محمد اسدی موحد: «موزهها پلی منحصربهفرد میان فرهنگها و دیپلماسیاند و نقشی بیبدیل در ارتقای دیپلماسی فرهنگی از سطح رسمی به عرصهای انسانمحور ایفا میکنند.»
10 دقیقه خواندن
ایروان، ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۵ میلادی (۳۱ تیر ۱۴۰۴ شمسی)، «آرمِنپرِس»: موزهها صرفاً گنجینههای تاریخی نیستند، بلکه از بنیادیترین ابزارهای دیپلماسی فرهنگی بهشمار میآیند؛ ابزارهایی که با زبانبیکلامِ هنر و تاریخ، از مرزهای جغرافیایی فراتر میروند و در نقش پلی زنده و الهامبخش، زمینهساز گفتگو های عمیق و مستمر میان ملتها میگردند.
به گزارش خبرگزاری دولتی «آرمِنپرِس»: در چارچوب کنفرانس بینالمللی موزهای «کمربند و جاده» تحت عنوان «راهحلهایی از رهگذر همکاری» که با حضور اندیشمندان حوزه میراث فرهنگی در محل آکادمی ملی علوم جمهوری ارمنستان برگزار شد، «محمد اسدی موحد» رایزن فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در جمهوری ارمنستان، ضمن ایراد سخنرانی و با تأکید بر ظرفیتهای ژرف فرهنگی موزهها و اهمیت تعاملات فرامرزی فرهنگی، تصریح کرد:
«رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در جمهوری ارمنستان، با تأکید بر نقش و اهمیت دیپلماسی فرهنگی، آمادگی کامل خود را برای گسترش همکاریهای عمیق، هدفمند و پایدار با موزهها، مؤسسات علمی و دانشگاهی، و نهادهای فرهنگی جمهوری ارمنستان در عرصههای گوناگون اعلام میدارد.»
وی با اشاره به شعار سال جاری«آینده موزهها در جوامع به سرعت در حال تغییر»،که از سوی شورای بینالمللی موزهها انتخاب شده، آن را شعاری عمیق و آیندهنگر دانست که ما را به بازاندیشی در نقش و ساختارو موزهها فرامیخواند و تأکیدی ویژه و پرمعنا بر ضرورت بازنگری در کارکرد و جایگاه موزهها در مواجهه با تحولات بنیادین اجتماعی، فناوری و فرهنگی دارد؛ موزه هایی که دیگر صرفاً مخازن اشیاء نیستند، بلکه بازیگران فعال در ترویج گفتمان فرهنگی، دیپلماسی فرهنگی، تقویت همکاریهای بینالمللی، هویتسازی و پیشبرد توسعه پایدارند.
محمد اسدی موحد در ادامه اظهار داشت:
«در گهوارههای تمدنهای کهن، همچون ایران، موزهها صرفاً محل نگهداری اشیای تاریخی یا مخازن عتیقه باستانی نیستند، بلکه حافظۀ زنده و پویای ملتها، آینهای تمامنما از هویت فرهنگی آنان و تجلیگاه خرد پیشینیان بهشمار میروند.
هرچند این دستساختههای موزهای در نگاه نخست ممکن است بیجان و خاموش جلوه کنند، اما در ژرفای خویش نگهبانان هویت فرهنگی ملتها و حامل پژواکهایی ژرف از زندگی، اندیشه، ایمان، باور، آفرینش و خلاقیت نسلهای گذشته و نیاکاناند.
این یادگارها و دستساختههای موزهای، پلی میان دیروز و امروز، و ابزاری برای یاریرسانی به جامعه معاصر در درک ژرفتر هویت فرهنگی خویش هستند. آنها ما را در مقاومت، پایداری و ایستادگی در برابر تندبادهای یکسانساز جهانی شدن، یاری میکنند و همچون تکیهگاهی استوار و افقی روشن، ما را به سوی ترسیم آیندهای معنادار مبتنی بر بنیان اصالت و ریشههای تاریخیمان، رهنمون میسازند.»
به تعبیر او، موزهها به عنوان پاسداران هویت فرهنگی ملتها و نهادهایی زنده، پویا و پیوند دهندۀ گذشته و آینده هستند. آنها روایتگر جایگاههای فرهنگی، شکوه تمدنها، ایمان نسلها، ذوق هنری مردمان و خرد نیاکاناند، آنهم نه با کلام، بلکه از زبان اشیاء و از طریق آثار هنری.
موزهها با سکوتی بلیغ، داستانهایی ژرف و پرمایه از تاریخ را نجوا میکنند؛ داستانهایی که نهتنها گذشته را زنده میدارند، بلکه چراغی میافروزند برای شناخت خویشتن و پیمودن راهی معنادار به سوی آیندهای باهویت.
رایزن فرهنگی سفار جمهوری اسلامی ایران در جمهوری ارمنستان، تصریح کرد:
«در ایران، همانند بسیاری از تمدنهای کهن، عناصر اصلی هویت ملی از جمله زبان فارسی، میراث اسلامی، آیینها، اسطورهها، افسانهها و هنرهای سنتی، از طریق آثار باستانی و دستساختههای موزهای بازنمایی شدهاند.
موزهها نقش حاملان خرد تاریخی را ایفا میکنند؛ فضاهاییاند که در آنها آیینها، آداب و رسوم، هنرها، خطوط، و نسخ خطی، معماری و حتی سبک زندگی اقوام گوناگون، به صورتی عینی و ملموس تجسم یافتهاند.
