9 دقیقه خواندن
اعضای مؤسس ارمنی ابتکار «پل صلح» نتایج دیدار با کارشناسان آذربایجانی در ارمنستان را جمعبندی کردند. آرگ کوچینیان، عضو ابتکار، گفت که اکنون میتوان درباره یک فرمت پایدار صحبت کرد و نه یک ابتکار یکباره. او افزود: «این یک فرمت تحت قواعد مشخص است که ادامه خواهد یافت. طرفین علاوه بر دیدارهای اصلی، کارهای آمادهسازی گستردهای انجام میدهند. هیئتها در هر دو کشور با نمایندگان جامعه مدنی، رسانهها و کارشناسان دیدار میکنند. تمامی ابتکارات با هدف ایجاد محیطی جامع انجام میشوند و همچنین توافقاتی درباره پروژههای مشترک وجود دارد؛ مقالات مشترک مینویسیم و تحقیقات انجام میدهیم که نتایج آن به زودی منتشر خواهد شد».
کوچینیان تأکید کرد که طرفین امکان طرح و بحث درباره همه مسائل مهم برای جوامع خود را دارند. به گفته او، پیشنهاد آمدن هیئتهای آذربایجانی از طریق مسیر زمینی از طرف ارمنی ارائه شد و دولتهای دو کشور از این ایده استقبال کرده و آن را اجرا کردند. او یادآور شد که این دیدارها با حمایت مستقیم و تأمین مالی دولتها برگزار میشوند.
کوچینیان اضافه کرد: «هدف ما فراموش کردن تاریخ، اختلافات و درد موجود در جوامع نیست، بلکه همزمان با بار منفی ایجاد شده در دهههای اخیر، پروژههایی برای پیشبرد دستورکار صلح شکل دهیم و بحثهایی را برگزار کنیم تا پروندهای مثبت بسازیم و به حل مشکلات موجود با ارائه ایدههای مشخص کمک کنیم».
نایرا سلطانیان، عضو ابتکار، گفت که هدف آنها عادیسازی تماسهای مستقیم، بحث درباره نگرانیهای دو طرف در محیطی سازنده و ایجاد فرصتهای سودمند مشترک است که در این مرحله به وجود آمده است. او افزود: «هدف ما رساندن دستورکار ارمنی به تصمیمگیرندگان در آذربایجان و همچنین به جامعه آنهاست. بسیاری از ما مصاحبههایی در آن سوی مرز انجام میدهیم و همچنین سعی داریم جامعه مدنی ارمنستان را در این فرایندها وارد کنیم زیرا این یک روند فراگیر باید باشد. در دیدار اخیر، طرفین آزادانه درباره مسائل انسانی مورد دغدغه خود بحث کردند. برای ما مسئله اصلی، زندانیان است، اگرچه گروه ما صلاحیت دخالت در فرایندها را ندارد، اما توانایی شکلدهی به افکار عمومی را دارد».
سلطانیان افزود که آنها بار دیگر تلاش کردند به همکاران آذربایجانی توضیح دهند که چرا حضور زندانیان در باکو با منطق فعلی فرایندهای صلح سازگار نیست. هر دو طرف همچنین مسئله افراد مفقود در جنگها را مطرح کردند. به گفته او، برای جوامع دو طرف، فرایند بسیار سریع است و مردم در هر دو طرف دشواری دارند آن را هضم کنند، اما فرصت حرکت مشترک وجود دارد. به عقیده او، جوامع به اندازهای بالغ شدهاند که بتوانند درباره آینده بحث کنند، اما هنوز برای بحث درباره گذشته دردناک بالغ نشدهاند.
بوریس ناواساردیان، عضو ابتکار، گفت که طرفین علاقهمندند که بحثها بیشترین حوزهها را پوشش دهند. او افزود: «بدون فعالیتهای جامعه مدنی و سازمانهای حقوق بشری در دو کشور، کارایی کمتر خواهد بود و نقش این سازمانها بسیار مهم است. طرفین علاقهمندند درباره زبان مورد استفاده در مطالب عمومی و نحوه استفاده از نامهای جغرافیایی متقابل بحث کنند. در اینجا میتوان توافقاتی داوطلبانه داشت که تنشها در محیط اطلاعاتی فعلی را کاهش دهد. بحث جالبی درباره استفاده از منابع آب در حوزه محیط زیست انجام شد که نه تنها برای دو کشور بلکه برای تمامی همسایگان مهم است».
