Büyükelçi Li Xinwei’nin yazısı: Çin ile Ermenistan arasındaki ilişkiler yeni tarihi bir döneme girdi

Bugün Çin ve Ermenistan arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasının 34. yıldönümü kutlanıyor. 6 Nisan 1992 tarihinde iki ülke resmi olarak diplomatik ilişkiler kurarak dostane iletişimde yeni bir dönemi başlattı. 31 Ağustos 2025’te taraflar stratejik ortaklık tesis ederek karşılıklı fayda sağlayan işbirliği için yeni bir yol haritası belirledi. Yeni tarihi dönemde ikili ilişkiler geniş gelişim perspektifine ve büyük potansiyele sahiptir.

Geçen yıl boyunca Çin ve Ermenistan arasındaki dostane ilişkiler önemli kazanımlar elde etti. Karşılıklı güven derinleşti ve ikili ilişkilerde yeni bir sayfa açıldı. Çin ve Ermenistan birbirine saygıyla yaklaşmakta ve eşitlik temelinde işbirliği yaparak birbirlerinin temel çıkarlarını ilgilendiren konularda karşılıklı destek sağlamaktadır. Ermeni tarafı “Tek Çin” ilkesine kararlılıkla bağlı kalırken, Çin tarafı da Ermenistan’ın egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve sınırlarının dokunulmazlığını güçlü şekilde desteklemektedir.

Geçen yıl yüksek düzeyli temaslar yoğun oldu ve farklı düzeylerdeki diyalog ve işbirliği aktif olarak devam etti. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Çin’e giderek “ŞİÖ+” formatındaki toplantıya katıldı ve ayrıca Japon saldırganlığına karşı direniş savaşında Çin halkının zaferi ve İkinci Dünya Savaşı’nda anti-faşist zaferin 80. yıldönümü etkinliklerine iştirak etti.

Ziyaret sırasında Çin Halk Cumhuriyeti Başkanı Xi Jinping, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile bir araya geldi ve taraflar iki ülke arasında stratejik ortaklığın tesis edildiğini ortak açıklama ile duyurdu. Bu gelişme, ikili ilişkilerin yeni bir dönüm noktasını oluşturdu.

Çin Siyasi Danışma Konferansı Ulusal Komitesi Başkan Yardımcısı Su Hui Ermenistan’ı ziyaret ederek Cumhurbaşkanı Vahagn Hacaturyan, Meclis Başkanı Alen Simonyan ve Meclis Başkan Yardımcısı Hakob Arshakyan ile görüşmeler yaptı.

Ermenistan Meclis Başkan Yardımcısı, Dışişleri Bakanı, Savunma Bakanı, Ekonomi Bakanı, Eğitim, Bilim, Kültür ve Spor Bakanı, Bölgesel Yönetim ve Altyapı Bakanı, Çalışma ve Sosyal İşler Bakanı ve diğer yetkililer Çin’e ziyaretlerde bulunurken, Çin Halklarıyla Dostluk Derneği, Sismoloji Dairesi ve Çin Sosyal Bilimler Akademisi delegasyonları da Ermenistan’a ziyaretlerde bulunarak ikili ilişkilerin gelişimine yeni bir ivme kazandırdı.

Dürüst işbirliği ve somut sonuçlar halklara fayda sağlamaktadır. Çin, Ermenistan’ın ikinci en büyük ticaret ortağıdır. 2025 yılında ikili ticaret hacmi 2,2 milyar ABD dolarını aşmış ve bir önceki yıla göre %24,5 oranında artış göstermiştir.

Kalite-fiyat dengesi, güçlü tedarik zinciri imkanları ve sürekli artan teknolojik bileşenler sayesinde Çin’in yüksek teknoloji endüstriyel ürünleri—cep telefonları, bilgisayarlar ve yeni enerji kaynaklı otomobiller—Ermenistan halkının günlük yaşamına aktif olarak girmektedir. Hongqi, NIO ve Changan gibi tanınmış Çinli otomobil markaları burada temsilciliklerini açmakta ve geliştirmektedir.

Çin’in başlıca fuarları, bunlar arasında China International Import Expo, Canton Fuarı, China International Fair for Trade in Services ve China International Consumer Products Expo, Ermeni markalarına ve kaliteli ürünlere Çin pazarına giriş için platform sunmaktadır.

Ortak öncelikli projeler istikrarlı ve kararlı bir şekilde ilerlemektedir. Çin hükümetinin desteğiyle Ermenistan Ulusal Kamu Televizyonu için yeni stüdyo inşaatı planlandığı şekilde devam etmekte, Çinli bir şirket tarafından inşa edilen “Kuzey-Güney” otoyolunun bölümleri işletmeye alınmakta ve güneş enerji santralleri faaliyete geçmektedir.

Ermenistan, resmi olarak Asya Altyapı Yatırım Bankası’na (AIIB) katılmış olup, bu durum iki ülke arasında altyapı ve yatırım alanlarındaki işbirliği için yeni fırsatlar yaratmaktadır.

