364.14
اتحادیه اقتصادی اوراسیا، اتحادیه اروپا و همهپرسی: پاشینیان و پوتین چه موضوعاتی را بررسی کردند؟
15 دقیقه خواندن
در بیشکک دیدار نیکول پاشینیان، نخستوزیر جمهوری ارمنستان، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برگزار شد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه:
«جناب آقای نیکول پاشینیان، دوستان گرامی، از دیدن شما بسیار خوشحالم.
پیش از هر چیز میخواهم بر مهمترین موضوع تأکید کنم و سخنانم را نیز از همینجا آغاز کنم: ما همواره از توسعه روابط دوستانه و متقابلاً سودمند با ارمنستان بر اساس اصول مشارکت راهبردی و روابط متحدانه حمایت کردهایم و همچنان حمایت میکنیم.
ما بر این باوریم که این امر با منافع اساسی مردم ارمنستان و منافع اساسی روسیه مطابقت دارد و همانطور که بارها با شما درباره آن صحبت کردهایم، با ریشههای تاریخی مشترکی که دو ملت ما را به یکدیگر پیوند میدهد نیز همخوان است.
روسیه شریک اصلی تجاری و اقتصادی ارمنستان است و حدود ۳۰ درصد از تجارت خارجی این کشور را به خود اختصاص میدهد و همچنین یکی از سرمایهگذاران اصلی در اقتصاد ارمنستان است. در نیمه نخست سال جاری، حجم مبادلات تجاری به ۲.۵ میلیارد دلار رسید.
پروژههای متقابلاً سودمندی در حوزههای صنعت و کشاورزی، معدن، انرژی هستهای صلحآمیز، حملونقل و اقتصاد دیجیتال در حال اجراست. شرکتهای روسی از بزرگترین مؤدیان مالیاتی در ارمنستان هستند؛ آنها فرصتهای شغلی ایجاد میکنند، فناوریهای مدرن را انتقال میدهند و امنیت انرژی کشور را تقویت میکنند.
همچنین میخواهم به این موضوع اشاره کنم که ما بارها با شما درباره مسائل مرتبط با قصد اعلامشده ارمنستان برای عضویت در اتحادیه اروپا گفتوگو کردهایم. این موضوع را هم در جریان گفتوگوهای تلفنی و هم در دیدارهای حضوری بارها بررسی کردهایم.
شما موضع روسیه را بهخوبی میدانید: گرایش ارمنستان به اتحادیه اروپا، حق طبیعی و قانونی کشور و مردم آن است. ارمنستان کشوری مستقل است و این مردم ارمنستان هستند که مسیر توسعه خود را تعیین خواهند کرد.
اما این امر بدون تردید در ارتباط با عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا مشکلاتی ایجاد میکند و تهدیدی برای از بین رفتن مزایای جمهوری ارمنستان در بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا و قطع زنجیرههای تجاری شکلگرفته است.
این در حالی است که طی بیش از ۱۰ سال مشارکت ارمنستان در روندهای همگرایی اوراسیایی، تولید ناخالص داخلی این کشور تقریباً سه برابر شده است؛ در سال ۲۰۱۵ این رقم ۱۰.۶ میلیارد دلار بود و در سال ۲۰۲۵ به ۲۹.۲ میلیارد دلار رسید؛ دستکم بر اساس آمار ما.
صادرات ارمنستان به کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز ۱۰ برابر افزایش یافته است و امروز حدود ۳۶ درصد از کل تجارت خارجی ارمنستان به بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا اختصاص دارد.
بنابراین، طبیعتاً در خصوص انتخاب مسیر سیاسی و اقتصادی آینده کشور، مردم ارمنستان باید موضع خود را بهطور روشن بیان کنند، اما در عین حال، همانطور که ما نیز گفتهایم، مهم است که تصمیمگیری درباره اقدامات مربوطه صرفاً بهصورت عینی و بر اساس واقعیتهای موجود انجام شود.