او اضافه کرد که فرصتهای همکاری در بخش کسبوکار اهمیت بیشتری پیدا کرده است، زیرا نمایندگان بخش خصوصی در ارمنستان و آذربایجان به بازارهای متقابل علاقهمند هستند و مصرفکنندگان نیز توجه دارند، بنابراین محصولات دو کشور میتواند جذابیت متقابل داشته باشد. به نظر ناواساردیان، ایدههای بهدست آمده در این بستر میتواند همکاریهای اقتصادی آینده را تقویت کند، به ویژه که حوزهها بسیار گسترده هستند.
نارک میناسیان، عضو ابتکار، گفت که دو طرف وضعیت موجود را به عنوان فرصتی برای پیشرفت میبینند. او یادآور شد که فرایند مذاکرات مرتبط با منازعه دههها طول کشیده، اما اخیراً به ویژه کارشناسان و سیاستمداران تلاش میکنند گذشته را بررسی و فرصتهای از دست رفته را تحلیل کنند. او افزود: «ما مطمئنیم که در چارچوب فرایند صلح، یک پنجره فرصت دیگر وجود دارد که نباید از دست برود. این ابتکار به صورت صددرصد موفق نخواهد شد، زیرا فرایند تنها به ما وابسته نیست. عوامل داخلی و خارجی وجود دارند، اما از دست دادن این فرصت اشتباه خواهد بود. بحثها درباره دوستی یا فراموش کردن درد و گذشته نیست، بلکه درباره ساخت پلهای گفتوگو و ایدههای مرتبط با آینده است. هرچند بار گذشته سنگین است، باید سعی کنیم نقاط مشترکی را پیدا کنیم که بتوانیم بر اساس آن حرکت کنیم و فرایند صلح را غیرقابل بازگشت کنیم».
وی بر شکلگیری انتظارات واقعبینانه در چارچوب این ابتکار تأکید کرد. به گفته او، در دیدارها نگرانیها و اولویتها دو طرفه مطرح میشود و بنابراین این ابتکار در تغییر روایتها و تولید ایدهها تأثیر مثبت دارد. میناسیان همچنین بر شفافیت دیدارها تأکید کرد.
ساموئل ملیکسیتیان، عضو ابتکار، گفت که تماسهای دوجانبه امکان درک بهتر دیدگاهها را فراهم میکند و تصور دقیقتری از برداشتهای متقابل شکل میگیرد. او افزود: «برای ما بسیار مهم است که مسیرهای ارتباطی باز و برابر باشد. آذربایجان از طریق پروژه «تریپ» تلاش میکند از نخجوان با قارس ارتباط برقرار کند، اما تنها در صورت راهاندازی این مسیر، ارمنستان نیمهمنعزل خواهد شد، در حالی که خط راهآهن گیومری-یراشخ-مغری نیز باید راهاندازی شود. به نظر میرسد طرف آذربایجانی مخالف نیست و طرفدار رویکرد جامع است، اما عنصر رقابتی نیز وجود دارد و سعی میکند اولویت را به پروژههای خود بدهد. همچنین به نتایج کارهای انجام شده در طرف ارمنی بستگی دارد که این ارتباطات چه شکلی خواهند داشت، بنابراین در چارچوب این فرایند، رویکردهای مختلفی پیشنهاد شده است. مهم است که ابتدا ارتباطات جادهای و سپس راهآهن برقرار شود».
او تأکید کرد که طرف ارمنی با درک برداشتهای طرف آذربایجانی قادر است اقدامات و انتظارات خود را بر اساس واقعیتهای زمینی مشخص کند و بداند که طرف مقابل با تأخیر عمل خواهد کرد و هر گام جدید با وقفهای مشخص انجام خواهد شد. با این حال، این تماسها و دیدارها بسیار مفید هستند و یکی از مزایای این فرمت است.
در ارمنستان، ۱۳ و ۱۴ فوریه، میزگرد دوجانبهای در چارچوب ابتکار «پل صلح» برگزار شد که در آن نمایندگان جامعه مدنی ارمنستان و آذربایجان حضور داشتند. علاوه بر شرکتکنندگان اصلی ابتکار، گروه وسیعتری از هر دو طرف (۲۰ نفر از هر طرف) نیز در آن مشارکت داشتند. هیئت آذربایجانی از طریق مرز زمینی مشخص و کنترلشده وارد ارمنستان شد و تمامی مراحل مرتبط را طی کرد.
در جریان بحثها، نمایندگان جامعه مدنی ارمنی و آذربایجانی به فرایندهای ناشی از دستورکار صلح مصوب در اجلاس قله واشنگتن در ۸ اوت ۲۰۲۵ پرداختند و بر معماری امنیت منطقهای در حال شکلگیری، منافع صلح، برداشتهای عمومی درباره روابط میان دو جامعه، چشمانداز همکاری اقتصادی و نقش جامعه مدنی در تقویت تفاهم و اعتماد متقابل تمرکز کردند.