իք, որ այդ լուսանկարը նման արձագանք կստանա:

- Ամնեևին: Հիշում եմ, որ երբ լուսանկարեցի եւ նայեցի` ինչպես է ստացվել, մտածեցի` «նորմալ է»: Իրականում այն ցույց չէր տալիս այն արդյունքը, որ ես էի ցանկանում ստանալ: Ուստի ես ցնցված էի: Կարծում եմ` լուսանկարի նկատմամբ վերաբերմունքն ավելի շատ արտացոլում է մարդկանց վերաբերմունքը Նախագահի և նրա կնոջ նկատմամբ:

-Հնարավո՞ր է կրկին աշխատեք Օբամայի հետ:

- Չգիտեմ, առաջին քարոզարշավից հետո որոշել էի այլեւս չաշխատել, սակայն ինչպես տեսնում եք, կրկին աշխատեցի, այնպես որ չեմ կարող ասել:

-Հայաստանում գտնվելու ժամանակահատվածումի՞նչ ծրագրեր ունեք, բացի «Թումո»-ում ֆոտոլրագրության դասընթացներից:

- Մեծ է ցանկությունս այցելելու մի քանի թանգարաններ, Սեւանա լիճ, Տաթեւի վանական համալիր, ինչպես նաեւ Լեռնային Ղարաբաղ, շարունակել համտեսել հայկական համեղ ուտելիքները: Ապագայում երեւի նորից կգամ Հայաստան ամուսնուս հետ: Ինչպես նաեւ այստեղի իմ աշակերտների հետ հունիսին պատրաստվում ենք ցուցահանդես ունենալ, ուր կներկայացնենք դասընթացների ընթացքում արված աշխատանքները:

Հարցազրույցը` Սյունե Բարսեղյանի եւ Տաթեւիկ Գրիգորյանի

Լուսանկարները` Սամվել Բերքիբեքյանի