Վարդան Պետրոսյանը բեմում իրեն զգում է տիեզերական ազատության մեջ

ԵՐԵՎԱՆ, 9 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Տարածված կարծիք է` ընդունված եւ սիրված արտիստի գլխավոր առանձնահատկությունն անկեղծությունն է: Եվ եթե դերասանը կարողանում է իր եւ հանդիսատեսի միջեւ առկա «հեռավորությունը» հասցնել նվազագույնի եւ վերացնել առկա բոլոր պատնեշները, ապա դա խոսում է իրապես սիրված լինելու մասին: Վերոնշյալի հավաստիության մեջ համոզվեցի, երբ զրուցեցի սիրված եւ ճանաչված դերասան, երգիծաբան, նմանակող Վարդան Պետրոսյանի հետ: «Արմենպրես»-ը ներկայացնում է սիրված դերասանի անցած ուղին` մանկությունից մինչեւ մեր օրերը:

-Պարո'ն Պետրոսյան, ո՞րն էր պատճառը, որ ընտրեցիք հենց դերասանի, երգիծաբանի, նմանակողի ուղին, ոչ թե մեկ այլ:

Ես կարծում եմ, որ այդպիսին եմ ծնվել` դերասան, կատակաբան, զվարճացնող, նմանակող: Թատրոնի նկատմամբ սեր ունեցել եմ վաղ մանկությունից` միայն թե այդ սերը միշտ եղել է կոծկված: Ես դա գաղտնի եմ պահել, որովհետեւ իմ ժամանակ բակի չար տղաների շրջանում դերասանի մասնագիտությունն այդքան էլ հարգված չէր. տղան պետք է ֆուտբոլ խաղար, չարություն աներ, ցոգոլ գողանար, դասերից փախչեր, բայց դերասանություն` ոչ: Ես հիշում եմ, որ երբ ֆուտբոլ էի խաղում, իսկ ես փոքր հասակումշատ լավ էի խաղում , կարծես թատրոն լիներ, քանի որ ուշադիր նայում էի արդյոք պատշգամբներից մեր բակի սիրուն աղջիկները հետեւում են ինձ, թե ոչ: Ես դարպասապահ էի եւ գնդակը որսալու համար ինձ գցում էի գետնին` անգամ ոտքով չէի վերցնում այն. ամեն օր տուն էի վերադառնում ցեխերի մեջ կորած: Դպրոցական միջոցառումների կամ ամանորի հանդեսների երբեւէ չեմ մասնակցել, ատել եմ դրանք: Այնպես ստացվեց, որ ստացա նկարչական կրթություն` սկզբում սովորելով Փանոս Թերլեմեզյանի անվան ուսումնարանում, հետո` Գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի արվեստի բաժնում: Բայց երեւի արտիստն իմ մեջ ավելի ուժեղ էր արտահայտված, ինքն ավելի ուժեղ էր, քան ես: Ուսանողական տարիներին նկարիչներով հավաքվել էինք եւ ստեղծել թատերական խումբ` ջազային թեքումով: Եվ մենք ուսանողական բեմերում, փողոցներում, աղջիկների լուսամուտների տակ, անգամ ավտոբուսների մեջ ելույթներ էինք ունենում: Բայց եկավ մի պահ, որ ինձ խորհուրդ տվեցին ինքնուրույն թատրոն ստեղծել: Ես էլ հոգուս խորքում սպասում էի դրան, քանի որ այդ «կասկածը» մեջս անընդհատ կար: Ես գրում էի պիեսներ, խաղում էի դրանցում, գրում էի երգեր, նկարում էի, բեմադրում, ձեւավորում, ամեն ինչ անում էի: Կամաց-կամաց կյանքն այնպես դասավորվեց, որ այդ ամենը հավաքվեցին ու միավորվեցին թատրոնում:

-Կարելի՞ է արձանագրել, որ առաջին լուրջ քայլերն արեցիք 1988 թվականին «Ոզնիներ»-ում:

Իրականում ավելի շուտ: 1985 թվականին մենք ստեղծեցինք «Երիտասարդ ոզնիներ» թատերախումբը` «Ոզնի» հանդեսի հովանու տակ, իսկ արդեն 88-ին ստացանք պաշտոնական կարգավիճակ: Դա իսկական սկիզբ էր, եւ մենք քաղաքական բարդ իրավիճակում դարձանք ժողովրդի «խոսնակը», սկսեցինք կրակոտ ներկայացումներ տալ: Դրա արդյունքում էլ կայացանք որպես քաղաքացիներ:

