ایران پیشنهاد ایجاد پارک مشترک فرامرزی صلح و دوستی را به ارمنستان ارائه کرده است: حمید ظهرابی

حمید ظهرابی، معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست ایران و مرجع ملی کنوانسیون تنوع‌زیستی، اعلام کرد که طرف ایرانی به ارمنستان پیشنهاد ایجاد یک پارک مشترک فرامرزی صلح و دوستی را ارائه کرده است.

توافق شده بود که این پیشنهاد در نشست‌های کارشناسی که پس از پایان COP17 و طبق برنامه زمان‌بندی تعیین‌شده برگزار خواهند شد، بررسی و مورد بحث قرار گیرد.

در ادامه، مصاحبه اختصاصی و کامل خبرگزاری «آرمن‌پرس» با حمید ظهرابی را ارائه می‌کنیم.

-کنفرانس COP17 را چگونه ارزیابی و جمع‌بندی می‌کنید و چه برداشتی از این کنفرانس داشتید؟

پیش از هر چیز باید تشکر خودم و همکارانم را از ملت و دولت ارمنستان ابراز کنم. ارمنستان میزبان خوبی برای این نشست بود. برنامه‌ریزی مناسب، اجرای منظم و میزبانی گرم و صمیمانه، بسیار ارزشمند بود.

به‌طور کلی، کاپ ۱۷ با توجه به نزدیکی به سال ۲۰۳۰ که سال پایانی برای رسیدن به اهداف ۲۳‌گانه تنوع‌زیستی است، یکی از مهمترین نشست‌های کنوانسیون محسوب می‌شود. اما علی رغم اختلاف نظر کشورها درباره برخی مسایل از جمله تامین مالی، با همراهی و همفکری نمایندگان کشورها و انعطاف پذیری نمایندگان برخی کشورها ،توافق نهایی حاصل شد. 

حضور رهبران و روسای جمهوری کشورها اهمیت این کاپ را در ذهن مردم جهان بیشتر کرد. 

نمایندگان جمهوری اسلامی ایران نیز با پیشنهادات خود در دستیابی به این توافق نقش بسزایی ایفا کردند. 

اما باید تأکید کنم که کشورهای توسعه یافته و همچنین صندوق‌های جهانی تنوع‌زیستی باید به تعهدات خود در تامین مالی به‌موقع و عادلانه برای رسیدن به اهداف تنوع‌زیستی پایبند باشند. 

- هیئت ایرانی با حضور در نشست وزرا، چه پیشنهادهایی ارائه کرد یا چه مسائلی را در جریان گفتگوهای وزرا حائز اهمیت دانست؟

یکی از موضوعات اصلی که هیئت ایرانی مدنظر داشت، تأثیرگذاری فضاسازی سیاسی برخی کشورها بر روند بهره‌مندی عادلانه و منصفانه شماری از کشورها از جمله ایران به منابع مالی، فنی، فناوری و ابزارهای موثر حفاظت و احیای تنوع‌زیستی است. 

جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که اگر قرار است از کشورهای مختلف، اجرای تعهدات یکسان در مهلت‌های زمانی مشخص و یکسان مورد انتظار باشد باید در تسهیم منابع مالی، فنی و فناوری نیز شفافیت، عدالت، انصاف و زمان مناسب به‌طور کامل رعایت شود.

جمهوری اسلامی ایران با توجه به فرهنگ دیرپای حفاظت از طبیعت و اسناد و قوانین ملی بالادستی، همچنان به کنوانسیون تنوع زیستی پایبندی کامل دارد و تمام تلاش خود را برای تحقق به‌موقع و مناسب اهداف و تعهدات ملی و نیز اهداف و مقاصد کنوانسیون با استفاده از امکانات و منابع داخلی به کار می‌گیرد و فضاسازی های سیاسی و ایجاد جنگ و ناامنی در منطقه، ما را از پیگیری اهدافمان باز نمی‌دارد. 

راهبردها و برنامه‌های اقدام ملی تنوع زیستی خود را در راستای «چهارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال» طی فرایندی کاملا مشارکتی بر مبنای رویکردی جامع و فراگیر، با توجه ویژه به زنان و جوانان و تقویت هم‌افزایی میان موافقت‌نامه‌های محیط زیستی چندجانبه بازنگری کرده است. در همین راستا، شورای راهبردی تنوع زیستی با مشارکت ذی‌نفعان متعدد با رویکرد همه دولت همه جامعه تشکیل شد. راهبردها و برنامه‌های اقدام ملی جدید تنوع زیستی کشور به تصویب شورای عالی حفاظت محیط‌زیست، به ریاست رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، رسید.

جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از گونه‌های در معرض تهدید، احیای جمعیت‌های آسیب‌پذیر و حفاظت و بازسازی زیستگاه‌های آن‌ها را در شمار اولویت‌های اصلی خود برای صیانت از میراث طبیعی کشور قرار داده است. پایش و حفاظت از گونه‌های شاخص به صورت مشارکتی، تدوین و اجرای برنامه‌های اقدام ویژه گونه‌ها، تشکیل کارگروه‌های ملی تخصصی و کمیته‌های کارشناسی گونه‌ها، توسعه مراکز نجات، درمان و بازپروری حیات‌وحش و اجرای برنامه‌های احیای گونه‌ها، از جمله گام‌هاییست که متمرکز بر حفاظت از گونه‌های ارزشمند کشور در مسیر ماموریت جهانی توقف و معکوس کردن انقراض گونه‌ها بر می‌داریم.

مقررات و دستورالعمل‌هایی در زمینه مشارکت جوامع محلی و بخش خصوصی در حفاظت از تنوع زیستی تصویب شده و برنامه‌های ویژه‌ای برای حفاظت از کوهستان‌ها و ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره تهیه شده است.

افزون بر این، با گسترش مناطق حفاظت‌شده بر اساس ارزش‌های تنوع زیستی و بهبود اثربخشی مدیریت و پیوستگی اکولوژیک آن‌ها، تاکنون، حدود ۲۷.۶ درصد از عرصه‌های خشکی و دریایی ایران در قالب مناطق حفاظت‌شده یا سایر مناطق تحت حفاظت موثر (OECM) قرار گرفته‌اند؛ اقدامی که ما را به تحقق هدف جهانی حفاظت از ۳۰ درصد از خشکی‌ها و دریاها تا سال ۲۰۳۰، موسوم به هدف «۳۰ در ۳۰»، نزدیک‌تر می‌کند.

-کنفرانس COP17 از منظر همکاری‌های دو‌جانبه و چند‌جانبه چه منافع و دستاوردهای عملی می‌تواند به همراه داشته باشد؟

هیئت ایران علاوه بر شرکت در نشست‌های تخصصی مرتبط و برقراری ارتباط با برگزارکنندگان و شرکت کنندگان، در حاشیه کاپ ۱۷. جلسات متعددی با هیئت های اعزامی از کشورهای مختلف از جمله چین و هندوستان، سازمان‌‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی همچون IUCN، CITES, IPBES و کنوانسیون رامسر برای توسعه همکاری‌های علمی و فنی برگزار کرد. همچنین ابتکار عمل نجات گونه‌های در معرض خطر، فناوری و پایش تنوع‌زیستی، کوهستان و همچنین حذف یارانه‌های مضر، پیشنهادهای ارزشمندی بودند که توسط رییس کاپ ارائه شدند و ایران با استقبال از این ابتکارات، آنها را راهی برای توسعه همکاری‌ها و رسیدن به اهداف تنوع‌زیستی دانسته٫ از مجاری رسمی تمایل خود را به پیوستن به آنها اعلام کرد. نمایندگان ایران همچنین رایزنی‌هایی را با برخی انجمن‌ها و شرکای اجرایی کنوانسیون برای پیشبرد هر چه سریعتر NBSAP انجام دادند.

از آنجا که ارمنستان و ایران کشورهای همسایه هستند و چالش‌های مشترکی در زمینه تنوع زیستی دارند، چه چشم‌اندازهایی برای همکاری مشاهده می‌کنید؟

پیشنهاد ما برای کشور همسایه، ارمنستان، تأسیس یک پارک صلح و دوستی فرامرزی و مشترک بین دو کشور بود که طی نشست دوجانبه با معاون محترم وزارت محیط زیست ارمنستان ارائه شد.

پیش از این در سال ۲۰۱۲ طی تفاهم‌نامه‌ای بین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان این موضوع مدنظر قرار گرفته بود که مقرر شد طی جلسات کارشناسی که در زمان‌بندی‌های معین پس از پایان کاپ انجام خواهد شد مورد بررسی و پیگیری قرار گیرد.