این نهادهای فرهنگی، نقشی بنیادین در پاسداشت هویت فرهنگی، تقویت ناخودآگاه جمعی و مقابله با بیگانگی فرهنگی دارند؛ چرا که نهتنها گذشته را حفظ میکنند، بلکه پلی استوار میان میراث دیروز و هویت فردا میسازند.»
به گفتۀ سخنران، جمهوری اسلامی ایران با بیش از ۷۰۰ موزه رسمی، دارای متنوعترین انواع موزهها از نظر محتوا، مضامین و کارکرد است؛ از موزههای ملی بزرگ گرفته تا موزههای منطقهای و محلی، از موزههای باستانشناسی و هنر تا موزههای ویژه قرآن، مردمشناسی، علوم، فرش و دفاع مقدس. این تنوع چشمگیر بهترین گواه بر غنای فرهنگی و تاریخی این سرزمین کهن است و بر همین اساس، ایران را بدون اغراق و به حق میتوان «سرزمین موزههای زنده» نامید.
در میان این موزهها میتوان از چند نمونه برجسه و درخشان نام برد، از جمله: موزه ملی ایران، موزه هنرهای معاصر تهران، موزه آستان قدس رضوی واقع در مشهد مقدس، موزه دوران اسلامی، مجموعه کاخ گلستان که در فهرست ثبتشده است جهانی یونسکو، موزه دفاع مقدس، موزه فرش ایران و نیز موزههای منطقهای چون موزه هگمتانه واقع در همدان.
موزه دوران اسلامی تهران، گنجینهای بیهمتا شامل آثار فاخر اسلامی متعلق به بازۀ زمانی سدههای نخستین تا دوران قاجار است و معماری آن، بازتابی زنده از هنر اسلامی است که بازدیدکنندگان را به ژرفای سنتهای دینی، ذوق هنری و زیباییشناسی مردمی ایران رهنمون میسازد.
همچنین موزه هگمتانه، واقع در یکی از کهنترین شهرهای جهان، همچون پلی میان گذشته و حال است و با نمایش یادگارهایی باستانی متعلق به دوران مادها، هخامنشیان و اشکانیان، نسل امروز را به سلسلههای کهن ایرانی و شکوه پنهان در تار و پود تاریخ ایران پیوند میدهد.
محمد اسدی موحد در ادامه، ضمن تأکید بر جایگاه برجسته و پویای موزهها در ایران، افزود:
«امروزه موزهها دیگر صرفاً نهادهایی فرهنگی برای نگهداری و نمایش اشیای کهن و دستساختههای تاریخی نیستند؛ بلکه به محرکههای زنده و فعال در جامعه بدل شدهاند که نقش اساسی در کارآفرینی، آموزش و توسعه پایدار ایفا میکنند.
امروز بیش از هر زمان دیگری از رهگذر گردشگری فرهنگی، تولید محتوا، برگزاری رویدادهای فرهنگی، عرضه صنایعدستی، برگزاری کارگاههای هنری و آموزش هنرهای تجسمی، موزهها میتوانند به رونق اقتصاد محلی و ایجاد فرصتهای شغلی جدید کمک کنند.
بر پایه آمارهای معتبر بینالمللی، بیش از ۴۰ درصد گردشگران جهان با انگیزههای فرهنگی رهسپار سرزمینهای دور میشوند. این آمار، گواهی روشن بر توانمندی عظیم و ظرفیت بینظیر موزهها است، بهویژه در کشورهایی همچون ایران که با داشتن تاریخ غنی و تنوع فرهنگی گسترده، میتواند گردشگران را جذب، تبادل فرهنگی را تقویت و تصویری مثبت و پویا از چهره و هویت ملی ارائه دهد.
ادغام هوشمندانه و درهمپیوندی خلاقانۀ موزهها، آموزش و کارآفرینی، موزهها را به بستری نوین برای توسعۀ پایدار در عرصۀ فرهنگ تبدیل کرده است؛ مسیری الهامبخش که امروزه بسیاری از کشورها، از جمله جمهوری اسلامی ایران، با درک عمیق و بصیرتی ژرف بدان روی آوردهاند.»
به باور رایزن فرهنگی سفار جمهوری اسلامی ایران در جمهوری ارمنستان، این همکاری میتواند زمینهساز برگزاری نمایشگاههای مشترک، تبادل آثار تاریخی و دستساختههای موزهای، اعزام کارشناسان مرمت، ایجاد تورهای مجازی و ترجمه یا مبادله محتوای موزهای باشد.
محمد اسدی موحد در پایان سخنرانی خود، با تأکید بر اینکه امروز بیش از هر زمان دیگر موزهها میتوانند از رهگذر گفتگو و همکاریهای فرهنگی، دیپلماسی فرهنگی را از سطحی رسمی و بروکراتیک، به عرصهای انسانمحور، پویا و مشارکتجویانه ارتقا دهند، خاطرنشان کرد:
«موزهها صرفاً حافظان اشیای باستانی و دستساختههای تاریخی نیستند؛ بلکه نگهبانان روح، حافظه و هویّت ملتها به شمار میآیند. آنان باید همگام با تحولات پرشتاب جوامع امروز، بازآفرینی شوند و به کانونهایی برای آموزش، آگاهیبخشی، تعامل بینفرهنگی و رشد و توسعۀ اجتماعی بدل گردند.
امیدوارم این همایش، به بستری زمینهساز گسترش همکاریهای فرهنگی، علمی و اجرایی میان کشورها بدل شود؛ بهویژه برای تقویت و گسترش همکاریها فرهنگی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان که دارای پیوندها، اشتراکات و تعاملات فرهنگی و تاریخی دیرینه هستند.»