بار دیگر تأکید میکنم که ما به هر انتخابی که مردم ارمنستان داشته باشند، احترام خواهیم گذاشت. هر تصمیمی که ارمنستان بگیرد، همان خواهد بود. اما ما باید سیاست تجاری و اقتصادی خود را با این تصمیمات احتمالی هماهنگ کنیم و مایلیم از شما درخواست کنیم که در اسرع وقت در این زمینه شفافیت ایجاد کنید.
به یاد دارم که شما بهصورت علنی گفته بودید برگزاری همهپرسی درباره این موضوع را در آینده ضروری میدانید و من نیز در آخرین نشست سران اتحادیه اقتصادی اوراسیا از موضع شما حمایت کردم. بهطور مستقیم اشاره کردم که نخستوزیر نیکول ووُوایی پاشینیان بهصورت علنی چنین موضعی را اعلام کرده و از همکاران نیز خواستم از آن حمایت کنند.
هرچه زودتر شفافیت ایجاد کنیم، بهتر است؛ زیرا ما نیز باید درک کنیم که چگونه روابط خود با ارمنستان را توسعه دهیم، بهویژه از جنبه اقتصادی.
در خصوص مقررات، برای مثال در زمینه محصولات کشاورزی، مسائل مربوط به استانداردها و هنجارهای فنی مختلف، مقررات موجود در اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتحادیه اروپا به هیچ وجه با یکدیگر منطبق نیستند.
ما بارها با این مسئله مواجه شدهایم. تلاشها، حتی در زمانی که روابط ما با اروپاییها کموبیش عادی بود، برای دستیابی به برخی سازشها با آنها هیچ نتیجهای نداشت؛ واقعاً هیچ نتیجهای نداشت. آنها مذاکرهکنندگانی بسیار سخت و بسیار سرسخت هستند و ما تقریباً در هیچ موضوعی نتوانستیم راهحلی پیدا کنیم.
احتمالاً در مقطعی ناچار خواهیم شد این مسئله را نیز حل کنیم، با توجه به منافع اساسی اقتصاد خودمان و اقتصاد اروپا و در برخی زمینهها مکمل بودن این دو اقتصاد.
امیدوارم همه این بحرانها روزی پایان یابند. اما حتی پس از پایان آنها نیز... ببینید، زمانی که روابط خوبی با اروپا داشتیم، دستیابی به توافق بسیار دشوار بود.
بنابراین، بدون تردید مشکلاتی در ارتباط با ورود کالاها، خدمات و سایر موارد اروپایی به بازار ما از طریق ارمنستان به وجود خواهد آمد. در این زمینه هزاران مسئله وجود دارد. ما مایلیم بدانیم که در این حوزه چه اتفاقی خواهد افتاد.
امیدوارم اکنون بتوانیم در فضایی آرام، دوستانه و کاری، همه این مسائل را با یکدیگر بررسی کنیم.»
نیکول پاشینیان، نخستوزیر جمهوری ارمنستان:
«بسیار سپاسگزارم، ولادیمیر ولادیمیروویچ.
پیش از هر چیز، از این دیدار و این فرصت بسیار خوشحالم، زیرا واقعاً مسائل زیادی انباشته شده است که باید درباره آنها گفتوگو کنیم.
در وهله نخست میخواهم تأکید کنم که ما علاقهمند به توسعه و تعمیق بیشتر روابط خود با فدراسیون روسیه هستیم.
با این حال، باید اذعان کرد که طی سالهای اخیر، وضعیت در سراسر منطقه ما و بهویژه در پیرامون ارمنستان تغییر کرده است و به نظر ما باید از همین منظر به وضعیت موجود نگاه کرد؛ زیرا روابط میان روسیه و ارمنستان در شرایط درگیری معنای متفاوتی داشت، اما اکنون که صلح در منطقه برقرار شده است، به نظر ما لازم است با نگاهی تازه به وضعیت بنگریم.
و من معتقدم که این امر به توسعه روابط ما کمک خواهد کرد. منظور ما تعمیق و توسعه روابطمان است و این موضوع بسیار مهم است.
