اولین نمایش جهانی اپرای منحصر به فرد «رستم و سهراب» به آهنگسازی لُوریس چکناووُریان در ایروان به روی صحنه رفت

ایروان، ۱ آوریل ۲۰۲۵ میلادی (۱۲ فروردین ۱۴۰۴ شمسی)، «آرمِن پرِس»: اپرای منحصر به فرد «رستم و سهراب» به آهنگسازی «لُوریس چکناووُریان» آهنگساز و رهبر ارکستر برجسته ارمنی، در تاریخ ۳۱ مارس ۲۰۲۵ میلادی برای نخستین بار در ایروان به روی صحنه رفت. این اثر که الهم گرفته از «شاهنامه» شاهکار ادب فارسی اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی: استاد سخن فارسی است، پس از سال‌ها تلاش به یکی از مهم‌ترین نماد و رویدادهای فرهنگی ارمنستان و ایران تبدیل شد.

لُوریس چکناووُریان از دوران کودکی تحت تاثیر داستان «رستم و سهراب» قرار داشت و همواره آرزو داشت که این داستان حماسی را به اپرا تبدیل کند. او در دهه ۱۹۶۰ میلادی موفق شد این آرزو خود را به واقعیت تبدیل کرده و تا کنون هشت نسخه مختلف از این اپرا را خلق کند. استاد چکناووُریان اشاره کرده که فرآیند خلق این اثر برای او بسیار طولانی و دشوار بوده است، چرا که هدف اصلی‌اش انتقال روحیه، فرهنگ و هویت ایرانی به بهترین شکل ممکن از طریق این اپرا به مخاطبان بوده است. این اثر نه تنها در سطح هنری بلکه از نظر فرهنگی نیز به عنوان پلی میان ایران و ارمنستان و جهان به نوعی میان شرق و غرب شناخته می‌شود.

به گزارش خبرگزاری دولتی «آرمِن‌پرس»: این اپرا در قالب برنامه کنسرتی در کشورهای مختلف جهان اجرا شده بود، اما تاکنون به عنوان نمایش اپرایی روی صحنه نرفته بود.

 به ابتکار «کارِن دورگاریان» مدیر تئاتر اپرا و باله آکادمی ملی جمهوری ارمنستان موسوم به «آلِکساندر اسپندیاریان» این اثر در تاریخ ۳۱ مارس سال ۲۰۲۵ میلادی برای نخستین‌بار در قالب اوپرا روی صحنه رفت و به جامعه هنردوست ارمنستان معرفی شد. 

این اجرای تاریخی به عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی در ارمنستان و ایران به‌شمار می‌رود و نشان‌دهنده همکاری نزدیک دو کشور در زمینه‌های هنری و فرهنگی است.

لُوریس چکناووُریان به دعوت کارِن دورگاریان، برای حضور و مشارکت فعال در تمام مراحله روند اجرا به ارمنستان سفر کرده است. استاد چکناووُریان که در سالن تئاتر اپرا و باله آکادمی ملی جمهوری ارمنستان به نام «آلِکساندر اسپندیاریان» نشسته و با کمال تواضع نمایش را تماشا می‌کرد، تنها پس از پایان اجرا و درخواست مدیریت تئاتر، او روی صحنه رفت و از تشویق‌های بی‌وقفه و شعارهای «براوو» تماشاگران لذت برد.

«مهدی سبحانی» سفیر فوق‌العاده و تام‌اختیار جمهوری اسلامی ایران در جمهوری ارمنستان، نیز در این مراسم حضور داشت و قبل از شروع اجرا، ضمن ابراز تشکر از لُوریس چکناووُریان و با استقبال از اجرای این اپرا در جمهوری ارمنستان، با تأکید بر اینکه حضور در نخستین اجرای این نمایش برای او افتخار بزرگی است، افزود:

«امروز یک روز تاریخی در روابط فرهنگی ایران و ارمنستان است. بنده اینجا حضور دارم تا از صمیم قلب از لُوریس چکناووُریان: استاد بزرگ موسیقی ایرانی- ارمنی تشکر کنم، اما استاد نیازی به تبریک یا قدردانی بنده ندارند، چون مراحل مختلفی از موفقیت‌ها را پشت سر گذاشته و دستاوردهای فراوانی در هنر موسیقی دارند.

