بهای صلح در قفقاز: نشریهٔ «نشنال اینترست» به فعالیت‌های نیکول پاشینیان پرداخته است

نشریه‌ی آمریکایی «نشنال اینترست» در گزارشی به بررسی فعالیت‌های سیاسی نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر جمهوری ارمنستان پرداخته و نوشته است که رهبر ارمنستان با وجود انتقادهای داخلی، با جدیت برای تحقق صلح و همگرایی در قفقاز تلاش می‌کند.

به گزارش «آرمنپرس»، در این مقاله که به قلم «جوزف اپشتاین» منتشر شده، آمده است: «فعالیت سیاسی نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان قابل توجه است. از زمان به قدرت رسیدن در جریان انقلاب مخملی سال ۲۰۱۸، این نخست‌وزیر که در شرایط دشواری قرار داشت، با پیامدهای جنگ قره‌باغ در سال ۲۰۲۰، خصومت آشکار کلیسای حامی کرملین و همچنین تلاش‌های ادعایی برای کودتا روبه‌رو بوده است. تمایل او به صلح با جمهوری آذربایجان و نزدیکی بیشتر به غرب، دشمنان قدرتمندی برایش ایجاد کرده است؛ از دولت روسیه گرفته تا سازمان‌های دیاسپورا و رهبران پیشین ارمنستان».

در این مقاله تأکید شده است که با نزدیک شدن به توافق نهایی صلح و انتخابات پارلمانی سال آینده، شرایط برای نیکول پاشینیان حساس‌تر از هر زمان دیگری است. نویسنده می‌افزاید: «اگر نیکول پاشینیان بتواند مقاومت کند، ممکن است ارمنستان را به دوره‌ای از صلح پایدار هدایت کند، اما در صورت شکست در انتخابات، خطر بازگشت کشور به مدار نفوذ مسکو وجود دارد، همان‌گونه که گرجستان به آن بازگشت، و احتمال از سرگیری درگیری در قفقاز جنوبی افزایش می‌یابد».

جوزف اپشتاین در ادامه یادآور می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در اجلاس صلح واشنگتن در ۸ اوت از شجاعت نیکول پاشینیان تمجید کرد. او می‌نویسد: «دستیابی به صلح با جمهوری آذربایجان پس از سه دهه درگیری خونین، به‌ویژه پس از پیروزی نظامی باکو، از نظر سیاسی اقدامی دشوار بود. اگر واشنگتن می‌خواهد این صلح را حفظ کند، باید بقای سیاسی پاشینیان را نیز تضمین کند».

به باور نویسنده، ایالات متحده می‌تواند به نیکول پاشینیان کمک کند تا ثابت کند سیاست‌هایش منافع ملموس به همراه دارد. او می‌نویسد: «ابتکار صلح موسوم به «چهارراه صلح» و سرمایه‌گذاری‌های راهبردی در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند اقتصاد ارمنستان را تقویت کرده، فرصت‌های شغلی ایجاد کند و نقش کشور را به‌عنوان یک گره ترانزیتی مهم تثبیت نماید. واشنگتن باید در برابر فشار گروه‌های دیاسپورای ثروتمند که مخالف صلح هستند نیز ایستادگی کند، گروه‌هایی که هزینه‌های جنگ احتمالی را خود نمی‌پردازند».

در ادامه مقاله آمده است: «نشانه‌های امیدبخشی از موفقیت تلاش‌های صلح مشاهده می‌شود. این هفته جمهوری آذربایجان اعلام کرد که اجازه عبور کالاها به ارمنستان را خواهد داد و نخستین محموله گندم قزاقستان به‌زودی از خاک آذربایجان عبور خواهد کرد، گامی کوچک اما نمادین در جهت ادغام اقتصادی منطقه‌ای».

به نوشته‌ی جوزف اپشتاین، نقش ارمنستان به‌عنوان گره ترانزیتی برای منافع آمریکا اهمیت مستقیم دارد. مسیر میانی تجارت زمینی از شرق آسیا به اروپا که روسیه و ایران را دور می‌زند، در حال حاضر از خاک آذربایجان، گرجستان و ترکیه می‌گذرد، اما جهت‌گیری جدید گرجستان به سوی مسکو، تحت حاکمیت حزب «رؤیای گرجی»، قابل اعتماد بودن این مسیر را زیر سؤال برده است. ارمنستان می‌تواند جایگزینی مهم باشد.

او می‌افزاید: « نخست وزیر ارمنستان این موضوع را پیش‌بینی کرده بود، زمانی که در اکتبر ۲۰۲۳ طرح “چهارراه صلح” را آغاز کرد و ارمنستان را به‌عنوان پیوند منطقه‌ای میان شرق و غرب از طریق احیای خطوط راه‌آهن، جاده‌ها، خطوط لوله و شبکه‌های برق تصور نمود. دهه‌ها انزوای منطقه‌ای ارمنستان ناشی از بسته بودن مرزها با ترکیه و جمهوری آذربایجان به دلیل درگیری قره‌باغ بود، اما اکنون و با توافق صلحی که ممکن است به‌زودی این مرزها را بازگشاید، ارمنستان فرصت بی‌نظیری دارد تا به یکی از مسیرهای کلیدی ترانزیت شرق–غرب تبدیل شود، به‌ویژه در زمانی که مسیرهای عبوری از روسیه، ایران و دریای سرخ به‌دلیل درگیری‌های جهانی ثبات خود را از دست داده‌اند».

نویسنده سپس به موضع روسیه اشاره کرده و یادآور می‌شود که مسکو قصد عقب‌نشینی ندارد. به گفته‌ی او، «سرگئی کوپیرکین»، سفیر روسیه در ارمنستان، آشکارا اعلام کرده که روسیه نه‌تنها قفقاز جنوبی را ترک نمی‌کند، بلکه توجه خود را نسبت به وضعیت منطقه و روابط با جمهوری برادر و متحد، یعنی ارمنستان، کاهش نخواهد داد و پایگاه نظامی ۱۰۲ روسیه در شیراک را مهم‌ترین ساختار حمایت از امنیت ارمنستان دانسته است».

جوزف اپشتاین در پایان می‌نویسد: «روسیه که زمانی متحد بی‌بدیل ارمنستان تلقی می‌شد، با کاهش شدید اعتماد عمومی مواجه است، در سال ۲۰۱۹ حدود ۹۳ درصد از ارمنی‌ها روابط ایروان و مسکو را مثبت ارزیابی می‌کردند، در حالی‌که این رقم تا سپتامبر ۲۰۲۴ به تنها ۳۵ درصد کاهش یافته است. بسیاری روسیه را به خیانت در جریان درگیری قره‌باغ متهم می‌کنند. چهره‌های طرفدار روسیه مانند رابرت کوچاریان، رئیس‌جمهور پیشین، نیز با کاهش شدید محبوبیت روبه‌رو هستند و میزان حمایت از او تنها به ۲ درصد رسیده است.

اگر مسکو موفق شود نیکول پاشینیان را برکنار کند، احتمالاً با بهره‌گیری از نارضایتی و ملی‌گرایی ارمنی‌ها، درگیری با آذربایجان را از سر خواهد گرفت تا هر دو کشور را در مدار نفوذ خود نگه دارد، همان‌طور که در قره‌باغ انجام داد. موفقیت نیکول پاشینیان برای واشنگتن صرفاً حفظ یک رهبر نیست، بلکه اثبات آن است که صلح و حاکمیت می‌توانند در فضای پساشوروی همزیستی داشته باشند. آینده‌ی ارمنستان و شاید ثبات کل قفقاز جنوبی به این موضوع وابسته است».