شما به شرکتهای روسی که در ارمنستان فعالیت میکنند اشاره کردید و من باید بگویم که امروز نیز این موضوع را بررسی کردیم که بسیاری از شرکتهای روسی با موفقیت بسیار خوبی در جمهوری ارمنستان فعالیت میکنند. اینها شرکتهایی با سودآوری بالا هستند.
شما درست میگویید؛ آنها مالیات پرداخت میکنند، اما این شرکتها را باید به دو دسته تقسیم کرد. شرکتهایی وجود دارند که با موفقیت فعالیت میکنند، یعنی سودآور هستند و توسعه مییابند، اما شرکتهایی نیز هستند که متأسفانه سودآور نیستند و توسعه نمییابند.
به نظر من، این موضوع هم برای ارمنستان و هم برای فدراسیون روسیه یک مسئله است. این نیز موضوعی است که باید مورد بررسی و گفتوگو قرار گیرد و این ظرافتها نیز باید مدنظر باشند.
در مورد اتحادیه اروپا، همانطور که میدانید، این مسئله هم در سطح کاری و هم بهصورت عمومی بسیار مورد بحث قرار گرفته است.
همانطور که میدانید، سال گذشته قانونی را درباره آغاز روند عضویت ارمنستان در اتحادیه اروپا تصویب کردیم و بحثهای زیادی درباره این موضوع مطرح شده است که تصویب این قانون تا چه اندازه با تعهدات ما در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا مطابقت دارد.
ما هم پیش از آن و هم پس از آن، مبنای قراردادی موجود میان فدراسیون روسیه و ارمنستان و همچنین مبنای قراردادی موجود در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا را بررسی کردهایم و صادقانه بگویم، هیچ نقضی در تعهدات ارمنستان در قبال فدراسیون روسیه و اتحادیه اقتصادی اوراسیا پیدا نکردهایم.
زیرا در معاهده اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز بهطور مستقیم مشخص شده است که اگر کشوری تصمیم به خروج از اتحادیه بگیرد، چگونه باید اقدام کند.
اتفاقاً در آنجا مقرراتی وجود ندارد که بر اساس آن بتوان یک کشور عضو را از سازمان اخراج کرد. یعنی پیشبینی شده است که اگر کشوری تصمیم به خروج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا بگیرد، باید شش ماه پیش از آن، شرکای خود را از این تصمیم مطلع کند.
به نظر من باید از همین منظر به وضعیت نگاه کنیم.
در حال حاضر ما به شرکای خود اطلاع ندادهایم که قصد داریم از اتحادیه اقتصادی اوراسیا خارج شویم.
به نظر من باید بر همین واقعیت تکیه کنیم، زیرا موضوع همهپرسی نیز در این ارتباط بسیار مورد بحث قرار گرفته است.
صادقانه بگویم، تصویب این قانون در همان زمان به معنای کنار گذاشتن ایده همهپرسی بود؛ زیرا اگر پارلمان در آن زمان این قانون را تصویب نمیکرد، میخواهم یادآوری کنم که ابتکار تصویب این قانون از سوی جامعه مدنی مطرح شده بود؛ یعنی آنها مطابق قانون اساسی، امضاهای شهروندان ارمنستان را جمعآوری کرده و این طرح را به پارلمان ارائه کرده بودند.
اگر پارلمان این قانون را تصویب نمیکرد، مبتکران میتوانستند ۲۵۰ هزار امضای دیگر جمعآوری کنند و اگر این بار نیز پارلمان طرح را رد میکرد، ما باید در جمهوری ارمنستان همهپرسی برگزار میکردیم.
بنابراین، با تصویب این قانون، در واقع ما از ایده برگزاری همهپرسی صرفنظر کردیم.
چرا صرفنظر کردیم؟ زیرا این مسئله، همانطور که من پیشتر نیز فرصت داشتم با شما درباره آن صحبت کنم، هنوز به مرحلهای نرسیده بود که بتوان پرسشی را در برابر مردم مطرح کرد.
