Rusya ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler neden gerildi?

Yıllar boyunca Rusya’nın karar alıcı elit çevrelerinde, Güney Kafkasya’ya dair şekillenen jeopolitik ve felsefi bir yönelim, Ermenistan ile Azerbaycan arasında seçim yapılması gerektiğinde, daha geniş topraklara ve daha zengin kaynaklara sahip olan Azerbaycan’a öncelik tanınması gerektiğini savunuyordu. Ancak bu yaklaşım, sahadaki gerçeklerle çelişmeye başladı. Ermeni siyaset bilimci Benyamin Matevosyan, Armenpress ile yaptığı söyleşide, Rusya ile Azerbaycan arasında son dönemde tırmanan gerilimleri bu bağlamda değerlendirdi.

Matevosyan’a göre Rusya, 250 yılı aşkın süredir güney sınırlarında bir güvenlik sistemi inşa etti. Bu sistemin temelinde, Moskova’ya sadakat gösteren siyasi elitlerin yönettiği devletler yer alıyordu. Ancak Azerbaycan’a öncelik tanıyarak onu Avrasya’ya ve dolaylı olarak Türk dünyasına entegre etme hedefi, başarısızlığa uğradı. “Sözde Rusya yanlısı görünen Azerbaycan, bugün Batı'nın ve özellikle İngiltere ile Türkiye’nin bir vekil gücüne dönüşmüş durumda. 2020'de Ermenistan'a karşı, geçtiğimiz haftalarda ise İran'a karşı kullanıldı” dedi.

Matevosyan, Rusya-Azerbaycan ilişkilerinin sertleşmesinin asıl nedenine de dikkat çekti. Ukrayna'nın Kremenchuk kentindeki petrol rafinerisine Rusya tarafından düzenlenen saldırı sonrası, Azerbaycan’ın önemli bir gelir kaynağı yok edildi. Moskova’nın uzun süredir bu tesisin fiilen Azerbaycanlılar tarafından işletildiğini bildiğini vurgulayan Matevosyan, “Buna rağmen bu saldırı düzenlendi. Ardından Azerbaycan’da Rus gazetecilerin tutuklanması ve Rusya’da Azeri etnik suç gruplarına yönelik operasyonlar başladı. Hatta bu grupların kurulmasında rol alan bazı Rus yetkililer de gözaltına alındı” dedi.

Rusya’nın artık olayların özünü anladığını belirten Matevosyan, Moskova'nın geç de olsa önleyici adımlar attığını ve Azerbaycan’ın vekil güç olarak Rusya’ya karşı kullanılmasının önünü kesmeye çalıştığını söyledi. “Rusya büyük ve güçlü bir devlettir, hata yapma zaman aralığına sahiptir. Güney Kafkasya’yı kaybetse bile bu hemen yıkılacağı anlamına gelmez. Ancak içeride başlayan mücadele, bunun artık bir güvenlik meselesi haline geldiğini gösteriyor” dedi.

Matevosyan, Azerbaycan’ın Rusya ile ilişkileri normalleştirmek yerine, Ukrayna ile daha yakın iş birliğini tercih ettiğini vurguladı. “Ukrayna yönetimi, Azerbaycan gazının Ukrayna’daki yer altı depolarında muhafaza edilmesini teklif etti. Böyle bir durumda Rusya, bu depolara da saldırabilir ve bu da Azerbaycan’ın enerji altyapısını ciddi şekilde etkiler” diye konuştu.

Türk faktörüne de değinen Matevosyan, Rusya ile açık bir çatışma durumunda Ankara’nın Baku’ya bağlı kalmayabileceği uyarısında bulundu. “Türkiye’nin politikasını göz önünde bulundurursak, Azerbaycan’ı pazarlık masasına koyma ihtimali son derece yüksek. Karşılığında Moskova’dan taviz koparmaya çalışabilir. Türkiye için asıl öncelik çıkarlarıdır. ‘Tek millet, iki devlet’ söylemi duygusal bir arka plan sunsa da, nihayetinde reel politika ön plandadır” dedi.

Matevosyan’a göre, Azerbaycan’a öncelik tanıyan Rus stratejisi iflas etti. Baku artık Moskova’nın stratejik müttefiki değil, Batı’nın ve Ankara’nın bir aracıdır. Gelinen noktada Rusya, içerde Azeri etnik gruplara karşı operasyonlara başlamış durumda ve bu süreç bölgedeki tüm aktörleri kapsayan çok boyutlu bir jeopolitik çatışmaya evriliyor.