تحلیل ایرانشناس ارمنی درباره چالشهای امنیتی و چشمانداز مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی ایران
7 دقیقه خواندن
ایروان، ۵ اوت ۲۰۲۵ میلادی (۱۴ مرداد ۱۰ ۱۴۰۴ شمسی)، «آرمِنپرِس»: «نوِر داوتیان» ایرانشناس ارمنی، بر این باور است که تأسیس «شورای دفاع ملی» در ایران، پاسخی به شرایط سیاسی و ناشی از وضعیت امنیتی نوظهور پیرامون جمهوری اسلامی ایران است.
تشکیل شورای دفاع ملی در ایران
به گزارش خبرگزاری دولتی «آرمِنپرِس»: نوِر داوتیان در گفتگو با «آرمِنپرِس» ضمن اشاره به دلایل تأسیس شورای دفاع ملی جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که این شورا بر اساس ماده ۱۷۶ قانون اساسی و به ابتکار شورای عالی امنیت ملی تشکیل شده است. وی تأکید کرد که این اقدام در چهارچوب اختیارات قانونی شورای عالی امنیت ملی و با هدف افزایش هماهنگی، شفافیت و انسجام در عملکرد نمایندگان سه قوهی عضو شورا در اتخاذ تصمیمات دفاعی و تدوین سیاستهای امنیت ملی انجام شده است.
به گفتۀ داوتیان، این تصمیم بیتردید با هدف یاریرسانی به نمایندگان سه قوهی عضو شورا برای اتخاذ تصمیمهایی صریح، هدفمند، منسجم و هماهنگ در حوزه مسائل امنیتی اتخاذ شده است.
ایرانشناس ارمنی در ادامه خاطرنشان کرد:
«تجربه جنگ اخیر جمهوری اسلامی ایران با اسرائیل، احتمالاً ایران را به بازنگری در ساختارهای امنیتی خود با هدف افزایش کارآمدی سامانههای امنیتی و بهبود واکنشهای دفاعیاش وادار کرده است.
در بستر سیاسی نیز بعید نیست که این اقدامات، ناشی از شرایطی نوپدید باشد، چرا که هدف از افزایش کارآمدی سیاستهای دفاعی و ایجاد تحولات ساختاری مشخص، میتواند حاصل پیشبینی تهدیدهای جدید از سوی مقامات ایرانی و تلاش آنها برای مدیریت وضعیت، تدوین راهکارهای متناسب، و اتخاذ تدابیر متوازن و همتراز جهت مقابله با این تهدیدها باشد.»
طبق مشاهدات این تحلیلگر، شورای دفاع ملی جدید تفاوتهای مشخصی از نظر عملکرد، وظایف و اختیارات با شورای عالی دفاع، که پیش از جنگ ایران و عراق فعال بود، دارد.
وی همچنین ضمن اشاره به برخی گمانهزنیها پیرامون احتمال جایگزینی «علیاکبر احمدیان» دبیر شورای عالی امنیت ملی، با «علی لاریجانی» مشاور ارشد رهبر ایران، تصریح کرد:
«شاید این جایگزینی با هدف ارتقای کارآمدی سیاستهای دفاعی کشور، بهویژه در پی جنگ با اسرائیل، اهمیت بیشتری یافته و در دستور کار قرار گرفته باشد. هر چند احمدیان نیز چهرهای باتجربه و دارای سابقۀ کاری در ساختارهای امنیتی کشور است، اما نباید فراموش کرد که این تغییرات، در پی وقوع جنگ ایران و اسرائیل و در فضای ناشی از آن، وارد مرحله اجرا شده است.
از طرفی هم، وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران نیز به نوبه خود ضمن اشاره به تزلزل وضعیت آتشبس تأکید کرده است که به علت عدم وجود توافقنامۀ رسمی، خطر از سرگیری درگیریها در هر لحظه همچنان جود دارد، زیرا آتشبس به صورت مستند و قانونی تثبیت نشده و صرفاً از طریق تماسهای تلفنی طرفین حاصل شده است. بیتردید در چنین شرایط متزلزل، عملیات نظامی میتواند هر لحظه از سر گرفته شود.»
