Տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված կշեռքները՝ մեկ հարկի տակ. Ռուսական արվեստի թանգարանում նոր ցուցադրություն բացվեց

ԵՐԵՎԱՆ, 27 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: «Կշեռք» պատմագեղարվեստական ցուցահանդեսում ներկայացված են Հայաստանի  տարբեր թանգարաններից և մասնավոր հավաքածուներից  կշեռքներ, որոնք ստեղծվել են վաղ միջնադարից սկսած մինչև  20-րդ դարի  կեսերը։

«Արմենպրես»-ի թղթակցի հաղորդմամբ՝ ցուցադրության բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ դեկտեմբերի 27-ին Ռուսական արվեստի թանգարանում։ 

Թանգարանի տնօրեն Մարինե Մկրտչյանը հիշեցրեց՝ տարիներ առաջ այլ թանգարանների հետ համագործակցելով՝ ինքնաեռների ցուցադրություն են կազմակերպել, ինչից հետո գեղանկարիչ, արվեստաբան Հրազդան Թոքմաջյանն առաջարկել է նաև կշեռքների ցուցահանդես նախաձեռնել։ 

«Դա 2022 թվականն էր։ Երկու տարի անց մենք իրագործում ենք այդ գաղափարը։ Այս ցուցադրությանն ընդգրկված են Հայաստանում և հայկական գաղթօջախներում կիրառված տարբեր տեսակի կշեռքներ, որոնք տարբեր նպատակներով են կիրառվել», - ասաց Մկրտչյանն ու հավելեց՝ ցուցադրությանն արվեստասերները հնարավորություն ունեն ծանոթանալու կշեռքի պատմությանը, խորհրդաբանությանը, ձևերին և կիրառման եղանակներին։ 

Ցուցադրության հայեցակարգի հեղինակ և համադրող Հրազդան Թոքմաջյանը ցուցադրությունը պատրաստելիս երկու հիմնական նպատակ է ունեցել՝ ներկայացնել կշեռքն իր ողջ բազմազանությամբ և ընդգծել կշեռքի խորհուրդը, նշանակությունը։  

«Սա ամբողջական, բայց չափերով փոքր ցուցահանդես է։ Երկրներ կան, որ կշեռքի թանգարաններ ունեն։ Ժամանակակից մարդու համար ակնառու է կշեռքը որպես արդարադատության խորհրդանիշ։ Այդ գաղափարը գալիս է հնագույն ժամանակներից՝ Միջագետքից և շարունակվել է նաև միջնադարում, քրիտոնեական մտածողության մեջ այն ևս առկա է. ահեղ դատաստանի գաղափարն ուղղակիորեն կապված է կշեռքի հետ, որովհետև կշեռքով էին դատում չարն ու բարին, մարդու լավ և վատ գործերը և, ըստ այդմ, դժոխք և դրախտ գնալու վճիռն այդ գործիքի միջոցով էր կատարվում: Այդ պատճառով էլ կշեռքը միջնադարյան մանրանկարչության մեջ առկա է ահեղ դատաստանի, խաչելության, դժոխքի ավերման տեսարաններում։ Մենք կշեռքի նշանը կարող ենք գտնել նաև խաչքարերի փորագրություններում, երբեմն՝ տապանաքարերի վրա»,-պատմեց Թոքմաջյանը։

Ցուցադրության մեջ մի շարք հետաքրքիր կշեռքների կողքին ներկայացված են անվանի նկարիչ Հակոբ Հակոբյանի «Մսի շուկա։ Կշեռքի վրա» կտավը և Սերգեյ Փարաջանովի «Հռոմուլոսը և Հռեմոսը» կոլաժը։

«Կտավում խորհրդային շրջանի կշեռք է, որն ավելի շատ ռեպրեսիվ գործիք է հիշեցնում, իսկ կշեռքի վրա կովի մաշկազերծ գլուխն ասես զոհի խորհրդանիշը լինի, իսկ Փարաջանովի թանգարանի տրամադրած կոլաժը Փարաջանովը ստեղծել է՝ ոգեշնչվելով Հռոմը հիմնադրած եղբայրների պատմությունից»,-տեղեկացրեց Թոքմաջյանը, որն իր անձնական հավաքածուից նմուշներ է տրամադրել ցուցադրության համար։

Ցուցահանդեսը  միջթանգարանային համագործակցության լավագույն օրինակ է, որտեղ  ներկայացվում են կշեռքներ  Հայաստանի պատմության,  Հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային, Երևան քաղաքի պատմության, Ե. Չարենցի անվ. գրականության և արվեստի, Միջին արևելքի, Մատենադարանի, Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանների,  կոլեկցիոներներ Նարեկ Վան Աշուղաթոյանի, Հակոբ Մոմջյանի,  Գալամքերյանների և Հրազդան Թոքմաջյանի  հավաքածուներից։

Ցուցահանդեսը բաց կլինի մինչև ապրիլի 1-ը։ Այդ  ընթացքում  կկազմակերպվեն  թեմատիկ դասախոսություններ, կրթական ծրագրեր։

Կշեռքն ի հայտ է եկել մ.թ.ա 4-րդ հազարամյակի վերջում։ Կշեռքի կիրառման ամենավաղ կենտրոններն են եղել Միջագետքի, Եգիպտոսի, Փոքր Ասիայի, Հնդկաստանի վաղագույն քաղաքակրթությունները: Կշեռքի հիմքում մարդու անատոմիան է: Մարդն առաջին անգամ երկու ձեռքի ափը օգտագործել է՝ հասկանալու ապրանքի քաշը, «ծանր ու թեթև արել» այն գնահատելու և փոխանակելու համար։ Կշեռքի նժարները երբեմն անվանում են թաթ։ 

Կշեռքի գյուտը տեղի է ունեցել վաղ բրոնզի դարում, երբ առևտրական կապերը ընդարձակվել են։ Կշեռքները տարբեր մշակույթներում  ունեցել են տարբեր խորհրդաբանություն։ Հին ժամանակներից կշեռքներն օգտագործվել են որպես այլաբանություն, որն անձնավորել է արդարությունն ու չափավորությունը։  Կշեռքը հին հունական  արդարության և հատուցման աստվածուհիներ Թեմիսի և Նեմեսիսի խորհրդանիշն է։ Կշեռքն այսօր էլ մնում է դատական իրավունքի  և արդարադատության խորհրդանիշ։ Այն  ներկայանում է Թեմիսի տեսքով, որի աչքերը փակ են, իսկ ձեռքում կշեռք է։