-Փաստորեն կարելի՞ է եզրակացնել, որ դերասան դառնալն օգնեց, որպեսզի դառնաք ճիշտ քաղաքացի:

Թատրոնն այդ իմաստով դարձավ այն ամբիոնը, որտեղից խոսում էինք, մեր զգացումներն ու մտքերն արտահայտում, ձեւավորվում եւ կայանում որպես քաղաքացի: Շատ մարդիկ այդ հնարավորությունն ու տեղը չունեին:

-Այնուամենայնիվ, այդ ամենով հանդերձ, 1992 թվականին թողեցիք Հայաստանը եւ գնացիք Փարիզ: Ո՞րն էր պատճառը:

Հայաստանում շատ մեծ ճգնաժամ էր, փլուզվել էին բոլոր քաղաքական-հասարակական կառույցները, նորերը չէին ստեղծվել: Մյուս կողմից ես ինձ անկարող էի զգում ստեղծագործել, ինչ-որ ձեւով հանդես գալ: Այ տեսեք, 1988 թվականին շատ բարդ կացություն էր, բայց ես ինձ անկարող չէի զգում, ես բեմից կրակ էի թափում, որովհետեւ որպես ստեղծագործող պինդ էի, ուժեղ, ասելիք ունեի: Իսկ գնալուց առաջ կարծես ճզմված լինեի որպես մարդ, ստեղծագործող, պարտված, դատապարտված, հաշմանդամ. ահա թե ինչ էի զգում: Ներքին եւ արտաքին շատ մեծ ճգնաժամը պատճառ դարձավ որեւէ տեղ ելք փնտրելու: Իմ անձնական կյանքում էլ էր ճգնաժամ` միջանձնային փոխհարաբերությունների հետ կապված: Եվ ես ընտրեցի փախուստի ուղին, որը դարձավ փախուստ ինքս ինձնից: Այդ ժամանակ շատ էի տանջվում, քանի որ ես ինձ զգում էի հայրենիքս, ընկերներին, սկզբունքներին դավաճանած մարդու նման:

-Սկզբում չունեի՞ք օտարի, այլի, ուրիշի զգացողություն: Չէ՞ որ նոր կյանք էիք սկսում օտար հողում:

Ես եղել եմ ռիսկի մարդ եւ կարողացել եմ ինձ նետել կրակի մեջ: Այնտեղ սկսել եմ շատ արագ աշխատել` ծաղիկ եմ վաճառել, բայց դա պետքական էր ինձ համար` նյութականի եւ ֆրանսիացների հետ շփման համար: Ես ուրախ եմ, որ այդպես ստացվեց: Ֆրանսիայում անցել եմ թատերական, կյանքի շատ մեծ դպրոց, եւ ես ոչ միայն ճանաչեցի Ֆրանսիան որպես մեծ աշխարհ, այլեւ Ֆրանսիայի միջոցով հնարավորություն ունեցա ամբողջ աշխարհը ճանաչելու: Տեսա, որ ամբողջ աշխարհն ինչ-որ ընթացքով գնում է, մենք էլ իրենց հետ, տեսա այդ ընթացքի մեջ ինչով ենք նման կամ տարբեր: Ես շատ հարցերում դարձա հանդուրժող եւ ներողամիտ, սկսեցի հղկվել, կարողացա ձեռքբերումները բերել Հայաստան: Կարողացա ստեղծել թատրոնի մի տեսակ, որն այստեղ չկար:

-Ինչպե՞ս կբնութագրեք Ձեր ստեղծած թատրոնը:

Մեկ բառով դժվարանում եմ ասել: Այդ թատրոնը` իմ թատրոնը, շատ թատրոնների խառնուրդ է` այստեղ կա ֆրանսիական «կաֆե թատրոն», «ֆրանսիական կաբարե», ամերիկյան շոու: Դրանք բոլորը գոյություն ունեն աշխարհում, սակայն իմ ներկայացումներում անպայման կա ինչ-որ ողբերգականություն, պատմական էքսկուրս դեպի անցյալը, համեմատություններ անցյալի եւ այսօրվա հետ, կա իրավիճակների դրամատիզմ, շատ ուժեղ խոսք, ասելիք, որը ծնվում է ներկայացման ընթացքում:

-Սովորաբար մոնոներկայացումների պարագայում ասվում է, որ դերասանի համար բեմը դառնում է փախուստ կամ լուծում: Ձեզ համար ինչպիսի՞ հանգրվան է այն:

Բեմն ինձ համար երազանքների իրականացման կենտրոն է, այն ոսկե վանդակն է, որտեղ ինձ զգում եմ տիեզերական ազատության մեջ, այն փոքրիկ քառակուսին է, որտեղ ես ինձ զգում եմ անսահման տիեզերքում, որտեղ կարող եմ անընդհատ սավառնել: Ես կարող եմ բեմի վրա պառկել եւ սիրով, հաճույքով մեռնել, առանց ամաչելու կարող եմ բեմի հատակը համբուրել, շոյել, գգվել` ինչպես կնոջը: Արտառոց սիրով եմ բեմը սիրում:

-Անընդհատ հայրենիք եքվերադառնումնոր ներկայացմամբ: Կարելի՞ է ենթադրել, որ սա անվերջ վերադարձ է դեպի Հայաստան:

Իմ փախուստն ինքս ինձնից վերածվեց անվերջ վերադարձի դեպի իմ ակունքները, արմատները: Ես գնացած տարվանից սկսել եմ Հայաստանի համար ինչ-որ բան անել: Առաջին աղմուկ հանած ֆիլմը կրեց «Ամենավերջին տանգոն Փարիզում» խորագիրը: Իսկ ահա 96 թվականից սկսած ամեն տարի նոր ներկայացում եմ բերել այստեղ` արդեն 16 տարի շարունակ: Հասարակության ուշադրությունը սկսեցի շատ գրավել 2002 -ից հետո: Ամեն տարի գալով` կես տարի խաղում եմ նոր ներկայացում, հետո գնում եմ, հանգստանում եմ, խելքի եմ գալիս, նորից կարդում, ուսումնասիրում, իրադարձություններին կողքից նայում: Դա շատ օգտակար է ստեղծագործողի համար` միշտ շունչ քաշելու ժամանակ ունենալ: Միշտ կուտակումների եւ լցվելու ժամանակ պետք է ունենաս` հակառակ դեպքում այն շատ արագ կարող է սպառվել:

-Ամեն անգամ վերադառնալով` ի՞նչ փոփոխություններ եք նկատում:

Ես միշտ փորձում եմ մարդկանց հետ շփվելու ժամանակ գտնել, սակայն ասել, թե 16 տարվա մեջ ինչ փոփոխություններ են կատարվել, շատ դժվար է: Եվ դրական, եւ բացասական փոփոխություններ անընդհատ լինում են: Այս տարի մարդկանց ես տեսնում եմ ավելի ընկճված, դառնացած, շատ դառնացած: Ինձ համար շատ կարեւոր է ներկայացումներում մարդկանց մխիթարել, գոտեպնդել, բայց ոչ սուտ-սուտ գաղափարներով, խոստումներով. դա քաղաքականության գործն է: Արվեստում պետք է ճանապարհներ ցույց տալ, գոտեպնդել:

-Դուք միշտ նշում եք, որ խենթության պակաս կա: Իրավիճակը չիփոխվե՞լ:

Մեր սերունդն ավելի խենթ էր, ընդհանրապես իմ շրջապատում բոլորը խելագարներ էին: Հիմա սերունդն ավելի պրագմատիկ է, ավելի լուրջ է մտածում: Կյանքը փոխվել է եւ երեւի իրենց խենթություններ չեն կարող թույլ տալ, բայց խենթությունների համար ճանապարհը բաց է, ուղղակի պետք է խենթ լինել: Խենթությունն այսօր մտել է գործնական հունի մեջ (կատակում է):

-Այս տարի հայ հանդիսատեսի դատին հանձնեցիք «Պարոնայք 50-50» քաղաքական երգիծական ներկայացում: Ի՞նչը ստիպեց, որ հենց այս մասին բարձրաձայնեք:

Ամեն անգամ մի բան պետք է ծնվի, այսօրվա իմ ասելիքն ու խոսքն իրականության հետ կապված սա էր: Բավական երկար էի մտածում խորագրի մասին, ուզում էի զվարճալի եւ բազմաշերտ վերնագիր ընտրել, եւ ստացվեց այս: «Պարոնայք 50-50»-ը մենք ենք` մի տեսակ կիսատ-պռատ, կիսված երկու մասի, ոչ մի կերպ չամբողջացող: Մենք միշտ չենք կարողանում ունեցվածքն իրար հետ կիսել, դրան էլ ավելացրած` ամբողջ ստեղծագործական միտքը կախված է 50-50 օղիից: Մի անգամ ասել եմ` մեր ստեղծագործ մտքից օղու հոտ է գալիս: Առաջիկա ներկայացումները կլինեն օգոստոսի 13-ին եւ 14-ին:

-Այժմ հակադրություների դարաշրջանում ենք ապրում` սեւի-սպիտակի, «այո»-ի-«ոչ»-ի, ճշտի եւ սխալի: Դո՞ւք եւսհակադրությունների մարդ եք:

Մարդ միշտ աշխատում է գնալ երկու հակադրությունների միջով, բնազդաբար գտնել միջինը. այլ հարց է, թե ինչքանով է դա հաջողվում: Ներկայացումներումս հաճախ փորձում եմ սեւն ու սպիտակը, երկու տարբեր բեւեռներ ցույց տալ, քանի որ յուրաքանչյուր մարդ իր մեջ կրում է հակասություններ: Չեմ կարծում, որ ես հակասությունների մարդ եմ` արեւի պես լուսավոր կամ անդունդի պես մութ, հրեշտակի պես բարի կամ սատանայի պես չար: Չեմ կարծում, որ այդպիսինն եմ, քանի որ միշտ փորձում եմ դա վարպետորեն թաքցնել մարդկանցից: Իմ մեջ էլ են լույսն ու խավարը կռվել:

-Ինչպիսի՞ն է հայ հանդիսատեսը: Հե՞շտ է ծիծաղեցնել հայերին:

Հայ հանդիսատեսը բավական ծանր է, հեշտ չէ: Այ, օրինակ, ռուսները հեշտ են, ֆրանսիացիները` թեթեւ: Ես եղել եմ ներկայացումների եւ տեսել եմ, թե ինչպես են հայերը փնտրել փոքրիկ առիթ ծիծաղելու, մի փոքրիկ բառից սկսում են ծիծաղել, բայց բուռն ծիծխաղ պարգեւել հեշտ չէ, քանի որ հայ մարդը դառնացած է: Շատ ավելի դժվար է ծիծաղեցնել գորիսեցիներին, քանի որ լուրջ մարդիկ են, բայց դա չի նշանակում, որ հումորի զգացում չունեն: Բարդ է ծիծաղեցնել գյումրեցիներին, քանի որ շատ սրամիտ են եւ կատակաբանի մեջ տեսնում են մրցակցի:

-Բոլոր դժվարություններով հանդերձ` Դուք Ձեզ երջանիկ համարու՞մ եք:

Բոլոր իմաստներով` այո: Ինչ-որ մի իմաստով` ոչ: Ես շատ երջանիկ եմ, որովհետեւ շատ առողջ եւ հաջողակ մարդ եմ, ունեմ հրաշալի ընտանիք, հրաշալի երեխաներ եւ ընկերներ, պաշտելի աշխատանք, որով ապրում եմ: Ամենահին ազգերից մեկին եմ պատկանում, շատ սիրված եւ ընդունված եմ: Երջանիկ լինելու այնքան բան ունեմ: Երջանիկ եմ, որ իմ երազաանքներն իրականանում են քայլ առ քայլ: Սակայն մի բան բարդ է` լինել լիակատար երջանիկ, երբ շրջապատում մարդիկ իրենց դժբախտ են զգում: Սակայն դա էլ է երեւի անհրաժեշտ, որ հավասարակաշռվի ամեն ինչը, որ ուրախությունից չպայթի սիրտս:

-Մյուս տարվա համար գաղափարներ արդեն ունե՞ք:

Կան մի քանի գաղափարներ, որոնք միշտ կռվում են մեջս: Երեք-չորս ծրագիր միշտ կա եւ անսպասելի ձեւով հաղթում է մեկը: Կոնկրետ բանի մասին դեռ չեմ կարող խոսել:

Հարցազրույցը` Արուսիկ Զախարյանի

Լուսանկարները` Արեւիկ Գրիգորյանի