از نگاه ایرانشناس ارمنی، اتخاذ تصمیم برای تقویت ساختارهای دفاعی پیشگیرانه در چنین فضای پیچیده پیرامون ایران یک اقدام کاملاً منطقی است.
چشمانداز مذاکرات هستهای
پیرامون چشمانداز مذاکرات هستهای نیز داوتیان بر تمایز میان فضای تبلیغاتی و واقعیتهای حقوقی تأکید کرده و افزود:
«اگرچه ایالات متحده آمریکا پس از حملات نظامی ادعا کرد که تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی ایران کاملاً نابود شده و دیگر تهدیدی محسوب نمیشوند، اما این ادعا با آغاز مجدد مذاکرات تناقض دارد.
از دیدگاه ایران، مذاکرات حول محور ادامۀ برنامه هستهای و لغو تحریمها جریان داشت. همچنین گفتگوهایی درباره توانمندیهای دفاعی، برنامه موشکی و آینده صنایع نظامی در جریان بود، اما حمله به ایران روند مذاکرات را به کلی مختل کرد.»
داوتیان در ادامه ضمن یادآوری اینکه در شرایط فعلی، ایران ممکن است بهدلیل برخی عوامل و محاسبات حقوقی، سیاسی و اخلاقی، تصمیم بگیرد که دیگر در مذاکرات شرکت نکند، هرچند لغو تحریمها همچنان برای تهران موضوعی کلیدی است، اظهار داشت:
«شاید اعلام عدم عجلۀ رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا برای از سر گیری مذاکرات به همین علت باشد.
از طرفی هم وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران نیز به نوبه خود خواستار دریافت غرامت در قبال حمله به تأسیسات هستهای ایران شده است، در حالی که واشنگتن این خواسته و چنین رویکرد ایران را رد کرده است.»
همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی
داوتیان ضمن اشاره به چالش بعدی که در سطح روابط ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) مطرح است، خاطرنشان کرد:
«از منظر ایران، روابط با آژانس بینالمللی انرژی اتمی به دلیل عملکرد نادرست این نهاد در قبال حفاظت از تأسیسات هستهای ایران به نقطهی حساسی رسیده است؛ بهویژه با توجه به اینکه ایران یکی از کشورهای امضاکننده پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است و بر این اساس باید از حمایت کامل برخوردار میبود و نباید مورد هدف حمله نظامی قرار میگرفت.
در حالی که اسرائیل، که با ایران درگیر جنگ است، عضو این معاهده نیست و آژانس در برابر حملات هوایی آن هیچ اقدامی نکرد و سکوت کامل اختیار کرد.»
ایرانشناس ارمنی هشدار داد که اگر حملات اخیر باعث بروز تشعشعات رادیواکتیو و فاجعهای هستهای میشد، این سؤال مطرح میشد که کدام نهاد بینالمللی باید مسئولیت عواقب وحشتناک آن را برعهده میگرفت؟
بیاعتمادی ایران به روند مذاکرات با غرب
نوِر داوتیان در پایان تأکید کرد:
«در فضای احساسی کنونی حاکم در جمهوری اسلامی ایران،که آکنده از بیاعتمادی و ناامیدی عمیق نسبت به غرب، بهویژه ایالات متحده آمریکا و بهطور کلی روند مذاکرات هستهای است، همانطور که وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است، تهران خواهان دریافت تضمینهای امنیتی برای ادامه فعالیتهای صلحآمیز هستهای خود است. چنانچه آژانس بینالمللی انرژی اتمی قادر به تضمین امنیت برنامه صلحآمیز هستهای ایران نباشد، ممکن است تهران از این نهاد خارج شده و دیگر به تعهدات پیشبینیشده در توافقات بینالمللی پایبند نماند، هرچند، به نظر میرسد ایران تمایلی ندارد خود را از منظر حقوق بینالملل در موقعیتی آسیبپذیری قرار دهد.»