Halklar arası yakınlaşma ve karşılıklı anlayış derinleşmekte, insani değişimler daha aktif hale gelmektedir. Son yıllarda Ermenistan’da Çince büyük bir ilgi görmeye devam etmekte; V. Bryusov Devlet Üniversitesi’ne bağlı Konfüçyüs Enstitüsü’nün öğrencilerinin sayısı istikrarlı şekilde artmakta ve 2026 yılında iki yeni eğitim merkezi açılması planlanmaktadır. “Çin Köprüsü” yarışması ve Çin’de eğitim ve iş fırsatlarına yönelik fuarlar geniş ilgi görmekte ve Ermeni toplumu tarafından yüksek takdir toplamaktadır.

Çin’de Aram Haçaturyan Uluslararası Yarışması düzenlenmiş, Ermenistan Devlet Senfoni Orkestrası Çin’de konserler vermiştir. İki ülkenin sivil toplum kuruluşları kültürel değerlerin karşılıklı sergilerini, sanat festivallerini ve bilimsel konferansları organize ederek kültürel etkinliklerin zengin bir resmini oluşturmaktadır ve Çin ile Ermenistan arasındaki dostane toplumsal temeli güçlendirmektedir.

İki ülke arasındaki doğrudan uçuşlar başarıyla devam etmekte olup, vizesiz rejimin olumlu etkisi daha belirgin hale gelmektedir. 2025 yılında Ermenistan’ı ziyaret eden Çinli turistlerin sayısı 45 bini aşmış ve bir önceki yıla göre %37,1 oranında artmıştır.

2026 yılı, Çin’in 15. Beş Yıllık Planının başlangıç yılı ve aynı zamanda Çin Komünist Partisi’nin kuruluşunun 105. yıldönümüdür. Yakın zamanda Çin Halk Meclisi 14. Dönem 4. Oturumu ve Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı 14. Dönem 4. Oturumu başarıyla gerçekleştirilmiş, bu oturumlarda “Hükümet Çalışma Raporu” ve 15. Beş Yıllık Plan onaylanarak Çin’in kalkınma stratejik yönleri belirlenmiş ve dünya çapında gelişim için netlik ve pozitif enerji sağlanmıştır.

“İki Oturum”un temel kararlarına göre, Çin tarafı yıllık %4,5–5 ekonomik büyümeyi hedeflemekte; iç pazarın geliştirilmesi, ekonomik büyümenin yeni kaynaklarının oluşturulması, yüksek teknoloji alanında teknolojik bağımsızlık ve kendi kendini geliştirme, reformların derinleştirilmesi, kentsel ve kırsal kalkınmanın entegrasyonu, yaşam standardının yükseltilmesi ve ekolojik olarak sürdürülebilir dönüşüm gibi alanlara odaklanacaktır.

Çin, devasa pazarlarını, modern sanayi sistemini ve “yeşil” kalkınma alanındaki yenilikçi başarılarını tüm dünya yararına kullanmayı planlamaktadır. Ayrıca yüksek düzeyli açık işbirliğini genişletmek, ticaret ve yatırımların serbestleştirilmesini ve prosedürlerin basitleştirilmesini teşvik etmek, “Tek Kuşak, Tek Yol” girişimini yüksek kalitede ortak inşa etmek ve diğer ülkelere geniş ve çeşitli “fırsatlar listesi” sunmak niyetindedir.

Çin, Birleşmiş Milletler’in temellerinde kurulu uluslararası sistemi, uluslararası hukuka dayalı düzeni ve Dünya Ticaret Örgütü’ne dayalı çok taraflı ticaret sistemini kararlılıkla savunmaktadır. İnsanlığın ortak kader topluluğu inşasını teşvik etmeye, dört küresel girişimin uygulanmasını hızlandırmaya ve daha fazla ülkenin Uluslararası Arabuluculuk Örgütü’ne katılımını desteklemeye devam edecektir. Aynı zamanda Çin, küresel istikrar ve adalete katkıda bulunarak dünyanın önemli barış gücü rolünü sürdürmeye kararlıdır.

Ermenistan, Çin’in eski dostudur; Büyük İpek Yolu dönemlerinden beri ve yeni dönemde güvenilir stratejik ortaktır. Çin tarafı, Ermenistan’ın Çin ile birlikte ilerleme ve ortaya çıkan fırsatlardan tam anlamıyla yararlanma arzusunu içtenlikle memnuniyetle karşılamaktadır. Çin, Ermenistan ile birlikte iki ülke liderleri arasında sağlanan önemli anlaşmaları hayata geçirmeye, siyasi koordinasyonu derinleştirmeye, ikili ilişkilerin içeriğini zenginleştirmeye ve iki halkın refahını artırmaya hazırdır.

Çin takvimine göre At Yılı’nda, tüm alanlarda işbirliğini teşvik etmek için birlikte çalışalım; “dizginleri sağlam tutalım ve güvenle ilerleyelim”; cesur ve enerjik adımlar atalım; el ele vererek Çin ve Ermenistan ilişkilerinin en parlak geleceğini açalım ve barış, kalkınma ve karşılıklı faydalı işbirliği için yeni bir dönemi inşa edelim.

Li Xinwei

Çin'in Ermenistan Büyükelçisi