سرویس اطلاعات خارجی ارمنستان پس از توافقات «واشنگتن»، تشدید نظامی میان ارمنستان و آذربایجان را تقریباً غیرممکن می‌داند

سرویس اطلاعات خارجی جمهوری ارمنستان اعلام کرده است که بر اساس نتایج توافق به‌دست‌آمده در «واشنگتن» در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۵، احتمال تشدید نظامی میان ارمنستان و آذربایجان در سال ۲۰۲۶ به سطحی تقریباً غیرممکن کاهش یافته و در مقابل، امکان نهادینه‌شدن صلح افزایش یافته است.

این ارزیابی در گزارش سرویس اطلاعات خارجی ارمنستان درباره ریسک‌های خارجی این کشور آمده است، گزارشی که به‌صورت اختصاصی در اختیار خبرگزاری «آرمِن‌پرس» قرار گرفته است.

در عین حال، در این گزارش تأکید شده که گفتمان و اقدامات جمهوری آذربایجان درباره آنچه «آذربایجان غربی» و «بازگشت آذربایجانی‌های غربی» خوانده می‌شود، همچنان موجب شکل‌گیری ریسک‌هایی است.

در گزارش آمده است: «در نتیجه مذاکرات دوجانبه فشرده در سطح عالی که در طول سال ۲۰۲۵ ادامه داشت، و همچنین در پی دستیابی به اعلامیه واشنگتن در ۸ اوت با مشارکت فعال رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، و پیش‌امضای توافق‌نامه  «درباره برقراری صلح و روابط بین‌دولتی»، احتمال تشدید نظامی به‌طور چشمگیری کاهش یافته و احتمال حل‌وفصل مسالمت‌آمیز افزایش پیدا کرده است. بر اساس تحلیل جامع فرآیندها و داده‌های یادشده، ما وقوع تشدید نظامی با مقیاس‌های مختلف میان ارمنستان و آذربایجان را در سال ۲۰۲۶، که ناشی از نیت‌های نظامی–سیاسی باشد، تقریباً غیرممکن می‌دانیم. همچنین، اقدامات یا حوادث موضعی‌ای را که فاقد انگیزه‌های نظامی–سیاسی باشند، کم‌احتمال ارزیابی می‌کنیم». 

بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۶ به احتمال زیاد پیشرفت‌های جدیدی در روند تحدید و تعیین مرزها میان ارمنستان و آذربایجان، ابتکارات دوجانبه تجاری–اقتصادی، گفت‌وگوی میان جوامع، مسائل انسانی و دیگر حوزه‌ها به ثبت خواهد رسید.

در ادامه گزارش آمده است: «در صورت رفع انسداد زیرساخت‌های منطقه‌ای نیز، به احتمال زیاد روندهای آغازشده شتاب بیشتری خواهند گرفت و ابتکارات ارمنستان برای افزایش پیوندهای دوجانبه با همسایگان، اجرای پروژه‌های اقتصادی گسترده‌تر منطقه‌ای را تقویت خواهد کرد. با این حال، در سال ۲۰۲۶ خطر اقدامات مخرب از سوی کشورهایی که در پی حفظ یا گسترش نفوذ خود در منطقه و مقابله با این فرآیندهای اتصال‌پذیری هستند، افزایش خواهد یافت. افزون بر این، استفاده مستمر از گفتمان‌ها و مفاهیم مخربی که از سوی آذربایجان و دیگر بازیگران، حاکمیت ارمنستان را زیر سؤال برده و مانع اجرای برنامه‌های اتصال‌پذیری می‌شوند، تنها به تحقق این ریسک‌ها دامن خواهد زد». 

تحلیل جامع این سرویس نشان می‌دهد که در چشم‌انداز بلندمدت، یکی از عوامل پرریسک و به‌شدت منفی برای روند صلح‌سازی، گفتمان‌های موسوم به «آذربایجان غربی» و «بازگشت آذربایجانی‌های غربی» است که در سطح دولتی از سوی جمهوری آذربایجان ترویج می‌شود و با اقداماتی همراه است. داده‌های موجود نشان می‌دهد که با وجود اعلامیه واشنگتن، آذربایجان نه‌تنها از شدت این تبلیغات نکاهیده، بلکه آن را به‌طور محسوسی تشدید کرده است؛ امری که ریسک‌های جدی برای ثبات منطقه‌ای، امنیت و صلح پایدار بلندمدت ایجاد می‌کند.

بر اساس این گزارش، یکی از اولویت‌های اصلی سرویس اطلاعات خارجی ارمنستان در سال ۲۰۲۶، ارزیابی مستمر هدف واقعی سیاست دولتی آذربایجان در پیشبرد موضوع «بازگشت آذربایجانی‌های غربی» خواهد بود. در این چارچوب، به‌ویژه بررسی خواهد شد که آیا آذربایجان با تبدیل این موضوعات به نوعی ایدئولوژی ملی جدید، قصد دارد مناقشه را در قالبی تازه به خاک ارمنستان منتقل کند، یا اینکه این گفتمان صرفاً بخشی از ابزار چانه‌زنی سیاست خارجی آذربایجان و به‌ویژه ابزاری برای مقابله با موضوع بازگشت ارامنه قره‌باغ است.

در عین حال، مشاهدات این سرویس نشان می‌دهد که روند افزایش هزینه‌های نظامی آذربایجان ادامه دارد. ارزیابی ریسک در این زمینه نه‌تنها بر پایه افزایش صرف هزینه‌های نظامی، بلکه بر این واقعیت استوار است که نرخ رشد بودجه‌های نظامی به‌طور قابل توجهی از رشد تخصیص‌ها در سایر بخش‌ها پیشی گرفته و در بسیاری از موارد، ظاهراً به بهای کاهش منابع دیگر حوزه‌ها تأمین می‌شود.