 لُوریس چکناووُریان یک نماد فرهنگی و پل ارتباطی میان ایران و ارمنستان و جهان هستند. استاد تنها متعلق به ایرانیان و ارمنیان نیستند، بلکه متعلق به تمام جهان هستند. اگر من در عرصه سیاست سفیر هستم، لُوریس چکناووُریان سفیر فرهنگ و صلح در سراسر جهان هستند. استاد چکناووُریان مایه افتخار همه ما هستند و من بسیار خوشحالم که امروز فرصت حضور در نخستین اجرای اپرای «رستم و سهراب» در ارمنستان را دارم.»

سفیر ایران سخنان خود را با عبارت دلنشین «زنده باد ارمنستان، زنده باد ایران» به زبان ارمنی به پایان برد.

شایان ذکر است که «یارتا یاران» نویسنده و هنرمند معروف ایرانی: کارگردان، طراح رقص، صحنه و لباس این نمایش است. او داستان تراژیک پدر و پسر، موسو به «رستم و سهراب» برگرفته از شاهکار ادبیات فارسی «شاهنامه» را با رویکردی مینیمالیستی و در عین حال منحصر به فرد و غیرمعمول در قالب اپرا روی صحنه برده است. یارتا یاران در این اثر توانسته است، در عین حفظ احساسات و روحیه ایرانی داستان، آن را به شکلی نو و خاص به نمایش بگذارد.

اسامی هنمرمندان فعال در این اپرا به شرح زیر است:

• رستم: آرمان آراکِلیان
• سهراب: پِرج کارازیان: هنرمند ارجمند جمهوری ارمنستان
• تهمینه: لوسینه ماکاریان
• هومان: رُولاند سُوفُویان
• افراسیاب: هوُوهّانّس نِرسِسیان
•  پادشاه سمنگان: گُوش سارگیسیان
•  در نقش خود فردوسی: رُومن خنکُویان
• رهبری ارکستر: کارِن دورگاریان: هنرمند ارجمند جمهوری ارمنستان.

این نمایش در روزهای ۱ و ۲ آوریل نیز اجرا خواهد شد.

پینوشت: 

شایان ذکر است که لُوریس چکناووُریان پیش‌تر در چارچوب گفتگوی خود با خبرنگار «آرمِن‌پرِس» اشاره کرده بود که نوشتن این اپرا را از سال ۱۹۶۱ میلادی آغاز کرده است. وی در خصوص داستان حلق این اپرا اظهار داشت:

«۶۵ سال طول کشید تا این اثر روی صحنه برود. ایده آن ۶۵ سال پیش شکل گرفته است و حالا ۶۵ سال بعد به اجرا درآمده است. زمانی که در ایران شروع به نوشتن این اپرا کردم، احساس کردم که باید با یک استاد بزرگ موسیقی در این زمینه مشورت کنم. به این فکر افتادم که به استراسبورگ نزد «کارل اورف» آهنگساز مشهور جهانی بروم. وقتی او قسمت‌هایی از اپرا را شنید، پیشنهاد کرد که در استراسبورگ بمانم و اپرا را تمام کنم. آن زمان دانشجو بودم و نمی‌توانستم بمانم، اما او گفت هزینه یک سال اقامتم در استراسبورگ را پرداخت کرده‌اند. گفت تو فقط برو، بنشین و اپرا را بنویس. عجیب است، نه؟  نوشتن این اپرا واقعاً بسیار سختی بود. نسخه کنسرتی آن قبلاً چندین بار در وین، انگلیس، مکزیک، ارمنستان اجرا کردم، اما در قالب اپرا هرگز روی صحنه نرفته بود. خوشحالم که ۳۱ مارس سال جاری میلادی این کار به اجرا در می‌آید. امیدوارم موفقیت بزرگی داشته باشد.»