این پارک صلح و دوستی با هدف حفاظت مشترک گذرگاه‌های حیات‌وحش بین دو کشور، حفاظت موثر از زیستگاه‌های مرزی، همکاری‌های علمی و فنی و همچنین تحکیم روابط دوستانه بین ایران و ارمنستان است. از دیگر مسایل مطروحه حفاظت از رودخانه ارس در برابر آلودگی‌ها بود.

-در خصوص ایران، کدام مشکلات محیط زیستی را متمایز می‌دانید که امروز نیازمند راهکار فوری هستند؟ بر اساس تجربیات خود، چه ملاحظات و دیدگاه‌هایی را می‌توانید با همتایان ارمنی خود به اشتراک بگذارید؟

موضوع تحریم‌های ظالمانه غرب، خسارات زیست محیطی دو تهاجم اخیر به ایران و همچنین توزیع ناعادلانه منابع مالی و فنی و فناوری در حفاظت و احیای تنوع‌زیستی باعث شده تا روند فعالیت‌های حفاظت محیط زیست در ایران با دشواری روبه‌رو شود. هرچند که ما بر اساس وظایف قانونی و ملی، دست از تلاش برنمی‌داریم، اما این موضوعات و تلاش در جهت رفع بی‌عدالتی، موضوع مهم گفت‌وگوهای ما در کاپ ۱۷، همسایگان خصوصا کشور ارمنستان بود. 

-دولت‌ها چگونه می‌توانند اطمینان حاصل کنند و تضمین نمایند که رشد اقتصادی، توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی به قیمت زیانِ تنوع زیستی انجام نشود؟

اگرچه این موضوع یک تعهد بین‌المللی در کنوانسیون تنوع‌زیستی است اما پیش از تعهد به جامعه جهانی، دولت‌ها باید درباره تبعات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بی‌توجهی به این موضوع اگاه باشند. تبعات از دست رفتن تنوع‌زیستی پیش از هر چیز، متوجه خود کشورهاست. ایران به‌دلیل پهنه‌های وسیع بیابانی خود، زیستبوم‌های شکننده‌ای دارد و این موضوع از سال‌ها پیش، مورد توجه سیاستمداران و متخصصان بوده است. به همین دلیل است که بیش از ۷۰ سال قبل تشکیلات حفاظت از طبیعت در ایران شکل گرفته است. در واقع درک اهمیت حفظ تنوع‌زیستی از سوی دولت‌ها و همچنین اقدامات داخلی از جمله وضع مقررات و قوانین مهمترین تضمین است. اولین هدف عملیاتی چهارچوب جهانی تنوع زیستی به خوبی به این موضوع پرداخته است و با برنامه‌ریزی فضایی مبتنی بر مشارکت و با محوریت تنوع زیستی، استاده از راهکارهای مدیریتی موثر از جمله ارزیابی‌های استراتژیک و ارزیابی‌های محیط زیستی زمینه را برای به حداقل رساندن اثرات منفی توسعه و رشد اقتصادی بر تنوع‌زیستی فراهم می‌سازد. در چنین شرایطی است که می‌توان به همکاری بین کشورها هم در این زمینه امیدوار بود. 

- در ماه نوامبر رویداد مهم دیگری برگزار خواهد شد. چه انتظاراتی از کنفرانس COP31 دارید؟

جمهوری اسلامی ایران همانند کاپ ۱۷ در کاپ ۳۱ تغییراقلیم نیز حضور فعال خواهد داشت. هم‌سویی و همراهی کنوانسیون‌های ریو و معاهدات چندجانبه محیط زیستی از اولویت‌های ما در مرجعیت ملی کنوانسیون تنوع زیستی است.

انتظار ایران از جامعه جهانی در این کاپ نیز زدودن برخی نگاه‌های سیاسی از فعالیت‌های مرتبط با حفاظت محیط زیست است. چرا که برای زندگی سالم و پویا و دستیابی به چشم‌انداز زندگی همسو با طبیعت، همه انسان‌ها نیاز دارند در زیستکره‌ای سالم و تاب‌آور زندگی کنند و این فقط با همکاری‌های همه‌جانبه جامعه جهانی به‌دست می‌آید.