Դանիել Վարուժանի կյանքի վերջին ամիսները ներկայացնող «Դանիէլ» ֆիլմը մրցանակի է արժանացել միջազգային փառատոնում

ԵՐԵՎԱՆ, 16 ԱՊՐԻԼԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: 1915 թվականին արևմտահայ բանաստեղծ Դանիել Վարուժանի ձերբակալության և սպանության պատմությունը նկարագրող «Դանիէլ» կարճամետրաժ կինոնկարը Բերմուդայի միջազգային կինոփառատոնում հաղթել է «Հանդիսատեսի մրցանակ» և «Լավագույն ռեժիսուրա» անվանակարգերում:

Ֆիլմի ստեղծման պատմության, դրա յուրահատկությունների մասին «Արմենպրես»-ի թղթակիցը զրուցել է ժապավենի ռեժիսոր բրիտանահայ Կարօ Պէրպէրեանի հետ։

«Իմ տատն ու պապը տեսել են Հայոց ցեղասպանությունը, և ողջ կյանքում տառապել: Ես միշտ ցանկացել եմ ինչ-որ կերպ անդրադառնալ Եղեռնին` նկարահանելով կինոնկար, որը կտարբերվի այդ թեմային վերաբերող այլ ֆիլմերից: Այս ժապավենով ուզում եմ ցույց տալ պատմության մարդասիրական կողմը: Ֆիլմը արտ-հաուս ժանրի է, պատմում է անհատի մասին և հիմնված է փաստերի վրա: Նպատակս էր այն մատուցել այնպես, որ յուրաքանչյուր դիտող կարեկցանք զգար հերոսի նկատմամբ»,-ընդգծեց ռեժիսորը:

«Դանիէլ»-ը բավականին յուրօրինակ կինոժապավեն է՝ սև ու սպիտակ, երկլեզվյա՝ արևմտահայերեն և անգլերեն՝ հիմնված Դանիել Վարուժանի պոեզիայի վրա: Բերմուդայի փառատոնի ընթացքում ժյուրիի անդամներն ու արվեստասերները դիտել և ֆիլմի միջոցով հասկացել են ցավալի իրականությունը։

Դանիել Վարուժանը մեծ բանաստեղծ էր, կարեկցանքով լի, բարի և սիրված ուսուցիչ։ Իր մարդասիրական ստեղծագործությունները լի են սիրով իր երկրի, բնության, կնոջ գեղեցկության նկատմամբ:

«Դանիել Վարուժանը` ֆիլմի հերոսը, մարմնավորում է ողջ հայ ազգը: Այն, ինչ կատարվել է նրա հետ՝ զրկանքներ, այլ արհավիրքներ և մահ, տեղի է ունեցել նաև հայ ժողովրդի` իմ նախնիների հետ: Վարուժանը կապ չուներ քաղաքականության հետ, Օսմանյան կայսրության համար վտանգ չէր ներկայացնում, բայց դարձավ այդ ողբերգական իրադարձությունների զոհը»,-շեշտեց Պէրպէրեանը:

Ֆիլմում անդրադարձ կա նաև նրա մեծ սիրուն՝ Արաքսիին: Վարուժանի սպանության օրը ծնվել է նրա որդին: «Այդ պահերը արտացոլված են կինոնկարում, քանի որ ընտանիքը նրա կյանքի կարևոր մասն էր, և մեզ համար էական էր անհատին՝ պարզ, գեղեցիկ մարդուն, հրաշալի ընտանիքի հորը, ներկայացնել բոլոր կողմերով ու շեշտել, որ չնայած անմեղությանն ու ազնվությանը՝ նա նույնպես զոհվեց»,-ընդգծեց ռեժիսորը:

Խոսելով ստեղծագործական խմբի առջև ծառացած խնդիրների մասին՝ Պէրպէրեանն ասաց, որ հնարավոր չի եղել նկարահանումներ իրականացնել Ստամբուլում, որտեղ ապրել և ստեղծագործել է Դանիել Վարուժանը, ուստի կինոնկարի մեծ մասը նկարվել է Գյումրիում:

«Ի սկզբանե մտածում էի աշխատանքներ տանել Պոլիսում, սակայն Ստամբուլում ծանոթացա հայտնի «Սպի» ֆիլմի թուրք պրոդյուսերի հետ: Այնտեղ հայկական ներկայության խոր հետք կա, քաղաքով շրջելիս՝ զգում ես, որ մենք այնտեղ արմատներ ունենք: Երբ այցելեցի պրոդյուսերի տուն, որը նախկինում հայի տուն է եղել, նա ինձ ներս հրավիրեց՝ ասելով. «Բարի գալուստ հայկական տուն»: Նա հավանեց ֆիլմի սցենարն ու գաղափարը, բայց ասաց, որ հնարավոր է նկարահանումներ իրականացնել միայն շենքի ներսում: Դրանից դուրս պարզապես անհնար կլինի աշխատել, թույլ չեն տա, կձերբակալեն և այլ խոչընդոտների առաջ կկանգնեցնեն»,-պատմեց Պէրպէրեանը:

Նա խոստովանեց, որ մեծ հիասթափություն է ապրել՝ այդ լսելով: Այնուհետև Հայաստան գալով՝ Կարօ Պէրպէրեանը ծանոթանում է Նարե Տեր-Գաբրիելյանի հետ, ով հուշում է ժապավենը նկարահանել Հայաստանում և հետագայում դառնում է ֆիլմի պրոդյուսերը։ Դժվարանալով հայկական պատմական քաղաքի տեսքը գտնել Երևանում՝ ուղևորվում են Հայաստանի մշակութային մայրաքաղաք՝ Գյումրի:

Ռեժիսորը հիացել է տեղի գեղեցիկ ճարտարապետությամբ: Ֆիլմի որոշ դրվագներ արվել են քաղաքի կայարանում, Վարուժանի բանտարկության տեսարանները նկարահանվել են Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանի նկուղում: Կինոնկարում ներգրավվել են Գյումրու Վ. Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի դերասաններ: Դանիել Վարուժանին մարմնավորել է Տիգրան Գաբոյանը, ոստիկանապետ Բեդրի Բեյի դերում Սամվել Գրիգորյանն է, ֆիլմում նաև խաղում է դերասան Վահագն Մարտիրոսյանը։

«Բոլորը հրաշալի արտիստներ են, բարձր պրոֆեսիոնալներ, մեծ սրտի տեր մարդիկ, որոնց շնորհիվ ինձ Գյումրիում զգում էի ինչպես իմ ընտանիքում: Նկարահանումներն այնտեղ հինգ օր են տևել: Նշեմ, որ ֆիլմում կան որոշ հատվածներ, որոնք նկարահանվել են Անգլիայում»,-ասաց նա:

Ինչպես նշվեց, ֆիլմը երկլեզվյա բանաստեղծությամբ է պատմվում, և որպեսզի այն մոնոտոն չհնչի, նաև արևմտահայերենով երկխոսություն կա: «Պետք էր, որ արևմտահայերենը շատ հստակ լիներ, ճիշտ հնչողությամբ: Այդ իսկ պատճառով Վարուժանի պոեզիան ներկայացրել է արևմտահայ դերասան Եղիա Աքգունը: Ըստ իս՝ Տիգրանի խաղը և նրա ձայնը ներդաշնակ են: Չորս ամիս փնտրում էինք Վարուժանի ձայնը, և տխուր էր, որ շատ քչերն են կարող մաքուր, սահուն արևմտահայերեն ստեղծագործություն կարդալ, և հրաշալի էր Եղիային գտնելը»,-ասաց նա:

Ֆիլմում անգլերենով հնչում է նաև բրիտանացի գրող Բեն Հոջսոնի պոեզիան, որը կարդում է «Մատանիների տիրակալը», «Գահերի խաղը» ֆիլմերից հայտնի Շոն Բինը:

Կինոժապավենում հնչում են Ֆիլիպ Գլասի, Մայքլ Նայմանի (որը մեծ բարեգործական գործունեություն էր ծավալել 1988-ի երկրաշարժից հետո) և Գյումրիի սիրելի որդի Տիգրան Համասյանի երաժշտական ստեղծագործությունները:

Կինոնկարը դեռ նոր է սկսում իր փառատոնային արշավը: Կարօ Պէրպէրեանը պատրաստվում է տարվա ընթացքում այն ներկայացնել մի շարք կինոփառատոններում, հնարավորության դեպքում կցանկանա նաև այն ցուցադրել Երևանում:

Անժելա Համբարձումյան