چرا اساساً این قانون را تصویب کردیم؟
نخست، برای برگزاری نکردن همهپرسی و دوم، همانطور که بارها بهصورت علنی گفتهام، برای ما بسیار مهم است که کشور و مردم ما گزینههای جایگزین داشته باشند.
به نظر من، این هدفی مشروع است.
این به معنای آن نیست که ما از اتحادیه اقتصادی اوراسیا ناراضی هستیم. البته در اتحادیه اقتصادی اوراسیا مسائل کاری متعددی وجود دارد و ما همواره آنها را بررسی میکنیم؛ هم مسائل راهبردی و هم مسائل تاکتیکی.
ما صرفاً معتقدیم که بهویژه در شرایط کنونی بینالمللی، هر کشوری باید گزینههای جایگزین داشته باشد. اتفاقاً امروز نیز این موضوع را بررسی کردیم؛ موضوع نشست سران سازمان همکاری شانگهای، جهان چندقطبی بود.
یعنی داشتن گزینههای جایگزین برای یک دولت و یک کشور، هدفی مشروع تلقی میشود.
این روند علیه روسیه یا علیه اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیست، زیرا ما برای روابط خود با فدراسیون روسیه اهمیت بسیار زیادی قائل هستیم.
این روابط واقعاً، همانطور که شما نیز اشاره کردید، برای ما و برای کشورمان بسیار مهم است.
ما امیدواریم که این روابط برای فدراسیون روسیه نیز اهمیت داشته باشد.
و معتقدم که جمهوری ارمنستان و فدراسیون روسیه، و همچنین ما بهصورت شخصی، باید با دقت و حساسیت بسیار زیادی با این روابط برخورد کنیم.
میخواهم تأکید کنم که من شخصاً و دولت ما با دقت و حساسیت بسیار زیادی با این روابط برخورد میکنیم و اطمینان دارم که شما نیز با دقت و حساسیت با این روابط برخورد میکنید و میخواهم از شما بابت این امر تشکر کنم».
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه:
«جناب آقای نیکول پاشینیان، ما اکنون این مسائل را با شما بررسی خواهیم کرد. برای من همیشه گفتوگو با شما درباره هر موضوعی، از جمله این موضوع، جالب است، اما در خصوص مسئله اصلی، اجازه دهید با شما موافق نباشم.
شما گفتید که اعلام نکردهاید قصد خروج دارید. تصویب قانونی درباره آغاز روند عضویت در یک سازمان اقتصادی دیگر، در واقع به معنای اعلام قصد خروج از سازمان ماست، زیرا حضور همزمان در اینجا و آنجا با یکدیگر سازگار نیست.
مسئله همین است.
خب، بیایید اکنون همه این موضوعات را با آرامش بررسی کنیم».
نیکول پاشینیان، نخستوزیر جمهوری ارمنستان:
«فکر میکنم و این را بهصورت علنی نیز میگویم که ما درک میکنیم زمانی فرا خواهد رسید که لازم باشد انتخابی کاملاً روشن انجام دهیم.
اما موضع ما این است که در حال حاضر آن زمان هنوز فرا نرسیده است. اکنون به چنین انتخابی نیاز نداریم، زیرا در واقع در حال حاضر گزینه جایگزینی نداریم و چنین گزینهای عملاً ایجاد نشده است.
اگر چنین گزینهای ایجاد شود، در صورت ایجاد، طبیعتاً ما انتخاب خواهیم کرد؛ با برگزاری همهپرسی یا بدون برگزاری همهپرسی. چنین گزینههایی نیز وجود دارد.
با کمال میل گفتوگوی خود با شما را ادامه خواهم داد و به همه پرسشهای شما پاسخ خواهم داد».
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه:
«من با این دیدگاه موافقم که مردم همیشه باید امکان انتخاب داشته باشند.
خب، پس این امکان را ایجاد کنید و موضوع را ببندیم. همین و بس.
اکنون سادهترین کار این است که از مردم بپرسید و بدانید که چه میخواهند: اینگونه یا آنگونه. همین.
خوب، حالا گفتوگو خواهیم کرد».